Ogólnopolska Konferencja Naukowa
Nowoczesna Biblioteka Akademicka
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Biblioteka Główna, Olsztyn 20-21 maja 2004

 

- Spis treści - Poprzedni - Następny

 
   
 

Alina Nowak
Biblioteka Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej
Piła

Technologia informacyjna w dydaktyce bibliotecznej

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Pile została utworzona na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2000 r. i rozpoczęła kształcenie w trzech instytutach na pięciu specjalnościach zawodowych:

  1. Instytut Ekonomiczny (specjalność: Gospodarka i Finanse Samorządowe).
  2. Instytut Humanistyczny (specjalności: Edukacja Społeczno-Obywatelska, Język Angielski).
  3. Instytut Politechniczny (specjalności: Budowa i Eksploatacja Maszyn, Elektrotechnika z Elektroniką).

Tradycyjnie już reprezentowanymi dziedzinami kształcenia na uczelni są: nauki humanistyczne, ekonomiczne i techniczne, tak więc pilska uczelnia jednoczy w sobie wieloprofilowy charakter. Równocześnie z powstaniem uczelni rozpoczęto "od zera" tworzenie Biblioteki Głównej. W krótkim czasie zakupiono podstawowe podręczniki akademickie oraz czasopisma fachowe, realizując w miarę możliwości finansowych oraz dostępności na rynku księgarskim pozyskiwanie tytułów, zarówno wydawnictw zwartych, jak i ciągłych, zaproponowanych przez nauczycieli akademickich.

Tworząc Statut PWSZ w Pile, zapisano w nim, iż:

  1. Uczelnia posiada Bibliotekę Główną, która jest ogólnouczelnianą jednostką organizacyjną o zadaniach dydaktycznych, naukowo-technicznych i usługowych.
  2. Wewnętrzną jednostką organizacyjną Biblioteki Głównej jest ośrodek informacji i dokumentacji naukowej.

Do zakresu działania Biblioteki Głównej należy między innymi:

  • wspomaganie procesu naukowo-dydaktycznego poprzez odpowiedni dobór, fachowe opracowanie i udostępnianie zbiorów oraz prace dokumentacyjno-informacyjne, umożliwiające jak najszersze wykorzystanie księgozbiorów biblioteki;
  • szkolenie jej użytkowników, w szczególności studentów, poprzez prowadzenie zajęć dydaktycznych z przysposobienia bibliotecznego i techniki korzystania z informacji naukowej;
  • kształcenie, dokształcanie i doskonalenie zawodowe pracowników jednolitego systemu biblioteczno-informacyjnego.

Już pod koniec 2000 roku pierwsi studenci uczestniczyli w zajęciach z przysposobienia biblioteczno-informacyjnego, obejmujących następujące zagadnienia:

  1. Tradycyjne źródła informacji:
    1. tradycyjne katalogi i kartoteki biblioteczne,
    2. bibliografie i informatory drukowane,
    3. książki, czasopisma, zbiory specjalne (normy).
  2. Języki informacyjno-wyszukiwawcze:
    1. Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna (UKD),
    2. hasła przedmiotowe, słowa kluczowe,
    3. zasady tworzenia zapytań informacyjnych z wykorzystaniem operatorów Boole'a.
  3. Katalog biblioteczny komputerowego systemu bibliotecznego SOWA:
    1. zawartość baz danych,
    2. ogólne zasady wyszukiwania,
    3. metody i techniki wyszukiwawcze.

Nadrzędny cel przysposobienia biblioteczno-informacyjnego to kształcenie użytkowników biblioteki uczelnianej, natomiast wyżej wymienione zagadnienia umożliwiają pobieżne wprowadzenie podstaw informacji naukowej. Poza szkoleniami zapoznającymi wstępnie z biblioteką i zasadami korzystania ze zbiorów, prowadzone są także wykłady i ćwiczenia na zapotrzebowanie różnych grup użytkowników. Pokonując problemy przestrzeni i czasu, media są dzisiaj głównym źródłem informacji i znakomitym narzędziem pracy intelektualnej i zawodowej. Dlatego ważne jest przygotowanie młodzieży do umiejętnego korzystania i świadomego odbioru treści zawartych w mediach. Zdolność selekcji to podstawowa umiejętność, jaką winien posiąść student. Przy panującym "smogu informacyjnym", od którego nie da się uciec, ważne jest to, by umieć wybierać treści istotne.

Rola bibliotek akademickich w XXI wieku jest ogromna, bowiem bibliotekarze to najlepiej wykształceni specjaliści od radzenia sobie z dużymi zbiorami, którzy przez dziesięciolecia wypracowali metody i techniki pozwalające na skuteczne filtrowanie i dystrybucję informacji o sprawdzonej jakości[1]. Dobrze wykształcony bibliotekarz może dużo zdziałać, ponieważ uczy się na bieżąco jak dostarczać informację, przetwarzać ją, wyjaśniać i oceniać jej wartość. Może być pośrednikiem w procesie przekazywania trudnej wiedzy. Nie będzie to żadna nowa rola dla niego[2] .

Kolejne lata działalności Biblioteki Głównej PWSZ w Pile - to znaczny przyrost księgozbioru pochodzącego od darczyńców, zakup nowości, nowa siedziba i większa liczba etatowych pracowników. Biblioteka podjęła ambitne zadanie przekształcania placówki w nowoczesny ośrodek informacyjno-dydaktyczny, w Multimedialne Centrum Informacyjne. Poza środkami własnymi, w tym zakup budynku, podjęto starania o skorzystanie z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Głównymi elementami projektu są: wykonanie remontu kapitalnego budynku i jego adaptacja na potrzeby Biblioteki Głównej, wyposażenie Multimedialnego Centrum Informacyjnego[3]. Przewiduje się, że po zakończeniu projektu z Biblioteki Głównej będzie korzystać około 7000 osób, w tym studenci, nauczyciele akademiccy i pozostali pracownicy Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej lub innych uczelni, które będą funkcjonowały w Pile, a także mieszkańcy tego subregionu, przedstawiciele samorządu terytorialnego, organizacji społecznych, stowarzyszeń itp. Oddzielną grupą osób korzystających z zasobów biblioteki głównej będą uczniowie szkół ponadgimnazjalnych.

Multimedialne Centrum Informacyjne to instytucja niezbędna dla jej użytkowników - klientów. Multimedialne Centrum Informacyjne to:

  • pośrednie i bezpośrednie źródła informacji,
  • pomoc w doborze metod i techniki sprawnego gromadzenia i porządkowania informacji,
  • warunki do zdobywania wiedzy.

Multimedialne Centrum Informacyjne to:

  • inspiracja do różnych przejawów kreatywności,
  • miejsce promocji prac studentów, nauczycieli akademickich, innych pracowników,
  • miejsce kulturalnego spędzania czasu - obcowanie z książką, czasopismem.

Bibliotekarz - media specialist [...] musi znać dokładnie zbiór informacyjny centrum, sposoby wyszukiwania informacji, posiadać i stosować umiejętności informacyjne, aby móc je kształtować podczas wspólnej pracy w pracowniach centrum. Umiejętności te obejmują następujące czynności:

  • formułowanie i analizowanie potrzeb informacyjnych,
  • lokalizację, określenie, selekcję oraz ocenianie istniejących źródeł informacji,
  • wyszukiwanie potrzebnych informacji w wyselekcjonowanych źródłach,
  • selekcję wyszukanych informacji,
  • rejestrowanie, magazynowanie i przechowywanie wyszukanych informacji,
  • analizę, syntezę, klasyfikację, grupowanie i inne formy przetwarzania i opracowywania zebranych informacji,
  • interpretację i ocenę opracowanych informacji,
  • ocenę uzyskanych wyników[4].

Media specialists, dzięki otwarciu granic, Internetowi i szkoleniom, nauczyli się budowania ośrodków informacji, tworzenia nowych usług, a także zaczęli wreszcie uczyć się zarządzania tą informacją i instytucjami, w których pracują. Trudno nie zauważyć, iż przestrzeń kształcenia jest w skali globalnej nakreślona przez szybko rozwijające się techniki przekazu informacji oraz nowe technologie kształcenia (Intranet, Internet…). Trzeba sobie zdawać sprawę z potrzeb i możliwości kształcących się oraz mieć jasną wizję rodzaju i celu wykształcenia, jakie się im oferuje. Innymi słowy, chodzi o podejście nastawione na studenta, na użytkownika, na czytelnika, na klienta. Taka perspektywa pozwala wykorzystywać technologie w sposób, który istotnie wspomaga proces dydaktyczny.

Technologia informacyjna składa się z dwóch pojęć:

  • technologia, czyli proces zmiany obiektu przebiegający ściśle z komputerami i sieciami komputerowymi,
  • informacyjna - to obiekt działania (obróbki danych i informacji).
Technologia informatyczna to wspomniany człon technologia i informatyczna, czyli dotycząca tylko informatyki. Pojęcie informacyjna jest określeniem szerszym od informatyczna, bo obejmuje oprócz informatyki także telekomunikację[5].

Według Szkolnego Leksykonu Informatycznego (SLI) Macieja M. Sysło, technologia informacyjna jest to zespół środków (czyli urządzeń, takich jak komputery i ich urządzenia zewnętrzne oraz sieci komputerowe) i narzędzi (czyli oprogramowanie), jak również inne technologie (takie jak telekomunikacja), które służą posługiwaniu się informacją. Technologia ta obejmuje swoim zakresem m.in.: informację, komputery, informatykę i komunikację. Słowo technologia w tym określeniu służy zaznaczeniu, że zarówno sama informacja, jak i sposób korzystania z niej to obecnie procesy przebiegające w ścisłej więzi z komputerami i sieciami komputerowymi[6]. Według Słownika encyklopedycznego informacji, języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych: technologia informacyjna - technika informacyjna i metodyka jej stosowania przy realizacji procesów informacyjnych[7]. TI obejmuje swoim zakresem pojęciowym zarówno oddziaływanie, tworzenie i wykorzystywanie komunikatów medialnych, komunikację społeczną za pośrednictwem mediów informacyjnych, jak również analizę i syntezę informacji, wykorzystanie środków i metod informatyki, bezpieczeństwo systemów i danych.

Współczesna TI wyrosła na bazie zastosowań komputerów i odgrywa przełomową rolę w działalności zawodowej pojedynczego człowieka i w życiu społeczeństw. Stała się bardzo ważna, a jej upowszechnianie się wywiera wielki wpływ na kształt współczesnej szkoły[8] . Otwarta i kreatywna postawa bibliotekarzy wobec Internetu, wobec nowych technologii, dostosowywanie się do zachodzących przemian, to sposób na tworzenie społeczeństwa informacyjnego.

W przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 11 września 2001 r. dokumencie e-Polska. Plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce na lata 2001 - 2006 zaplanowano następujące zadania dla bibliotek akademickich:

  • uruchomienie, skoordynowanie i realizowanie inwentaryzacji zasobów kultury w Polsce,
  • utworzenie Polskiej Biblioteki Wirtualnej, której celem byłoby gromadzenie dzieł polskiej literatury w postaci elektronicznej,
  • opracowanie metodologii archiwizacji cyfrowej różnego rodzaju obiektów archiwalnych, bibliotecznych i muzealnych oraz udostępnianie ich na nośnikach informacji CD-ROM, DVD,
  • katalogowanie dzieł piśmiennictwa polskiego w wersji cyfrowej, w celu zachowania ich kopii dla przyszłych pokoleń Polaków.

Niektóre biblioteki uczelniane tworzą już zdigitalizowane materiały dydaktyczne - głównie podstawowe skrypty i podręczniki. Są one niedostępne na rynku wydawniczym (brak dodruków, wznowień), a jednocześnie specjalistyczne dla danego przedmiotu. Poza tym umieszczają w wersji on-line materiały wykładowe czy pytania kontrolne. Wyboru tytułów do digitalizacji dokonują w drodze analizy wypożyczeń przez studentów oraz spisów lektur pozostałych od nauczycieli akademickich.

Dydaktyczną koniecznością staje się obecnie uświadomienie uczniom, studentom, a czasem nauczycielom, że hipermedialne struktury programów i Internetu oferują jedynie informacje, natomiast celem wszelkich oddziaływań edukacyjnych winno być wyposażenie ich w wiedzę i odpowiedni system wartości. Wymaga to zmiany stylu pracy bibliotekarza, a także inspiruje do zdobywania nowej wiedzy, do nabywania nowych umiejętności. W globalnej sieci jest wiele treści niewłaściwych, niepożądanych, które stanowić mogą zagrożenie, np. dla rozwoju psychicznego. Uczelnia, a co za tym idzie również biblioteka, musi przygotować studentów oraz innych użytkowników do identyfikacji i lokalizacji potrzebnych im źródeł, do przekształcenia informacji w wiedzę, a w dalszej konsekwencji w mądrość i wspomagać ich w tych procesach. Jest to ogromna rola dydaktyczna biblioteki. W jaki sposób należy to realizować? Jedyne, co edukacja może tutaj zrobić, to przygotować człowieka elastycznego, wykazującego się aktywnością, adaptacyjnością, innowacyjnością w całkiem odmiennym świecie - świecie złożonych stosunków społecznych, wielokulturowości, człowieka zdolnego do rozumienia innych ludzi i korzystania z możliwości nowych technologii teleinformacyjnych, selekcjonowania i syntetyzowania oraz analizowania informacji[9].

Czym jest informacja, w jakim kierunku zmierza proces informacyjny?
Dotychczasowy model linearny informacji w szkole (potrzeby informacyjne + zdobycie informacji = satysfakcja) zostaje zastąpiony modelem strukturalnym (potrzeby informacyjne + zdobycie informacji = nowe potrzeby informacyjne) [10].

Przypisy

[1] RADWAŃSKI, A. Biblioteki akademickie w społeczeństwie informacyjnym w świetle dokumentów rządowych. In DERFERT-WOLF, L. (red.) Udział biblioteki bibliotek akademickich w kształcenie społeczeństwa informacyjnego w Polsce - potencjał, możliwości, potrzeby. Bydgoszcz: Wydaw. Uczelniane AT-R, 2002, s. 41-42.

[2] BEDNAREK - MICHALSKA, B. Budować społeczeństwo informacyjne bez bibliotekarzy? In Biuletyn EBIB [on-line]. 2001 nr 2 (20) [dostęp 29 kwietnia 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2001/20/michalska.html.

[3] OCHODEK, B. Zintegrowany Program Operacyjnego Rozwoju Regionalnego: projekt. Piła. [Dokument niepublikowany].

[4] BATOROWSKA, H. Centrum informacji multimedialnej i internetowej czy skomputeryzowana biblioteka szkolna? In STRYKOWSKI, W., SKRZYDLEWSKI, W. (red.) Media i edukacja w dobie integracji. Poznań: eMPi2, 2002, s. 419-426.

[5] PODGÓRSKA, R. Czym jest technologia informacyjna? [on-line]. [dostęp 29 lipca 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ti.bezbarier.w3wl.pl.

[6] SYSŁO, M.M. Szkolny Leksykon Informatyczny (SLI) [CD-ROM]. Warszawa: WSiP, 2002.

[7] BOJAR, B. Słownik encyklopedyczny informacji, języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych. Warszawa: Wydaw. SBP, 2002, s. 271.

[8] PODGÓRSKA, R. Czym jest technologia informacyjna? [on-line]. [dostęp 29 lipca 2004]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ti.bezbarier.w3wl.pl.

[9] GOBAN-KLAS, T. Edukacja wobec pokolenia SMSu. In STRYKOWSKI, W., SKRZYDLEWSKI, W. (red.) Media i edukacja w dobie integracji. Poznań: eMPi2, 2002, s. 43-48.

[10] DRZEWIECKI, M. Biblioteka i informacja w środowisku współczesnej szkoły. Warszawa: Wydaw. SBP, 2001, s. 23-24.

Bibliografia

  1. BATOROWSKA, H. Centrum informacji multimedialnej i internetowej czy skomputeryzowana biblioteka szkolna? In STRYKOWSKI, W. SKRZYDLEWSKI, W. (red.) Media i edukacja w dobie integracji. Poznań: eMPi2, 2002, s. 419-426. ISBN 83-87666-79-3.
  2. BOJAR, B. Słownik encyklopedyczny informacji, języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2002. ISBN 83-87629-84-7.
  3. CELLARY, W. Przemiany społeczne i gospodarcze a edukacja. Edukacja Medialna 2003, nr 1, s. 5-9.
  4. DRZEWIECKI, M. Biblioteka i informacja w środowisku współczesnej szkoły. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2001. ISBN 83-87629-67-7.
  5. DRZEWIECKI, M. Książka, biblioteka i informacja w środowisku współczesnej szkoły: prolegomena do bibliotekarstwa w szkole wyższej. Poradnik Bibliotekarza 1996, nr 11, s. 2.
  6. PAJĄK, K., ZDUNIAK, A. (red.) Edukacyjne wyzwania początku XXI wieku. Warszawa: Poznań, Elipsa, 2003. ISBN 83-7151-559-6.
  7. FRANAS-MIROWSKA, U. Przysposobienie biblioteczne i informacyjne w bibliotekach wyższych szkół pedagogicznych. Poradnik Bibliotekarza 2001, nr 3, s. 8-11.
  8. GAWIŃSKA, M., WARZĄCHOWSKA B. Przygotowanie absolwentów szkół średnich do korzystania z biblioteki naukowej. Poradnik Bibliotekarza 1999, nr 7/8, s. 8-10.
  9. GOBAN-KLAS, T. Edukacja wobec pokolenia Sms-u. In STRYKOWSKI, W. SKRZYDLEWSKI, W. (red.) Media i edukacja w dobie integracji. Poznań: eMPi2, 2002, s. 43-48. ISBN 83-87666-79-3.
  10. KUBIAK, M.J. Wirtualna edukacja - elektroniczne czasopismo dla nauczycieli. In Informatyka w Szkole : XVII konferencja. Mielec, 19-22 września 2001. Cz. 1. Mielec, 2001, s. 413-414.
  11. McFARLANE, A. Badania wpływu technologii informacyjnej i komunikacyjnej (TIK) w edukacji. In Informatyka w Szkole : XVII konferencja, Mielec, 19-22 września 2001. Cz. 1. Mielec, 2001, s. 1-11.
  12. NOWAK, A. Przysposobienie biblioteczne wspomagające studentów w samodzielnym studiowaniu. Licentiatus : Zeszyty Dydaktyczno-Naukowe 2001, t. 1, s. 91-104.
  13. OCHMAŃSKI, M. Parę słów o nowoczesności. Poradnik Bibliotekarza 1999, nr 7/8, s. 6-7.
  14. OŻAREK, G. Z zagadnień współczesnej informatyki i technologii informacyjnej. Komputer w Szkole 2003, nr 1.
  15. SOWIŃSKA, B. Biblioteka czy centrum informacji multimedialnej i internetowej? Edukacja Medialna 2003, nr 2, s. 13-15.
  16. STRYKOWSKI, W., SKRZYDLEWSKI W. (red.) Media i edukacja w dobie integracji. Poznań: eMPi2, 2002. ISBN 83-87666-79-3.
  17. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu [on-line]. [dostęp 29 kwietnia]. Dostępny w World Wide Web: http://www.menis.gov.pl.
   


- Spis treści - Poprzedni - Następny

(c) 2004 EBIB
(c) 2000-2004 Biblioteka Główna Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Technologia informacyjna w dydaktyce bibliotecznej / Alina Nowak // W:Nowoczesna Biblioteka Akademicka : Olsztyn 20-21 maja 2004. - Dane tekstowe. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2004. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 9). -
Tryb dostępu : http://www.ebib.pl/publikacje/matkonf/nba/nowak.alina.php . - Nowoczesna Biblioteka Akademicka - ISBN 83-915689-8-9