Nr 5/2000 (14), Elektroniczne dokumenty. Artykuł
| | Nr 5/2000 (14), Elektroniczne dokumenty. Artykuł |
|
 | | | |
Elwira Śliwińska
| |||
| | ||
| Standardy opisu bibliograficznego dokumentów drukowanych, w tym dla potrzeb przypisów istnieją od dawna. Tak długo niemal, jak istnieją publikacje naukowe. Pojawienie się nowego narzędzia, jakim jest komputer oraz sieci komputerów, a więc Internetu, zawierającego coraz więcej informacji, spowodowało sformułowanie nowego typu dokumentów - dokumenty elektroniczne. Internet stworzył nowe źródła informacji. Grupy i listy dyskusyjne, strony WWW, elektroniczne czasopisma, e-mail, czy bazy danych online, stanowią doskonałe źródło, m.in. dla osób przygotowujących prace poszukiwawcze. Wykorzystanie ich, ze względu na niesłychaną, szybką wymianę informacji, pozwoliło na rozwój różnego rodzaju nauk, ale i spowodowało konieczność tworzenia opisów bibliograficznych i przypisów dla tego typu dokumentów. Poczyniono zatem
kroki zmierzające do standaryzacji opisów przypisów bibliograficznych
dokumentów elektronicznych dla potrzeb poszczególnych uczelni w Stanach
Zjednoczonych i Kanadzie. Co jest interesujące, standardy te
przygotowywały uczelnie
na prośbę studentów, którzy napotykali szereg trudności z zapisem
wyszukanego źródła. Już w 1987 roku poczyniono pierwsze próby
standaryzacji
opisów. Nad tym problemem pracowali m. in.: Kate L. Turabian A Manual
for Writers of Term Papers, Theses, and Dissertations - w pracy tej jeden z rozdziałów poświęcony został przypisom bibliograficznym dokumentów elektronicznych - (oczywiście nie w pełni jeszcze zadawalający), Sue A. Dodd
z Instytutu Naukowego Nauk Społecznych Uniwersytetu w Północnej Karolinie (Instytute for Research in Social Science, University of North Carolina),
czy Janice R. Walker i Todd Taylor opracowujący Columbia Guide to
Online Style Oba te standardy były i są wykorzystywane przez różne środowiska naukowe. Powstają również style, będące połączeniem obydwu stylów. Równocześnie powstał projekt normy ISO 690-2 ( http://www.nlc-bnc.ca/iso/tc46sc9/standard/690-2e.htm). Źródła umieszczane w Internecie bardzo często nie zawierają elementów, które jednoznacznie by je identyfikowały. Nie zawierają zatem imion i nazwisk twórców, dat powstania dokumentów ani nazwy miejsca, gdzie powstały. Często też zmieniają adres, znikają lub ulegają znacznym zmianom. Jak już wcześniej zaznaczyłam, powstały nowe rodzaje dokumentów, których nie można porównać z dokumentami drukowanymi (grupy i listy dyskusyjne, bazy danych: piśmiennictwa i oprogramowań, archiwa danych w postaci serwerów Gopher, Archie czy FTP, strony WWW. Wśród dokumentów elektronicznych znajdują się także takie, które mogłyby być porównywane z dokumentami drukowanymi, np. publikacje, czasopisma elektroniczne, w nich artykuły, e-maile (porównywalne z listami). Niestety właśnie różnorodność dokumentów bardzo komplikuje sposób zapisu. Powstawanie nowych źródeł informacji i natychmiastowe tworzenie przykładów ich zapisu może wzbogacać prace poszukiwawcze, nie ulega to dyskusji. Pracownicy nauki i studenci korzystający z dokumentów elektronicznych, potrzebują kompletnej i poprawnej dokumentacji z zakresu wszystkich używanych źródeł, dlatego też powinny jak najszybciej powstać takie standardy również w Polsce. Poza znanym mi projektem normy PrN-N-01152-13 Opis bibliograficzny - dokumenty elektroniczne, nie jestem zorientowana, jak rozwiązywany został ten problem. Znam tylko kilka przykładów i wiem, że przede wszystkim bibliotekarze odczuli potrzebę standaryzacji opisu przypisów dokumentów elektronicznych. Bibliotekarze polscy poszczególnych uczelni wzorują się na standardach wyszukanych w Internecie, takich chociażby jak standard MLA i APA. Oto przykłady rozwiązań, które mogą się przyczynić do popularyzacji wymienionych przeze mnie standardów, zebrane na podstawie literatury przedmiotu zamieszczonej jako Zestawienie źródeł na temat opisów bibliograficznych dokumentów elektronicznych. Uwagi ogólne W związku z niespójnością poszczególnych standardów, punktem wyjścia do dalszej analizy problematyki opisu dokumentów elektronicznych powinno być zestawienie porównawcze głównych założeń i charakterystyka przypisów dla wszystkich typów źródeł informacji, rozpoznanych przez autorów wymienionych standardów. Powinno być również zasadą, że jeżeli do tych samych źródeł elektronicznych prowadzą czytelnika dwie ścieżki, należy wybrać najprostszą z nich. Dla źródeł takich jak strony WWW, które mogą być poprawiane w każdej chwili, najlepsze jest cytowanie dat: ostatniej modyfikacji i daty dostępu do strony. Standard APA (niektóre przykłady i luźne tłumaczenie również ze stron: http://www.uvm.edu/~ncrane/estyles/apa.html; http://www.uvm.edu/~ncrane/estyles/mla.html ; http://www.columbia.edu/cu/cup/cgos/basic.html).
Praca autorska Budowa opisu
Autor/redaktor. (Rok). Tytuł (wydanie), [Tryb dostępu]. Wydawnictwo (opcjonalnie). Protokół dostępu (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku [Data dostępu]. Przykłady:
Opis fragmentu Budowa opisu:
Autor/redaktor. (Rok). Tytuł. Nazwa źródła (wydanie), [Tryb dostępu]. Wydawnictwo (opcjonalnie). Protokół dostępu (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku [Data dostępu]. Przykłady:
Artykuł z gazety Budowa opisu Autor. (Rok). Tytuł. Tytuł gazety [Tryb dostępu], wolumin(zeszyt), ilość stron lub informacja o długości. Dostęp: Dostawca/Dane identyfikujące bazę lub numer, (jeśli jest)/Pozycja lub numer akcesji [Data dostępu]. Autor. (Rok). Tytuł. Tytuł gazety [Tryb dostępu], wolumin(zeszyt), ilość stron lub informacja o długości. Protokół dostępu (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku [Data dostępu]. Przykłady:
Artykuł z czasopisma Budowa opisu
Autor. (Rok, miesiąc dzień). Tytuł. Tytuł czasopisma [Tryb dostępu], wolumin (zeszyt), ilość stron lub informacja o długości. Dostępny Protokół (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku [Data dostępu]. Przykłady:
Artykuł z Listy Dyskusyjnej Budowa opisu: Autor. (Rok, miesiąc dzień). Temat listu. Nazwa listy dyskusyjnej [Tryb dostępu]. Dostęp E-mail: DISCUSSION LIST@e-mail address [Data dostępu]. Autor. (Rok, miesiąc dzień). Temat listu. Nazwa listy dyskusyjnej [Tryb dostępu]. Dostęp E-mail: LISTSERV@e-mail address/Skąd pozyskany [Data dostępu].
Artykuł z Grup Dyskusyjnych Budowa opisu: Autor (jeśli jest). (Rok, miesiąc dzień). Tytuł artykułu. Nazwa grupy dyskusyjnej. [Tryb dostępu]. Dostęp E-mail: [Data dostępu]. Przykłady:
Wiadomość pocztowa (E-mail) Budowa opisu: Nadawca listu (Adres emailowy nadawcy). (Rok, miesiąc dzień). Temat listu. nazwa odbiorcy listu (Adres emailowyodbiorcy) Przykłady:
Standard MLA Standard MLA zamieszcza na początku autora, który jest równoznaczny z redaktorem. Następnym elementem jest tytuł i kolejne wydanie. Miejsce publikacji, wydawnictwo i data wydania. Tytuł postaci elektronicznej. Kolejno tryb dostępu. Informacja o dostawcy i data dostępu. Ważny jest zapis kursywą, w nawiasach lub w cudzysłowie. Praca autorska
Autor/redaktor. "Tytuł wersji drukowanej pracy". Wydanie (jeśli jest). Miejsce publikacji: wydawnictwo, data. Tytuł wersji elektronicznej. Tryb dostępu. Informacja o dostępie. Protokół dostępu (jeśli jest): Miejsce/Ścieżka/Plik. Data dostępu.
Opis fragmentu Budowa opisu:
Autor/redaktor. "Tytuł fragmentu." Tytuł wersji drukowanej pracy. Wydanie (jeśli jest). Miejsce publikacji: wydawnictwo, data. Tytuł wersji elektronicznej. Tryb dostępu. Informacja o dostępie. Protokół dostępu (jeśli jest): Miejsce/Ścieżka/Plik. Data dostępu.
Artykuł z gazety Budowa opisu Autor. "Tytuł artykułu." Tytuł gazety. Wolumin. Zeszyt (Rok): ilość stron lub informacja o długości. Tryb dostępu. Informacje o Dostawcy. Nazwa bazy. Dane identyfikujące lub numer. Numer akcesji. Data dostępu. Autor. Tytuł artykułu." Tytuł gazety. Wolumin. Zeszyt (Rok): ilość stron lub informacja o długości. Tryb dostępu. Protokół dostępu (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku. Data dostępu. Przykłady:
Artykuł z czasopisma Budowa opisu:
Autor. Tytuł artykułu." Tytuł czasopisma. Rok: ilość stron lub informacja o długości. Tryb dostępu. Protokół dostępu (jeśli zastosowany): Miejsce/Ścieżka/Nazwa pliku. Data dostępu.
Artykuł z Listy Dyskusyjnej Budowa opisu: Autor. "Temat listu." Data. Online posting. Nazwa listy dyskusyjnej. Tryb dostępu E-mail: DISCUSSION LIST@e-mail adres. Data dostępu. Autor. "Temat listu." Data. Online posting. Nazwa listy dyskusyjnej. Tryb dostępu E-mail: LISTSERV@e-mail adres/Skąd pozyskany. Data dostępu.
Artykuł z Grup Dyskusyjnych Budowa opisu: Autor (jeśli jest). "Tytuł artykułu." Online posting. Date. Nazwa grupy dyskusyjnej. Data dostępu. <URL> Przykłady:
Wiadomość pocztowa (E-mail) Budowa opisu: Nadawca listu (Adres emailowy nadawcy). "Temat listu". Nazwa odbiorcy listu (Adres emailowy odbiorcy). Data listu.
Styl CGOS (The Columbia Guide to Online Style) Przepisy bibliograficzne dokumentów elektronicznych są zbliżone do przepisów używanych w dokumentach drukowanych. Na nich oparte są między innymi style MLA czy Chicago zwane też wzorcem dla publikacji humanistycznych (WPH), czy też style używane przez APA lub CBE, zwane dalej wzorcem dla publikacji w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych (WPNP). Wzorzec CGOS łączy dwa style, przedstawiając bazowe formaty dla przypisów dokumentów elektronicznych: WPH
WPNP
W publikacjach drukowanych za pomocą komputera, jeśli używa się edytora tekstu, adresy internetowe są automatycznie zaznaczane (zmieniają kolor, są podkreślone). Należy stosować ustawienia standardowe dla tych elementów. Pomiędzy poszczególnymi opisami można stosować numerowanie lub wypunktowanie. Więcej informacji na ten temat zawiera Part 2 of The Columbia Guide. The World Wide Web (WWW) Elementy bibliograficzne dla odnośnika stron WWW są bardzo podobne do wszystkich znanych prób opisu dokumentów drukowanych czy też elektronicznych. Mogą się różnić jedynie miejsca prezentowania tych danych (elementów) w obrębie opisu. Często w miejscu nazwiska lub nazwisk autorów znajdują się ich loginy lub aliasy. Zamiast tytułu może znajdować się nazwa pliku. Strona WWW bez względu na jej długość jest tylko jedną stroną (nie mierzymy jej na liczbą ekranów). WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
E-mail, Listy Dyskusyjne i Grupy Dyskusyjne WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
Pliki z Gopher'a WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
Dokumenty dostępne przez FTP WPH
Przykłady:
WPNP
Przykłady:
Dokumenty dostępne telnet WPH
Przykład:
WPNP
Dokumenty komunikacji synchronicznej (telekonferencje, chat)
Przykład:
WPNP
Przykład:
Źródła informacyjne online WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
Publikacje elektroniczne i bazy danych online WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
WPH
Przykład:
WPNP
Przykład:
Wybór spośród przedstawionych standardów jest trudny, ponieważ różnice pomiędzy nimi są nieznaczne i nie wpływają na charakter opisu. Wybór zatem, dopóki nie zostaną ustalone i zatwierdzone normy dla tworzenia przypisów bibliograficznych dokumentów elektronicznych, należy do osób zainteresowanych. Budowa przypisu nie różni się zasadniczo od opisu bibliograficznego, tylko w jednym przypadku zastosowano "In". Wydaje się to słuszne, aby wszystkie opisy: zarówno bibliograficzny, jak i katalogowy oraz przypis miały jednolity standard. Zdaję sobie sprawę, że jest to - wstępny i niepełny przegląd - niektórych tylko wzorców (stylów) dla potrzeb standaryzacji opisów bibliograficznych. Nie ulega wątpliwości, że należy je porównać z projektem norm ISO 890-2 i PN-N-01152-13, jak i przeprowadzić dyskusję pozwalającą na poznanie wszystkich aspektów potrzeb użytkowników i rodzajów dokumentów elektronicznych. Artykuł taki jest przygotowywany i będzie opublikowany w niedługim czasie w czasopiśmie ZIN. Pierwotny adres: www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib14/sliwinska.html  | |
| | | |
| |||
| | ||