ebib 
Nr 6/2009 (106), Informacja i edukacja w bibliotekach pedagogicznych. Badania, teorie, wizje
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Anna Biernacka-Bryk
Biblioteka Liceum Ogólnokształcącego nr 1 we Wrocławiu

Edukacja regionalna w bibliotece szkolnej


Biblioteki, instytucje z definicji zajmujące się gromadzeniem, przechowywaniem i udostępnianiem różnorodnych dokumentów, realizują także ideę regionalizmu, a więc ochrony dóbr i wartości regionalnych. Zagadnienia te są im bliskie już od XIX wieku. Nie dziwi więc fakt, że biblioteki szkolne dynamicznie włączyły się pod koniec lat 90. ubiegłego stulecia w realizację założeń programowych edukacji regionalnej, której strategicznym celem jest przekazanie uczniom wiedzy o najbliższym otoczeniu, korzeniach, miejscach bliskich, które powinni dobrze poznać, zrozumieć i pokochać (patriotyzm lokalny), a w przyszłości uczestniczyć aktywnie w ich rozwoju.

Ambicją wielu tego typu instytucji staje się odgrywanie roli szkolnego centrum informacji o regionie, gromadzenie dokumentów dotyczących „małej ojczyzny”, opisujących jej historię, kulturę oraz aktualne trendy rozwojowe, obyczajowe (dokumenty życia społecznego): monografie i plany miast, przewodniki turystyczne, informatory, mapy, pocztówki, fotografie, bibliografie, lokalne czasopisma, foldery reklamowe, albumy, książki historyczne, biograficzne, poezję, a także materiały metodyczne oraz dotyczące szkoły i jej społeczności. Biblioteki tworzą także zagadnieniowe kartoteki bibliograficzne i tekstowe, np. osób wybitnych, zasłużonych dla regionu. Tę bazę danych uzupełnia się na bieżąco o informacje o wszelkich kulturalnych, naukowych, rozrywkowych działaniach podejmowanych przez funkcjonujące w małej ojczyźnie placówki. Dzięki temu społeczność szkolna, a nawet lokalna ma dostęp do aktualizowanych danych na temat wszelkich ważnych inicjatyw podejmowanych w tej materii. Zasoby te stanowią także cenne źródło wiedzy o regionie oraz pomoc dydaktyczną zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów. Wykorzystując je, można m.in. zaprojektować atrakcyjną lekcję dotyczącą zabytków w najbliższej okolicy czy też ciekawych turystycznie miejsc.

Obecne warunki w większości skomputeryzowanych bibliotek pozwalają na zamieszczenie materiałów regionalnych na witrynach internetowych szkoły lub biblioteki, a także na stworzenie kolekcji adresów (linków) do stron tematycznie związanych z bliskimi okolicami. Niezwykle atrakcyjną formę podawania wiadomości o regionie stanowią wystawy organizowane przez biblioteki szkolne na terenie szkoły bądź poza nią. W łatwo przyswajalny i obrazowy sposób przedstawiają one historię i teraźniejszość „małej ojczyzny”. Przykład stanowić mogą ekspozycje przygotowane przez Bibliotekę Zespołu Szkół Elektrycznych nr 2 w Krakowie: wystawa pocztówek „Pozdrowienia z Nowej Huty” (2006 r.), złożona z map wystawa „60 lat minęło – Nowa Huta” (2008 r.): http://www.zse2-biblioteka.e12.pl/viewpage.php?page.id=99[1] czy zrealizowana przez Zespół Szkół w Łubiance ekspozycja dotycząca dawnych sposobów przygotowywania potraw (zabytkowe naczynia, stare książki kucharskie itp.): http://www.metodycy.torun.pl/publikacje/biblioteka/praca_peda.pdf. W formę tę wpisują się również pokonkursowe czy poprojektowe wystawy prac uczniowskich oraz lokalnych artystów, twórców ludowych. Te ostatnie stwarzają szansę na bliższe poznanie ciekawych, utalentowanych osób, inspirujących często młodych ludzi do osobistego rozwoju, zainwestowania w swój talent. Dodatkowym pozytywnym aspektem gromadzenia, często unikatowych i niezwykle cennych eksponatów na wystawy, jest ich ochrona przed zapomnieniem i zniszczeniem. Niektóre biblioteki bowiem przy współpracy z uczniami wykonują kopie materiałów (skanują stare fotografie, kartki, rysunki, mapy i zapisują na nośnikach elektronicznych). Tematykę regionalną w podobnej konwencji, zarówno w aspekcie historycznym, jak i współczesnym, i informacyjnym, przekazują ścienne gazetki szkolne. Sporządzane w ciekawej wizualnie formie wpisują się bardzo dobrze w nurt popularyzacji „małej ojczyzny”.

Sposobem na realizację treści edukacji regionalnej, jaki wykorzystują biblioteki, są również wycieczki terenowe, które pozwalają na bliski kontakt uczniów z otoczeniem, poznanie architektury, zabytków, przyrody, krajobrazu, ciekawych turystycznie i historycznie ważnych miejsc, instytucji kultury, a więc aktywne zdobywanie wiedzy i odkrywanie piękna „małej ojczyzny”. Cykl interesujących wycieczek dydaktycznych po Wrocławiu, w ramach działalności koła zainteresowań „Wrocławskie spacery”, zrealizowała biblioteka Szkoły Podstawowej nr 1 we Wrocławiu. Sporządzanie scenariuszy wycieczek edukacyjnych mogą z pewnością ułatwić tworzone przez bibliotekarzy i uczniów monografie lub przewodniki po okolicy w formie drukowanej czy prezentacji multimedialnych. W atrakcyjny sposób prezentują materiały opisujące dany region (mapy, fotografie, opisy) w aspekcie historycznym i współczesnym. Publikacja taka powstała m. in. w Szkole Podstawowej nr 2 w Makowie Mazowieckim w ramach projektu „Miejsca, które warto zobaczyć – ludzie, których warto poznać”. Wydawnictwa tego typu są doskonałym źródłem wiedzy regionalnej, można je także z powodzeniem wykorzystywać na zajęciach przedmiotowych z historii, języka polskiego, biologii, geografii, wiedzy o społeczeństwie.

Dla młodszych uczniów niezwykle interesującym sposobem na bliższe poznanie historii swojej okolicy są spotkania z bibliotekarzami, podczas których poznają legendy, podania związane z regionem, etiologię nazw miejscowości, ulic czy nazwisk. Dobrym pomysłem jest dostarczanie takiej wiedzy regularnie, w ramach programu dodatkowych zajęć pozalekcyjnych. Domenę bibliotekarzy stanowią również konkursy szkolne czy też międzyszkolne związane z wiedzą o regionie. Skutecznie popularyzują one „małą ojczyznę”, przyczyniają się do znacznego poszerzenia zasobów wiadomości na jej temat i do budowania tożsamości kulturowej uczniów. Przykład stanowić może organizowany od wielu lat międzyszkolny konkurs „Wrocław – nasza mała ojczyzna”, którego koordynatorem jest biblioteka Liceum Ogólnokształcącego nr 1 we Wrocławiu. Uczniowie startujący w konkursach organizowanych przez instytucje pozaszkolne mogą liczyć także na wsparcie i pomoc ze strony nauczycieli bibliotekarzy.

„Małej ojczyzny” dotyczą także konkursy plastyczne, bazujące na artystycznych talentach i umiejętnościach uczniów, rozwijające ich wyobraźnię i kreatywność, np. ogólnopolski konkurs „Moje miasto w szarości”. Ciekawym pomysłem są inscenizacje o tematyce regionalnej, np. scenki z pracy na roli, w gospodarstwie domowym dawnych mieszkańców z wykorzystaniem strojów ludowych i zabytkowych narzędzi oraz sprzętów. Atrakcyjną propozycję stanowią także wieczorki poetyckie, podczas których prezentuje się dokonania lokalnych twórców: literatów, malarzy, rzeźbiarzy (dzieła sztuki stanowią element scenerii wytwarzający klimat sprzyjający artystycznym przeżyciom towarzyszącym recytacji poezji).

Zajęcia o tematyce regionalnej prowadzone w ramach szkolnych programów edukacji regionalnej należą także do bibliotekarzy. Zdarza się, że mają one charakter pokazowy, więc ich dodatkowym walorem jest działanie na rzecz doskonalenia nauczycieli, wzbogacania ich warsztatu pracy (przykład na stronie http://www.metodycy.torun.pl/publikacje/biblioteka/praca_peda.pdf). Lekcje regionalne są tematycznie bardzo zróżnicowane, często dzięki nim uczniowie poznają dawne tradycje, obyczaje, lokalny folklor, zabawy, piosenki, a nawet potrawy. Mogą porównać styl życia dziadków, pradziadków z obecnym albo współczesną architekturę miasta z minioną. Wszystkich pożytków dydaktycznych wynikających z takich zajęć nie sposób wymienić. Spotkać się można w literaturze także z przykładami organizowania przez bibliotekarzy zajęć w muzeum. Lekcje tego rodzaju, prowadzone przez kustoszy, umożliwiają kontakt z cennymi regionaliami oraz zgłębienie znaczenia i historii „małej ojczyzny”. Edukacja regionalna to także dbałość o zachowanie lokalnych języków – gwar, którymi posługują się mieszkańcy, a które określają w sposób niezaprzeczalny tożsamość i przynależność regionalną. Rozumiejąc to, bibliotekarze przeprowadzają niekiedy lekcje właśnie w gwarze albo organizują konkursy sprawdzające stopień jej znajomości.

Biblioteki realizują także projekty edukacji regionalnej, często we współpracy z nauczycielami innych przedmiotów. Metoda ta obejmuje wyżej opisane formy pracy z uczniami, ale także uzupełnia ich kanon o nowe pomysły. Do jej częstego wykorzystywania z pewnością przyczynia się fakt, iż w istotny sposób wspomaga ona rozwój samodzielności uczniów oraz wpływa na ugruntowanie wiedzy i umiejętności z zakresu samodzielnego wyszukiwania, selekcji informacji (treści edukacji czytelniczo-medialnej) oraz skłania do wykorzystywania różnorodnych tradycyjnych i nowoczesnych źródeł wiedzy, a pośrednio przyczynia się do rozwoju zainteresowań uczniów. Analiza czasopism bibliotekarskich, jak i zasobów internetowych pozwala stwierdzić, iż spora liczba artykułów opisujących działalność bibliotek szkolnych w zakresie realizacji treści edukacji regionalnej dotyczy relacji z wykonania projektu edukacyjnego.

Projekty edukacyjne realizuje się zwykle przez cały rok szkolny, a w ich ramach uczniowie podejmują bardzo różnorodne działania, koordynowane przez nauczycieli. Gromadzą informacje o regionie poprzez lekturę książek, czasopism i innych dokumentów (listy, fotografie, mapy), a także prowadzenie rozmów czy wywiadów z lokalną społecznością, uczestniczą w wycieczkach regionalnych, oglądają filmy o tematyce związanej z „małą ojczyzną” itp. Zgromadzoną wiedzę selekcjonują i systematyzują, tworząc finalnie różnego rodzaju prace. Piszą artykuły do lokalnych czasopism, opowiadania, wiersze, felietony, wywiady, tworzą drzewa genealogiczne, przygotowują prace plastyczne (rysunki, obrazy, rzeźby, grafiki), wykonują albumy fotograficzne, prezentacje multimedialne, przewodniki, zielniki, kroniki wiedzy o regionie, stroje ludowe, potrawy lokalne (wytwory te prezentowane są często w formie wystawy lub pokazu). W niektórych szkołach udaje się utworzyć izby regionalne, w których prace projektowe mają szansę uzyskać status stałych eksponatów. Z wirtualną wersją takiego miejsca możemy się zapoznać na stronie internetowej krakowskiego Zespołu Szkół Elektrycznych nr 2 i XXII LO (http://www.wir.e12.pl/news.php).

Efektem pracy w ramach projektów edukacyjnych może być także nawiązanie współpracy międzynarodowej. Poznawanie bowiem swoich korzeni, dziejów miejscowości, pozwala na zauważenie aspektu wielokulturowości społeczeństwa, na stwierdzenie, że dawniej lub obecnie naszą „małą ojczyznę” dzielą z nami przedstawiciele innych nacji. Uczniowie szkoły w Makowie Mazowieckim skontaktowali się z mieszkającym w Izraelu jednym z ostatnich żyjących przedstawicieli makowieckich Żydów. Zaowocowało to współpracą z izraelską młodzieżą. Inicjatywy tego typu niewątpliwie wpływają na kształtowanie się wśród uczniów postaw tolerancji i otwartości na inne wspólnoty narodowe oraz kulturowe. Biblioteki szkolne włączają się również do współpracy ze środowiskiem lokalnym, samorządowym i instytucjami propagującymi wiedzę o regionie, takimi jak: muzea, domy kultury, biblioteki publiczne i pedagogiczne, izby regionalne, różnego typu stowarzyszenia pielęgnujące tradycje lokalne. Wspólnie z nimi organizują zróżnicowane tematycznie wystawy, spotkania z ciekawymi ludźmi (literatami, muzealnikami, archiwistami, dziennikarzami, konserwatorami zabytków, twórcami ludowymi itp.), odczyty, wykłady o regionie. Pobudzają także pracowników tych placówek do działania na rzecz społeczności lokalnej.

Organizują spotkania z mieszkańcami regionu, którzy w oryginalny sposób opowiadają o jego dziejach, zamieszkujących go ludziach lub swej działalności kulturalnej, artystycznej, społecznej na rzecz „małej ojczyzny”. Stwarzanie tak atrakcyjnych dla uczniów sytuacji edukacyjnych sprzyja poszerzaniu wiedzy o swych korzeniach, emocjonalnemu przywiązaniu do bliskich miejsc, a w efekcie do rozwoju patriotyzmu lokalnego i podniesienia się poziomu świadomości regionalnej. Działania w obrębie edukacji regionalnej niekiedy wpisują się w akcje o szerszym zasięgu organizowane przez władze samorządowe lub szkolne, m.in. dni promocji regionu, obchody rocznicy nadania praw miejskich, święto szkoły.

Swoje dydaktyczne poczynania w zakresie edukacji regionalnej bibliotekarze opisują na łamach specjalistycznych czasopism lub na stronach internetowych serwisów bibliotekarskich i ogólnopedagogicznych. Dzielą się doświadczeniami, pomysłami, sukcesami, zachęcając i inspirując nauczycieli do podjęcia realizacji w procesie dydaktycznym treści związanych z „małą ojczyzną”. Różnorodność form wykorzystywanych przez bibliotekarzy szkolnych w procesie realizacji treści edukacji regionalnej jest więc duża i niezwykle interesująca. Przyczyniają się one do wzbogacania wiedzy uczniów o „małej ojczyźnie”, podnoszenia ich świadomości i odpowiedzialności za przyszłe losy bliskich im miejsc oraz do doskonalenia lub wykształcania wielu istotnych umiejętności. Dodać także trzeba, że zaangażowanie bibliotekarzy w działania wspomagające rozwój „małej ojczyzny” bywa inspirujące dla innych nauczycieli i środowiska lokalnego, a także przyczynia się do budowania pozytywnego wizerunku biblioteki, a poprzez to i szkoły, a więc do ich efektywnego promowania.

Przypisy

[1] Wszystkie odesłania do stron internetowych przedstawiają wersję aktualną w dn. 29.08.2009 r.

Bibliografia

  1. ARBUZ, A. Regionalizm w bibliotece. Poradnik Bibliotekarza 2005, nr 7/8, s. 13–16.
  2. BINKIEWICZ-KOŁODZIEJ, D. Opowiem ci o mojej małej Ojczyźnie: wyszukiwanie informacji na określony temat. Poradnik Bibliotekarza 1997, nr 6, s. 28–29.
  3. BRZEZIŃSKA, E. Spacerkiem po mojej miejscowości: propozycja zajęć integrujących różne dziedziny wiedzy. Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s. 12–13.
  4. CHABIOR, A. Patron szkoły, edukacja regionalna, biblioteka. Biblioteka w Szkole 2005, nr 2, s. 6-7.
  5. CZERNICKA, G. Wystawy i plener fotograficzny: edukacja regionalna na przykładzie Gimnazjum w Pajęcznie. Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s.18.
  6. DANIŁOWICZ, D., RANT-TANAJEWSKA, M. Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie: program ścieżki edukacyjnej w szkole ponadgimnazjalnej (licea ogólnokształcące, profilowane i technika). Biblioteka w Szkole 2003, nr 2, s. 4–5.
  7. GALCZAK, D. Regionalni twórcy kultury i nauki: scenariusz konkursu bibliotecznego oraz wystawy pokonkursowej. Biblioteka w Szkole 2008, nr 12, s. 21.
  8. GLIWA, J. Legenda jako źródło tożsamości kulturowej: program zajęć dodatkowych z grupą dzieci z klas I-III. Biblioteka w Szkole 2003, nr 3, s. 6–9.
  9. HELIS, M. Zaproszenie do Solca Zdroju: projekt zajęć z edukacji regionalnej. Biblioteka w Szkole 2005, nr 12, s. 8–9.
  10. JURGAŚ-JAŚKOWSKA, M. Uczestniczyliśmy w obchodach jubileuszu miasta. Biblioteka w Szkole 2002, nr 1, s. 26.
  11. KORZENIEWSKA, J. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka a edukacja regionalna. Biblioteka w Szkole 2004, nr 12, s. 4.
  12. KUBIAK, J. Regionalia w bibliotece szkolnej: (o nieefektownych formach pracy słów kilka). Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s. 14.
  13. KUBIAK, E., SZCZEPANIAK, M. „Nasze Winiary”: projekt edukacyjny. Edukacja regionalna. Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s. 8–11.
  14. KUBÓW, D., PIETRASZKO, K., WOROBIEC, M. Nasza mała ojczyzna: konkurs geograficzny. Biblioteka w Szkole 1999, nr 3, s. 16–17.
  15. KUŚ, U. Edukacja regionalna i ekologiczna w Bibliotece dla Dzieci i Młodzieży w Oświęcimiu. Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s. 15.
  16. MICHALSKA, E. Izba regionalna jako więź młodego pokolenia z historią ojców. Wszystko dla Szkoły 2002, nr 12, s. 2.
  17. OCHMANN-PSZENICZNA, J. Nasz patron: projekt edukacyjny na święto patrona szkoły. Biblioteka w Szkole 2006, nr 11, s. 24–25.
  18. OLZACKA, K. Edukacja regionalna w bibliotece: (na przykładzie Szkoły Podstawowej nr 2 w Makowie Mazowieckim). Biblioteka w Szkole 2001, nr 1, s. 6–7.
  19. OLZACKA, K. „Patrzę na starą fotografię”, czyli edukacja regionalna w pracy biblioteki szkolnej. Biblioteka w Szkole 2000, nr 11, s. 10.
  20. PERYGA, E. Tramwajem po mieście. Biblioteka w Szkole 2000, nr 9, s. 14–15.
  21. PROKOPOWICZ, J. Zwiedzamy okolice – plan wycieczki: scenariusz lekcji bibliotecznej w klasie I gimnazjum. Biblioteka w Szkole 2003, nr 2, s. 11.
  22. PROKOWSKA, T., MEDYŃSKA, M. Regionalizm w bibliotece szkolnej. Biblioteka w Szkole 1999, nr 11, s. 26.
  23. Edukacja regionalna w szkole: (zestawienie bibliograficzne za lata 1999-2003) oprac. Elżbieta Rowińska. Biblioteka w Szkole 2004, nr 2, s. 27–29.
  24. RADOSZ, W., KULESZYŃSKA, M., STACHURSKA, G. Konkurs „Moje miasto i region są piękne”. Biblioteka w Szkole 2002, nr 6, s. 32.
  25. SCHLANGER, R. Przedstawiamy stare fotografie. Biblioteka w Szkole 2001, nr 5, s. 28.
  26. SOWADA, R. Moje miasto w XX wieku, czyli projekt w szkole. Biblioteka w Szkole 2002, nr 12, s. 13.
  27. SZPULAK, G. Edukacja regionalna na przykładzie biblioteki Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Kłodzku (formy realizacji). Biblioteka w Szkole 2001, nr 4, s. 17.
  28. SZYMECZKO, K. Regionalne potrawy na bibliotecznym stole. Guliwer 1998, nr 5, s. 4–8.
  29. TOMALA, B. Prowadzimy edukację regionalną we współpracy ze środowiskiem. Biblioteka w Szkole 2002, nr 12, s. 31.
  30. TWERD, D. Edukacja regionalna (wybrane artykuły z czasopism). Biblioteka w Szkole 2000, nr 11, s. 22.
  31. ULJASZ, A. Edukacja regionalna w krakowskiej WBP. Poradnik Bibliotekarza 2007, nr 3, s. 25–26.
  32. WISŁAWSKA, E. Biblioteka źródłem wiedzy o regionie. Poradnik Bibliotekarza 1995, nr 2, s. 26–27.
  33. WISŁAWSKA, E. Miejska Biblioteka Publiczna jako nowoczesny ośrodek informacji regionalnej. Biblioteka w Szkole 2004, nr 12, s. 3.
  34. WITKOWSKA, I. Z baśnią i legendą przez Polskę – konspekt zajęć w klasie V. Biblioteka w Szkole 2000, nr 2, s. 17.
  35. WOJCIECHOWSKA, D. Wycieczka do internetowego muzeum: konspekt lekcji regionalnej. Biblioteka w Szkole 2008, nr 10, s. 24–25.
  36. WOŁEK, B. Koło zainteresowań Wrocławskie spacery formą aktywnego poznawania miasta. Edukacja Przyrodnicza w Szkole Podstawowej 2003, nr 1–2, s. 41–46.
  37. WOŁEK, B. Polacy w XIX-wiecznym Wrocławiu: program koła zainteresowań Wrocławskie spacery. Dolnośląskie Ścieżki 2008, nr 14, s. 68–101.
  38. WOŁEK, B. Poznaj Ogród Japoński. Dolnośląskie Ścieżki 2005, nr 12, s. 84–88.
  39. WOŁEK, B. W gościnie u urszulanek – spotkanie z wrocławskimi Piastami. Dolnośląskie Ścieżki 2009, nr 15/16, s. 118–131.
 Początek strony



Edukacja regionalna w bibliotece szkolnej / Anna Biernacka-Bryk// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 6/2009 (106) sierpień/wrzesień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/106/a.php?biernacka. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187