 |
Podstawą opieki nad dziedzictwem kulturowym jest jego dokumentacja. Materiał dokumentacyjny
posiada tym większą wartość, im większe są możliwości szybkiego odnajdywania zawartych w
nim danych oraz ich efektywnej analizy. Cyfrowe bazy danych - przyspieszające wyszukiwanie
żądanej informacji - wydają się więc oferować znaczącą pomoc w realizowaniu wszelkich zadań
inwentaryzacyjnych.
Zasadnicza trudność związana z przygotowaniem programów umożliwiających opis zjawisk z
dziedziny kultury wynika z wielości i różnorodności odnoszących się do nich kryteriów opisu.
Interesującą koncepcję rozwiązania tego problemu zaproponowano w systemie MIDAS (Marburger
Administrations, Dokumentations und Administrations-System), zaprojektowanym przez Lutza
Heusingera z Bildarchiv Foto Marburg przy Instytucie Historii Sztuki Philipps-Universität
Marburg ( http://www.fotomr.uni-marburg.de ).
System wyrósł z potrzeby wykonania wyczerpującego opisu zbiorów fotograficznych,
dokumentujących dzieła sztuk plastycznych. Zbiory od dziesięcioleci gromadzone w Foto
Marburg liczą obecnie około 1 300 000 fotografii i są przechowywane w fototece o układzie
topograficznym. Pierwotnie porządkowano je w katalogach fiszkowych i publikowano w formie
mikrofisz, do których odnosiły się sygnatury katalogu. Przeprowadzanie w fototece kwerend,
np. pod względem typologicznym lub ikonograficznym, było zatem ze zrozumiałych względów
bardzo utrudnione. Rozważania nad sposobem wygodnego przeszukiwania i udostępniania
dokumentacji fotograficznej doprowadziło do stworzenia systemu, działającego w oparciu o
słownik hierarchiczny, pozwalającego wyczerpująco opisywać następujące encje:
- wszelkiego rodzaju zabytki kultury materialnej,
- stanowiska archeologiczne,
- zespoły urbanistyczne,
- znaki (emblematy, herby, gmerki, punce i inne),
- literaturę i materiały niepublikowane (źródła archiwalne, maszynopisy),
- dokumentację fotograficzną i filmy video,
- warsztaty artystyczne, artystów oraz wszelkie inne osoby i instytucje o charakterze historycznym, w tym instytucje posiadające zbiory własne (muzea, biblioteki, archiwa),
- wydarzenia historyczne (konkursy, wystawy).
Każdej encji odpowiada pewien zespół dopasowanych do jej charakteru kategorii, zwanych
w systemie aspektami. Zebrane są one w formularze określonego typu (np. kod "lit" oznacza
formularz przeznaczony dla notek bibliograficznych, kod "bau" - formularz architektury,
a "kue" - formularz notki biograficznej artysty). Użytkownik wybierając przedmiot opisu
wybiera jednocześnie zestaw niezbędnych mu do tego celu aspektów. Różnicowanie zestawu
aspektów występuje także w obrębie tej samej encji. Dla opisu bibliograficznego ilustrują
to poniższe dokumenty dotyczące książki i artykułu w periodyku:
typ dokumentu |
blk |
lit |
numer dokumentu |
8200 |
15901503 |
rodzaj publikacji |
8260 |
przewodnik |
autor |
8270 |
Kiełbasa, Antoni |
tytuł |
8290 |
Oborniki Śląskie wczoraj i dziś |
miejsce wydania |
8320 |
Trzebnica |
rok wydania |
8324 |
1985 |
kod tytułu |
8330 |
Kiełbasa, Oborniki Śląskie, 1985 |
słowa kluczowe |
9970 |
Oborniki Śląskie |
autor notki |
9904 |
Stanicka, Ksenia |
typ dokumentu |
blk |
lit |
numer dokumentu |
8200 |
15900001 |
rodzaj publikacji |
8260 |
artykuł |
autor |
8270 |
Zabłocka, Agnieszka |
tytuł |
8290 |
Alexisa Langera udział w konkursie na Votivkirche we Wiedniu a koncepcja wrocławskiego kościoła św. Michała Archanioła |
tytuł periodyku |
8310 |
Roczniki Sztuki Śląskiej |
|
|
8316 |
15 |
|
|
8319 |
119-127 |
miejsce wydania |
8320 |
Wrocław |
rok wydania |
8324 |
1991 |
kod tytułu |
8330 |
Zabłocka, Alexisa Langera udział w konkursie, 1991 |
słowa kluczowe |
9970 |
architektura & Langer, Alexis & Wiedeń & Wrocław & |
kod instytucji, w której wykonano notkę |
9902 |
IHSzUWr |
autor notki |
9904 |
Pikulska, Daria Dorota |
Formularz może być uzupełniany o dalsze niezbędne pola (np. sygnaturę).
Jeżeli struktura opisywanego obiektu jest złożona istnieje możliwość stworzenia dokumentu
wielopoziomowego. Sytuację taką przedstawia poniższy opis ilustracji w rękopisie
(klasyfikacja ikonograficzna w systemie ICONCLASS - http://iconclass.let.uu.nl )
typ dokumentu |
blk |
obj |
|
|
poziom 1 |
numer dokumentu |
5000 |
00171867,T |
usytuowanie w obiekcie architektonicznym |
ob26 |
umiejscowienie |
|
|
2664 |
Sankt Blasien? |
|
|
2690 |
klasztor |
|
|
2694 |
benedyktyni |
|
|
2700 |
dawne opactwo benedyktynów Sankt Blasius |
język |
5710 |
niemiecki & |
|
|
łacina |
datowanie |
5060 |
datowanie |
datowanie |
5064 |
1736/1756 |
tytuł |
5200 |
Ortus et occasus monasterii S.Blasii |
gatunek sztuki |
5220 |
rzemiosło |
określenie obiektu |
5230 |
rękopis |
związek z osobą |
ob40 |
fundator |
|
|
4100 |
Nimptsch, Paul |
materiał podłoża |
5280 |
papier |
|
blk |
poziom 2 |
numer części dokumentu |
5001 |
00171867,T,001 |
związek z artystą |
ob30 |
wykonanie |
nazwisko artysty |
3100 |
Gumpp, P. Ignatius |
zawód artysty |
3475 |
rysownik |
tytuł dzieła |
5200 |
Widok klasztoru około roku 1562 |
gatunek sztuki |
5220 |
rysunek |
podgatunek sztuki |
5226 |
rysunek architektoniczny |
określenie obiektu |
5230 |
rysunek |
ikonografia |
5500 |
11 P 31 51 : |
|
|
61 F (SANKT BLASIEN) & |
|
|
61 A (1562) |
herby obecne? |
6690 |
herb |
dokumentacja fotograficzna |
8450 |
fotografia |
sygnatura fotografii |
8470 |
LDA Karlsruhe 05199 |
autor fotografii |
8490 |
Kratt, ? |
data wykonania |
8494 |
1923 |
System "kojarzenia" dokumentów dotyczących różnych encji (np. dokumentu opisującego dzieło
z dokumentem zawierającym notkę biograficzną autora, z dokumentem informującym o aktualnym
miejscu przechowywania dzieła oraz z notkami bibliograficznymi odpowiedniej literatury)
zapewnia z jednej strony szczegółowy opis obiektu, z drugiej powoduje, że dane dotyczące
określonego artysty, muzeum czy literatury wprowadzane są tylko raz, a następnie w miarę
potrzeb, przywoływane w kontekście różnych dzieł. Przykładowe opracowanie dzieła ilustrują
poniższe notki:
1. Notka dotycząca dzieła:
typ dokumentu |
blk |
obj |
numer dokumentu |
5000 |
15900003 |
związek pomiedzy dziełem i artystą |
ob30 |
autorstwo |
nazwisko artysty |
3100 |
Müller, Andreas |
datowanie dzieła |
5060 |
datowanie |
datowanie dzieła |
5064 |
1870 |
tytuł dzieła |
5200 |
Madonna w altanie |
gatunek sztuki |
5220 |
malarstwo |
podgatunek sztuki |
5222 |
malarstwo sztalugowe |
określenie obiektu |
5230 |
obraz |
materiał malarski |
5260 |
olej |
materiał podłoża |
5280 |
płótno |
ikonografia |
5500 |
11 F 42 21 & 11 F 42 32 |
inskrypcje |
5650 |
sygnatura & data powstania |
data w inskrypcji |
5658 |
1870 |
transkrypcja treści |
5686 |
Andr. Müller pinx Ddorf 1870 |
język inskrypcji |
5680 |
łacina |
krój pisma inskrypcji |
5682 |
minuskuła |
lokalizacja dzieła |
ob26 |
umiejscowienie |
miejscowość |
2664 |
Wrocław |
określenie obiektu |
2690 |
kościół (rzymsko-katolicki) |
nazwa obiektu |
2700 |
kościół świętego Michała Archanioła |
usytuowanie dzieła |
2730 |
kaplica północna między transeptem i prezbiterium |
odwołania do innych obiektów |
5007 |
część |
numer dokumentu przywoływanego |
5008 |
15900001,T |
określenie obiektu przywoływanego |
5010 |
kościół (rzymsko-katolicki) |
informacje bibliograficzne |
8330 |
Engelbert, Geschichte, 1941 |
informacje bibliograficzne |
8334 |
s. 78 |
dokumentacja fotograficzną |
8450 |
fotografia |
sygnatura fotografii |
8470 |
14 |
właściciel fotografii |
8460 |
Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego |
autor fotografii |
8490 |
Kos, Jerzy Krzysztof |
kod instytucji, w której wykonano notkę |
9902 |
IHSzUWr |
autor notki |
9904 |
Pikulska, Daria Dorota |
2. Notka opisująca obiekt architektury, w obrębie którego znajduje się opisywane powyżej
dzieło (elementem łączącym są pola 2664-2700):
typ dokumentu |
blk |
bau |
numer dokumentu |
2600 |
15900001 |
miejscowość |
2664 |
Wrocław |
określenie obiektu architektury |
2690 |
kościół (rzymsko-katolicki) |
nazwa obiektu architektury |
2700 |
kościół świętego Michała Archanioła |
adres obiektu architektury - ulica |
2660 |
Traugutta Romualda |
adres obiektu architektury - numer |
2661 |
34 |
ogólne datowanie |
2670 |
przed 1268 |
kod instytucji, w której wykonano notkę |
9902 |
IHSzUWr |
autor notki |
9904 |
Pikulska, Daria Dorota |
3. Skojarzona z dokumentem dzieła notka dotycząca artysty (element łączący - pole 3100):
typu dokumentu |
blk |
kue |
numer dokumentu |
3000 |
00280084 |
nazwisko artysty |
3100 |
Müller, Andreas |
pseudonim artystyczny |
3105 |
Komponiermüller |
opcjonalny zapis nazwiska |
31nn |
Andreas Müller |
płeć |
3140 |
m |
stan społeczny |
3160 |
mieszczaństwo |
rodzaj działalności artystycznej |
3162 |
malarz & rysownik |
sprawowane funkcje |
3170 |
Professor Akademii Sztuk Pięknych |
kraj, w którym najdłużej działał |
3200 |
Niemcy |
inne kraje, w których działał |
3210 |
Włochy |
data urodzenia artysty |
3270 |
1831.07.23 |
miejsce urodzenia artysty |
3290 |
Rettenberg (Kreis Oberallgäu) |
data śmierci artysty |
3330 |
1901.12.07 |
miejsce śmierci |
3350 |
München |
informacje bibliograficzne |
8330 |
Thieme-Becker |
informacje bibliograficzne |
8334 |
Bd. 25, 1931, S. 219f |
kod instytucji, w której wykonano notkę |
9902 |
IHSzUWr |
autor notki |
9904 |
Pikulska, Daria Dorota |
4. Notatka dotycząca przywoływanej w dokumencie obiektu literatury (elementem łączącym jest
pole 8330):
typ dokumentu |
blk |
lit |
numer dokumentu |
8200 |
15900003 |
autor publikacji |
8270 |
Engelbert, Kurt |
tytuł publikacji |
8290 |
Geschichte der Pfarrei St. Michael in Breslau |
miejsce wydania |
8320 |
Breslau |
rok wydania |
8324 |
1941 |
kod tytułu (przywoływany w dokumentach innych typów) |
8330 |
Engelbert, Geschichte, 1941 |
kod instytucji, w której wykonano notkę |
9902 |
IHSzUWr |
autor notki |
9904 |
Pikulska, Daria Dorota |
Wielość kryteriów opisu i możliwość przeszukiwania zasobów danych po każdym z nich eliminuje
faktycznie konieczność stosowania w formularzach słów kluczowych.
System zawiera liczne aspekty redakcyjne i pola umożliwiające stosowanie swobodnego opisu
oraz "podpinanie" do notek wszelkiego rodzaju materiałów dokumentacyjnych.
W standarcie MIDAS współpracuje obecnie około 40 instytucji, w tym muzea, urzędy
konserwatorskie, instytuty historii sztuki, biblioteki, głównie z terenu Niemiec, ale także
Austrii, Czech, Holandii, Szwajcarii i Włoch. Informacje wprowadzane do bazy w poszczególnych
ośrodkach są - jeżeli to konieczne - tłumaczone na język niemiecki - i przesyłane do Marburga,
współtworząc centralny bank danych o sztuce europejskiej. Dotychczas zgromadzono około 450 000
not katalogowych, opisujących dzieła malarstwa, rzeźby, rzemiosła i architektury oraz liczne
zabytki rękopiśmiennictwa. Współpraca odbywa się w ramach programu DISCUS (Digitales
Informations-System fuer Kunst- und Sozialgeschichte) finansowanego przez Volkswagen Stiftung.
Efekty wybranych prac badawczych publikowane są także samodzielnie na płytach CD (seria DISCUS
wydawnictwa K. G. Saur - http://www.saur.de )
MIDAS został zastosowany w Polsce po raz pierwszy w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu
Wrocławskiego. Pracę rozpoczęto w niemieckim programie HIDA (Hierarchischer
Dokumentadministrator firmy "startext" z Bonn). Obecnie na ukończeniu jest polska aplikacja
działająca w bazie danych Access, całkowicie kompatybilna z programem HIDA i umożliwiająca
dalszą wymianę danych z partnerami z innych ośrodków badawczych. W latach 1996-1999 pod opieką
merytoryczną prof. Zofii Ostrowskiej-Kębłowskiej i prof. Mieczysława Zlata zrealizowano trzy
obszerne programy badawcze: "Kamienna rzeźba gotycka na Śląsku w latach 1400-1520"
(prowadzenie dr Romuald Kaczmarek), "Wybrane dzieła architektury świeckiej na Śląsku w latach
1570-1650" (prowadzenie mgr Piotr Oszczanowski) i "Sztuka religijna Wrocławia w latach
1820-1918" (prowadzenie dr Agnieszka Zabłocka-Kos i mgr Joanna Lubos-Kozieł). Oprócz dzieł
takich jak obrazy, rzeźby, sprzęty liturgiczne (kazalnice, ołtarze, konfesjonały, chrzcielnice
itp.), kościoły i kaplice, zamki, dwory, budynki użyteczności publicznej, elementy wystroju
architektonicznego (fryzy, gzymsy, kapitele) i wyposażenia (meble), opisują one strukturę
administracyjną Śląska, literaturę i materiały nie publikowane dotyczące sztuki śląskiej,
sylwetki autorów i fundatorów dzieł oraz herby szlachty śląskiej. Z powodu niedostatków
sprzętowych zrezygnowano czasowo z digitalizacji zdjęć, którymi ilustrowany jest każde dzieło.
Są one jednak na bieżąco wykonywane i przechowywane w fototece, do której szczegółowe odsyłacze
zawierają dokumenty bazy.
Z danych w języku polskim i zdjęć skorzystać można siedzibie Instytutu Historii Sztuki UWr,
dane w tłumaczeniu na język niemieckim udostępniane są na serwerze Foto Marburg
( http://www.fotomr.uni-marburg.de/testdb-set.htm ).
Pierwotny adres: http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib06/midas.html
Adres w archiwum: ebib.oss.wroc.pl/arc/e006-07.html
 |  |