Grzegorz M. Święćkowski

Biblioteka Naukowa Instytutu Matki i Dziecka

Grzegorz M. Święćkowski

Kształcenie studentów bibliotekoznawstwa - czy studia wyższe przygotowują do pracy w bibliotece medycznej?

Streszczenie

W Polsce mamy 11 instytucji kształcących bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej na poziomie wyższym (licencjat i magisterium). Czy w którejś z nich przewidziano zajęcia tyczące się specyfiki pracy w bibliotece medycznej czy wyszukiwania informacji w naukach medycznych? Czy w ogóle warto pod tym kątem kształcić studentów, czy też ufać, że najlepszym nauczycielem jest powolne zdobywanie doświadczenia w nowym miejscu pracy? A jeśli kształcić, to jak? Postawić na teorię naukowej informacji medycznej czy na czystą praktykę?

***

W Polsce mamy 11 instytucji kształcących bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej na poziomie wyższym (licencjat i magisterium). Czy w którejś z nich przewidziano zajęcia tyczące się specyfiki pracy w bibliotece medycznej czy wyszukiwania informacji w naukach medycznych? Czy w ogóle warto pod tym kątem kształcić studentów, czy też ufać, że najlepszym nauczycielem jest powolne zdobywanie doświadczenia w nowym miejscu pracy? A jeśli kształcić, to jak? Postawić na teorię naukowej informacji medycznej czy na czystą praktykę?

Jak się okazuje zajęcia z zakresu informacji medycznej i specyfiki bibliotek medycznych odbywają się (bądź odbywały) jedynie w dwóch instytutach bibliotekoznawstwa. W pozostałych zagadnienia te sygnalizowane są w ramach innych zajęć.

Na Uniwersytecie Jagiellońskim studenci studiów magisterskich uzupełniających uczestniczą w ćwiczeniach laboratoryjnych "Źródła informacji z ochrony i promocji zdrowia" oraz uczęszczają na wykład "Biblioteki medyczne". Obydwa przedmioty prowadzi dr Barbara Mauer-Górska, która w oparciu o wieloletnie doświadczenie w pracy w Bibliotece Śląskiej Akademii Medycznej oraz stypendium w Bibliotece Medycznej Uniwersytetu Stanu Nowy Jork opracowała ich program. Szczegółowe informacje na temat prowadzonych przez siebie ćwiczeń zawarła w artykule "Medical information in studies of the information science and librarianship" opublikowanym w materiałach z Międzynarodowej Konferencji "E-zdrowie w Zjednoczonej Europie"[1]. W ramach ćwiczeń studenci przygotowują serwis internetowy dostępny na stronach www krakowskiego IBIN-u. Poza tym znajomość tematu jest sprawdzana podczas egzaminu ze specjalizacji z informacji w społeczeństwie.

W Instytucie Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW studenci (w tym autor wystąpienia) mogli uczestniczyć w zajęciach z cyklu "Specjalistyczne źródła informacji - wyszukiwanie informacji w naukach medycznych". W ich trakcie poznawali zagadnienia związane z przeszukiwaniem baz danych (głównie bazy Medline), kartotekę MESH oraz typologię podstawowych źródeł informacji. W ramach zaliczenia słuchacze dokonywali kwerend na zadane tematy. Obecnie zajęcia te nie odbywają się, choć oficjalnie wciąż są w programie.

W pozostałych placówkach zagadnienia związane z bibliotekarstwem medycznym oraz naukową informacją medyczną sygnalizowane są w ramach innych przedmiotów.

I tak w Instytucie Informacji Naukowej Uniwersytetu Wrocławskiego na informację medyczną przeznacza się jedne zajęcia (1,5 godz.) w ramach przedmiotu "Organizacja działalności informacyjnej". W skrócie omawia się na nich: opis metodyki poszukiwań w Internecie, charakterystykę portali i katalogów tematycznych, charakterystykę baz danych (polskich i obcych) charakterystykę czasopism (elektronicznych i tradycyjnych), katalogi on-line bibliotek medycznych.

Studenci IBIN-u Uniwersytetu Toruńskiego w ramach zajęć "Działalność informacyjna", "Specjalistyczne źródła informacji", "Metody wyszukiwania informacji" w wąskim zakresie poznają ogólne informacje dotyczące różnych dziedzin wiedzy, w tym medycyny.

W Katedrze Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Łódzkiego aspekty medyczne sygnalizowane są podczas zajęć Bibliografia i inne źródła informacji (prowadząca prezentuje i omawia Polską Bibliografię Lekarską) oraz podczas zajęć z informacji naukowej (przy okazji omawiania baz, czasopism i innych źródeł).

Podobnie rzecz się ma na Uniwersytecie Gdańskim (gdzie studia odbywają się w Instytucie Filologii w ramach ścieżki specjalizacyjnej Bibliotekoznawstwo i Informacja Naukowa). Dodatkowo studenci podczas wyjść poznają specyfikę pracy w Bibliotece Głównej Akademii Medycznej "na żywo".

Słuchacze poznańskiej Wyższej Szkoły Umiejętności Społecznych, gdzie przyszłych bibliotekarzy przygotowuje się do zawodu od niedawna, podczas zaznajamiania się z ogólnymi zagadnieniami związanymi z bazami danych czy też systemami dostarczania dokumentów poznają ich medyczne odpowiedniki.

Inną formą przygotowania do pracy są praktyki zawodowe, podczas których studenci mogą zapoznać się ze specyfiką pracy w bibliotece o profilu medycznym. Niejednokrotnie bywa tak, że to właśnie miejsce odbytych praktyk sprawia, że absolwenci poszukują pracy już w konkretnych placówkach.

Tyle w kwestii programów nauczania[2]. Zatem czy warto poświęcać aspektom medycznym czas w toku studiów? Na pewno tak. Sama wiedza ogólna, nie poparta żadnymi przykładami jest zdecydowanie niewystarczająca. Najlepszą metodą byłoby wprowadzenie wzorem Uniwersytetu Jagiellońskiego odrębnych zajęć dotyczących specyfiki nauk medycznych (jak i innych dziedzin wiedzy). Nie wszędzie jednak istnieje taka możliwość, zatem najlepiej w ramach wszystkich zajęć ogólno tematycznych wskazywać różnice w typologii źródeł informacji w różnych dziedzinach (korzystając z odpowiednich przykładów). Również sama wiedza teoretyczna nie jest w stanie przygotować do samodzielnej pracy - bez odpowiedniego zaplecza sprzętowego i programowego nawet najlepsi wykładowcy niewiele mogą zdziałać. Aby dobrze poznać narzędzia informatyczne, konieczne są laboratoria z nowoczesnymi komputerami oraz dostęp do głównych baz. Tylko w ten sposób można nabyć praktycznej wiedzy na temat współczesnych narzędzi wyszukiwania i udostępniania informacji.

Jak zatem brzmi odpowiedź na pytanie zawarte w temacie referatu? Czy studia przygotowują do pracy w bibliotekach medycznych? Przyjmując założenie, że uczelnie wyższe kończą ludzie inteligentni, możemy śmiało postawić tezę, że tak. Każde zajęcia ogólnie przedstawiające problematykę wyszukiwania informacji, czy też ogólne kwestie dotyczące pracy w różnych bibliotekach, przygotowują do pracy zawodowej. Jednakże na pewno zdecydowanie lepiej będą do niej przysposobione osoby, które z tematem miały kontakt już wcześniej, szybciej wdrożą się w nowe obowiązki i szybciej staną się samodzielnymi pracownikami.

Wydaje się też, że warto opracować jednolity program takich zajęć i zainteresować nim wszystkie instytuty bibliotekoznawstwa.

Przypisy

[1] MAUER-GÓRSKA, B. Medical information in studies of the information science and librarianship. In ZIELIŃSKI, K. DUPLAGA, M. (red.). International Workshop on E-health in Common Europe: Overcoming the Barriers for E-health in Enlarged Europe. KrakĂłw, December 17-18, 2004. KrakĂłw: Cyfronet.

[2] Niestety autorowi nie udało się skontaktować ze wszystkimi instytutami, wiedzę swą opierał na programach oraz rozmowach z wykładowcami dziewięciu jednostek:

• Uniwersytet Jagielloński - dr Barbara Mauer-GĂłrska,
• Uniwersytet Warszawski - dr Małgorzata Kisiolowska,
• Uniwersytet Wrocławski - dr Małgorzata GĂłralska,
• Uniwersytet Toruński - mgr Ewa Jaroszewska,
• Uniwersytet Łódzki - dr hab. Stanisława Kokocińska, dr Ryszard Ĺťmuda,
• Uniwersytet Gdański - dr ElĹźbieta Piotrowska,
• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie - mgr Piotr Zieliński.