{"id":3083,"date":"2014-06-09T16:11:58","date_gmt":"2014-06-09T14:11:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ebib.pl\/?page_id=3083"},"modified":"2014-06-10T19:59:38","modified_gmt":"2014-06-10T17:59:38","slug":"digitalizacja-i-upowszechnianie-zasobow-w-bibliotekach","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ebib.pl\/?page_id=3083","title":{"rendered":"Digitalizacja i upowszechnianie zasob\u00f3w w bibliotekach"},"content":{"rendered":"<p align=\"JUSTIFY\">5 czerwca, Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci udost\u0119pni\u0142 opini\u0119 rzecznika generalnego w sprawie C-117\/13, pierwszej kt\u00f3ra dotyczy bezpo\u015brednio dzia\u0142alno\u015bci digitalizacyjnej bibliotek. Sednem sprawy jest interpretacja art. 5.3 (n) dyrektywy INFOSOC (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001\/29\/WE z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niekt\u00f3rych aspekt\u00f3w praw autorskich i pokrewnych w spo\u0142ecze\u0144stwie informacyjnym (Dz. Urz. WE L 167 z 22.06.2001, s. 10; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 17, t. 1, s. 230). Pe\u0142ne brzmienie przepisu: <i>Pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie mog\u0105 przewidzie\u0107 wyj\u0105tek w zakresie korzystania poprzez udost\u0119pnienia lub podanie do wiadomo\u015bci, w celu bada\u0144 i prywatnych studi\u00f3w, indywidualnym postronnym osobom z dzie\u0142 lub innych przedmiot\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105, kt\u00f3re nie podlegaj\u0105 zasadom zakupu lub licencji, znajduj\u0105cych si\u0119 w zbiorach instytucji, przy u\u017cyciu wyposa\u017conych terminali w pomieszczeniach wymienionych instytucji<\/i>. Na podstawie tego artyku\u0142u ustawodawca polski doda\u0142 art. 28 pkt. 3, kt\u00f3ry reguluje digitalizacj\u0119 i udost\u0119pnianie na terminalach, warto jednak podkre\u015bli\u0107, i\u017c w polskiej implementacji brakuje zastrze\u017cenia dotycz\u0105cego nie podleganiu zasadom zakupu lub licencji.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Stan faktyczny sprawy przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: Biblioteka Uniwersytetu Technicznego w Darmstadt podda\u0142a digitalizacji i udost\u0119pni\u0142a na terminalu bibliotecznym podr\u0119cznik wydany przez wydawnictwo Euhen Ulmer KG. Ilo\u015b\u0107 udost\u0119pnianych kopii elektronicznych zgadza\u0142a si\u0119 z ilo\u015bci\u0105 kopii cyfrowych. Podr\u0119cznik by\u0142 dost\u0119pny w formie ebooka, ale biblioteka nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na jego zakup, a jedn\u0105 ze spornych kwestii pozostawa\u0142o czy w momencie digitalizacji biblioteka by\u0142a ju\u017c w posiadaniu oferty zakupu ebooka. Biblioteka zezwala\u0142a na wydruk fragment\u00f3w lub ca\u0142o\u015bci podr\u0119cznika w formacie PDF a tak\u017ce umo\u017cliwi\u0142a skopiowanie podr\u0119cznika na no\u015bnik pami\u0119ci podr\u0119cznej USB.<\/p>\n<p>Zanim pytanie trafi\u0142o do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci, s\u0105d niemiecki w pierwszej instancji orzek\u0142, i\u017c biblioteka ma prawo digitalizowa\u0107 swoje zbiory niezale\u017cnie od istnienia oferty cyfrowej przygotowanej przez wydawnictwa, stwierdzi\u0142 jednak, \u017ce kopiowanie nie mie\u015bci si\u0119 w zakresie przepisu niemieckiej ustawy, zezwalaj\u0105cej bibliotekom na digitalizacj\u0119. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce w prawie niemieckim dozwolony u\u017cytek osobisty obejmuje kopiowanie fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cek dost\u0119pnych w bibliotekach. Wydawca, kieruj\u0105c spraw\u0119 do s\u0105du niemieckiego, podkre\u015bla\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 udost\u0119pniania na terminalach dotyczy wy\u0142\u0105cznie ksi\u0105\u017cek dost\u0119pnych w wersji cyfrowej.<\/p>\n<p>Niemiecki s\u0105d najwy\u017cszy zada\u0142 Trybuna\u0142owi Sprawiedliwo\u015bci pytanie prejudycjalne (<a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Pytanie_prejudycjalne\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Pytanie_prejudycjalne<\/a>). Jego celem jest interpretacja dyrektywy, kt\u00f3ra pos\u0142u\u017cy nast\u0119pnie s\u0105dowi krajowemu do interpretacji przepis\u00f3w. Orzeczenie Trybuna\u0142u jest wi\u0105\u017c\u0105ce dla wszystkich s\u0105d\u00f3w, nie tylko tego, kt\u00f3ry zada\u0142 pytanie.<\/p>\n<p>Pytanie prejudycjalne, skierowane przez S\u0105d Najwy\u017cszy do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci dotyczy\u0142o zatem interpretacji trzech problem\u00f3w:<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"612\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<colgroup>\n<col width=\"18\" \/>\n<col width=\"592\" \/> <\/colgroup>\n<tbody>\n<tr valign=\"TOP\">\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"18\">\n<p align=\"JUSTIFY\">1)<\/p>\n<\/td>\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"592\">\n<p align=\"JUSTIFY\">Czy zasady zakupu lub licencji w rozumieniu art. 5 ust. 3 lit. n) dyrektywy 2001\/29\/WE<a href=\"#ntr1-C_2013171PL.01001002-E0001\"> (1)<\/a> obowi\u0105zuj\u0105 w przypadku, gdy w\u0142a\u015bciciel prawa proponuje wymienionym tam instytucjom zawarcie um\u00f3w licencyjnych o korzystanie z dzie\u0142a na odpowiednich warunkach?<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr valign=\"TOP\">\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"18\">\n<p align=\"JUSTIFY\">2)<\/p>\n<\/td>\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"592\">\n<p align=\"JUSTIFY\">Czy art. 5 ust. 3 lit. n) dyrektywy 2001\/29\/WE uprawnia pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie do przyznania instytucjom prawa do digitalizacji dzie\u0142 zawartych w ich zbiorach, gdy jest to konieczne do udost\u0119pnienia tych dzie\u0142 za po\u015brednictwem ko\u0144c\u00f3wek systemu informatycznego (terminali)?<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr valign=\"TOP\">\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"18\">\n<p align=\"JUSTIFY\">3)<\/p>\n<\/td>\n<td bgcolor=\"#ffffff\" width=\"592\">\n<p align=\"JUSTIFY\">Czy prawa przewidziane przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie zgodnie z art. 5 ust. 3 lit. n) dyrektywy 2001\/29\/WE mog\u0105 si\u0119ga\u0107 tak daleko, \u017ce u\u017cytkownicy terminali mog\u0105 drukowa\u0107 na papierze udost\u0119pnione tam dzie\u0142a lub zapisywa\u0107 je na kluczach USB?<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>W czerwcu ubieg\u0142ego roku Konferencja Dyrektor\u00f3w Bibliotek Akademickich Szk\u00f3\u0142 Polskich przedstawi\u0142a opini\u0119 w zakresie zasadno\u015bci przy\u0142\u0105czenia si\u0119 przez Rz\u0105d Rzeczypospolitej Polskiej do tej sprawy [<span style=\"color: #ff0000;\">http:\/\/kangur.uek.krakow.pl\/kdbasp\/?p=505<\/span>]. Polska zdecydowa\u0142a si\u0119 przyst\u0105pi\u0107 do sprawy, stosown\u0105 opini\u0119 przygotowa\u0142 MSZ [<span style=\"color: #ff0000;\">zalacznik<\/span>]<\/p>\n<p>Opublikowane ostatnio wyja\u015bnienia rzecznika\u00a0<a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Pytanie_prejudycjalne\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Pytanie_prejudycjalne<\/a>\u00a0s\u0105 niestety jeszcze niedost\u0119pne w j\u0119zyku polskim i angielskim. Poni\u017csze podsumowanie jest zatem oparte jedynie na komunikacie prasowym i niestety nie jest wyczerpuj\u0105ce.<\/p>\n<p>W mojej ocenie rozwa\u017cania dotycz\u0105ce\u00a0zakresu poj\u0119cia &#8222;podleganie zasadom zakupu lub licencji&#8221; nale\u017cy uzna\u0107 za s\u0142uszne. Rzecznik uzna\u0142, \u017ce nawet je\u017celi podmiot praw autorskich proponuje bibliotece zawarcie na odpowiednich warunkach umowy licencyjnej na u\u017cywanie swojego utworu, nie oznacza to tym samym, i\u017c dany utw\u00f3r nale\u017cy uzna\u0107 za podlegaj\u0105cy zasadom zakupu i licencji.<\/p>\n<p>W opinii przygotowanej przez Konferencj\u0119 Dyrektor\u00f3w Bibliotek Akademickich Szk\u00f3\u0142 Polskich w zakresie zasadno\u015bci przy\u0142\u0105czenia si\u0119 przez Rz\u0105d Rzeczypospolitej Polskiej do post\u0119powania w omawianej sprawie zwracali\u015bmy uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 w naszej ustawie nie ma tego zastrze\u017cenia, to w naszej ocenie sama dost\u0119pno\u015b\u0107 na rynku danej pozycji w formie cyfrowej nie powinna by\u0107 rozumiana jako \u201epodleganie zasadom zakupu lub licencji\u201d. Wydawca mo\u017ce obwarowa\u0107 zakup warunkami czy te\u017c zaproponowa\u0107 cen\u0119, kt\u00f3ra nie jest mo\u017cliwa do przyj\u0119cia przez biblioteki. Z do\u015bwiadczenia bibliotek wynika, i\u017c umowy licencyjne zawieraj\u0105 klauzule ograniczaj\u0105ce dozwolony u\u017cytek czy te\u017c rz\u0105dz\u0105 si\u0119 prawem innego kraju ni\u017c licencjobiorca. W zwi\u0105zku z tym stali\u015bmy na stanowisku, \u017ce &#8222;podleganie zasadom zakupu i licencji&#8221;, powinno by\u0107 oceniane r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie relacji do zakresu dozwolonego u\u017cytku prywatnego i publicznego i nie mo\u017ce by\u0107 ograniczone do jednostronnej oferty wydawcy. Trudno na tym etapie wskaza\u0107 argumentacj\u0119 rzecznika i okoliczno\u015bci, jakie bra\u0142 pod uwag\u0119 interpretuj\u0105c to poj\u0119cie, ale wskaz\u00f3wka interpretacyjna dla Trybuna\u0142u jest jasna.<\/p>\n<p>Proponowana przez rzecznika interpretacja art. 5 ust. 3 lit. n dyrektywy, w zakresie mo\u017cliwo\u015bci uprzedniej digitalizacji zbior\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciwa. Wielu bibliotekarzy mo\u017ce nawet dziwi\u0107 fakt, i\u017c s\u0105dy niemieckie mia\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci z tym zwi\u0105zane. C\u00f3\u017c innego mo\u017cna by udost\u0119pnia\u0107 na terminalach je\u015bli nie zbiory uprzednio poddane digitalizacji? By\u0107 mo\u017ce wydawca uwa\u017ca\u0142, \u017ce dozwolony u\u017cytek obejmuje tylko materia\u0142y dost\u0119pne w formie cyfrowej, ale nie b\u0119d\u0105ce w obiegu komercyjnym? To oczywi\u015bcie znacz\u0105co ograniczy\u0142oby zas\u00f3b zbior\u00f3w udost\u0119pnianych na terminalach.<\/p>\n<p>Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, i\u017c w opinii rzecznika na podstawie art. art. 5 ust. 3 lit. n nie jest mo\u017cliwa digitalizacja ca\u0142ego ksi\u0119gozbioru a jedynie wybranych obiekt\u00f3w, np. ksi\u0105\u017cek cz\u0119sto czytanych, kt\u00f3re ulegaj\u0105 szybkiemu zniszczeniu. W polskiej ustawie digitalizacja w celu ochrony, nawet ca\u0142ych kolekcji, jest mo\u017cliwa na podstawie art. 28 pkt 2.<\/p>\n<p>Nie do ko\u0144ca przekonuj\u0105c s\u0105 wyja\u015bnienia dotycz\u0105ce tego w jaki spos\u00f3b u\u017cytkownik b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 pracowa\u0107 z tekstem. Rzecznik wskazuje, \u017ce art. art. 5 ust. 3 lit. n dyrektywy nie daje bibliotekom prawa do jakiejkolwiek formy kopiowania, ani na papierze ani na no\u015bnikach pami\u0119ci. Co prawda rzecznik wskaza\u0142, i\u017c ewentualna mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydruku na papier mo\u017ce mie\u0107 oparcie w przepisach o dozwolonym u\u017cytku prywatnym.<\/p>\n<p>Biblioteki polskie bardzo cz\u0119sto zakazuj\u0105 wszelkich form kopiowania z terminali, poniewa\u017c brzmienie przepisu jest bardzo niejasne. Z g\u00f3ry zatem poddawa\u0142y si\u0119 jego w\u0105skiej interpretacji. Taka praktyka spotyka si\u0119 z krytyk\u0105 u\u017cytkownik\u00f3w bibliotek, kt\u00f3rzy nie rozumiej\u0105, dlaczego z tego samego utworu znajduj\u0105cego si\u0119 w tej samej bibliotece mog\u0105 wykona\u0107 kopi\u0119 w przypadku pracy z ksi\u0105\u017ck\u0105 w formie papierowej, a nie mog\u0105 w \u017caden spos\u00f3b skopiowa\u0107 potrzebnych ich fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cki dost\u0119pnej w formie cyfrowej. Przypomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce dozwolony u\u017cytek prywatny obj\u0119ty jest \u00a0op\u0142atami reprograficznymi, kt\u00f3re powinny rekompensowa\u0107 tw\u00f3rcom kopiowanie ich utwor\u00f3w.<\/p>\n<p>Je\u015bli wyj\u0105tek, zgodnie z wyja\u015bnieniami rzecznika nie obejmuje \u017cadnych form kopiowania, powo\u0142ywanie si\u0119 przez u\u017cytkownik\u00f3w na dozwolony u\u017cytek osobisty mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 martwym uprawnieniem.<\/p>\n<p>Opinia rzecznika, jakkolwiek nie wi\u0105\u017c\u0105ca dla Trybuna\u0142u (zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Trybuna\u0142 orzeka\u0142 inaczej ni\u017c proponowa\u0142 rzecznik) mo\u017ce mie\u0107 jednak ogromne znaczenie dla mo\u017cliwych kierunk\u00f3w interpretacji art. 28 ustawy o prawie autorskim. B\u0119dziemy nadal przygl\u0105da\u0107 si\u0119 sprawie i relacjonowa\u0107 j\u0105 na bie\u017c\u0105co.<\/p>\n<p>Pierwsze komentarze:\u00a0<a href=\"http:\/\/archiwum.rp.pl\/artykul\/1244623-Nielatwa-cyfryzacja-zbiorow-bibliotecznych.html\">http:\/\/archiwum.rp.pl\/artykul\/1244623-Nielatwa-cyfryzacja-zbiorow-bibliotecznych.html<\/a>;\u00a0<a href=\"https:\/\/webmail.intl.hoganlovells.com\/owa\/redir.aspx?C=kWmaCOZBSkSOnWUudFd3HLHVB9bwVtEIuZHbps1Z5dcmuxrGGslTkLxMqdmhJS0JQGRgifW8j4w.&amp;URL=http%3a%2f%2fwww.africanlii.org%2fkUYZ\"><span style=\"font-family: Ebrima, serif;\">http:\/\/www.pcworld.com\/article\/2360380\/libraries-can-digitize-books-without-consent-says-top-eu-court-advisor.html<\/span><\/a><\/p>\n<p>Barbara Szczepa\u0144ska, Ekspert Konferencji Dyrektor\u00f3w Bibliotek Akademickich Szk\u00f3\u0142 Polskich<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>5 czerwca, Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci udost\u0119pni\u0142 opini\u0119 rzecznika generalnego w sprawie C-117\/13, pierwszej kt\u00f3ra dotyczy bezpo\u015brednio dzia\u0142alno\u015bci digitalizacyjnej bibliotek. Sednem sprawy jest interpretacja art. 5.3 (n) dyrektywy INFOSOC (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001\/29\/WE z dnia 22 maja 2001 r. w &hellip; <a href=\"https:\/\/www.ebib.pl\/?page_id=3083\">Czytaj dalej <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3083","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3083"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3106,"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3083\/revisions\/3106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ebib.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}