Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych
Wrocław, 4-6 lipca 2007

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Elżbieta Sutáné-Zielińska
referent literatury polskiej
Orszagos Idegennyelvu Konyvtar, Budapeszt, WĘGRY

Országos Idegennyelvű Könyvtár – Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych w Budapeszcie

The National Library of Foreign Literature and its visitors

Abstrakt

Biblioteka nasza jest jedną z największych bibliotek specjalistycznych na Węgrzech i jedyną w swoim rodzaju w Europie. Profil zbiorów obejmuje głównie dokumenty w językach oryginalnych w zakresie nauk humanistycznych i społecznych oraz muzyki. Posiadamy dokumenty w 147 językach w tym ponad 6 tysięcy w języku polskim. W studio językowym można się uczyć 68 języków obcych. Użytkownikami biblioteki są głównie studenci i uczniowie szkół średnich, tłumacze, badacze i miłośnicy literatury pieknej i kultury obcojęzycznej, a także członkowie zamieszkałych na Węgrzech mniejszości narodowych. W bibliotece powstają wlasne bazy danych: bibliografia artykułów prasowych dotyczących mniejszości na Węgrzech i bibliografia publikowanych w czasopismach węgierskich przekładów utworów literatury światowej.

Abstract

Our library is one of the biggest specialized libraries in Hungary and the only one in Europe in its category. The collections consist mainly of documents in original languages from the field of humanities, music and social sciences. We have documents in 147 languages that cover more than 6 thousand positions in Polish language only. The language lab offers documents in 68 languages. The users of our library are mainly secondary school and university students, translators, researchers and those interested in foreign literatures and cultures. Members of national minority groups are also our visitors. We are creating our own databases of minorities-related articles and literary translations.


Na początek trochę historii…

Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych mieści się w samym sercu Budapesztu w budynku przy równoległej do Dunaju ulicy Molnár. Ten wspaniały budynek powstał pod koniec 1897 r. jako siedziba Koła Katolickiego w Budapeszcie i od tego czasu do 1947 r. służył celom kulturalnym Koła.

W przepięknej Sali Balowej (12 m szerokości, 25 m długości i 12 m wysokości) odbywały się odczyty, spotkania towarzyskie, kulturalne, muzyczne, a także wiele koncertów dobroczynnych. To tutaj, w Sali Balowej, podczas II wojny światowej zorganizowano wiele koncertów i odczytów na rzecz uchodźców polskich na Węgrzech, o czym wielokrotnie donosiły Wieści Polskie[1].

Biblioteka powstała w marcu 1956 r. jako Państwowa Biblioteka im. Gorkiego. Jej podstawę stanowiły zbiory trzech bibliotek rosyjskojęzycznych. W styczniu 1957 r. biblioteka wprowadziła się do budynku przy ulicy Molnár 11. Niestety, w wyniku wpływów socjalistycznego ujednolicania architektury, w 1969 r. budynek otrzymał modną wówczas fasadę mozaikową, pozbawiono go wszelkich ozdób, balkonów i paradnej bramy wejściowej. Ogromny kontrast między wyglądem zewnętrznym a wnętrzami jest do dzisiaj niespodzianką dla wszystkich, którzy nas odwiedzają.

Nowo powstała biblioteka nie pasowała do węgierskiego systemu bibliotecznego i nie wytworzyła początkowo jasnych przepisów dotyczących profilu zbiorów. Z tego też powodu do biblioteki trafiały ogromne ilości dokumentów, a jedynym kryterium ich przyjęcia było to, że „pisane” były cyrylicą. Miało to również i swoje dobre strony, gdyż wzbogaciliśmy się wówczas o wycofaną, z powodu cenzury w ZSRR, literaturę, jak również o wydawane na Zachodzie książki rosyjskie. Ciekawym zadaniem byłoby dociec, jakimi to krętymi drogami pozycje te w latach 50., 60. i 70. trafiały do naszej biblioteki …

Odwilże polityczne, ale przede wszystkim zmiany oczekiwań czytelników i nowe wyzwania, którym biblioteka starała się sprostać, doprowadziły do poszerzenia profilu, wzbogacenia usług bibliotecznych, przesunięcia akcentu na jakość zbioru i usług. Sprawiły wreszcie, że biblioteka z publicznej – stała się biblioteką fachową o zasięgu ogólnokrajowym.

W 1990 r. przyjęto nową nazwę, która bardziej odpowiadała profilowi biblioteki – Országos Idegennyelvű Könyvtár – Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych. W ubiegłym roku biblioteka obchodziła swoje 50. urodziny.

A dzisiaj …

Obecnie instytucja nasza należy do największych bibliotek specjalistycznych na Węgrzech, obok np. Biblioteki Węgierskiej Akademii Nauk, Biblioteki Parlamentu czy Ogólnokrajowej Biblioteki Pedagogicznej. I, podobnie jak i inne ogólnokrajowe przybytki kultury, do grudnia 2006 r. podlegała bezpośrednio węgierskiemu Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego[2]. Profil gromadzenia zbiorów obejmuje przede wszystkim szeroko pojęte nauki humanistyczne i dokumenty obcojęzyczne. Należy jednak przy tym zaznaczyć, że zbieramy głównie dokumenty oryginalne, a nie tłumaczenia.

Główne kierunki naszego profilu, jak i podstawę naszych zbiorów, stanowią:

  • dzieła pisarzy XX i XXI wieku w językach oryginalnych (jeśli tłumaczenia, to tylko na węgierski lub języki nieeuropejskie i tzw. „małe języki”, na angielski, francuski, rosyjski bądź niemiecki),
  • literatura węgierska wydawana w kraju i za granicą,
  • tzw. „klasyka literacka” czyli najważniejsze utwory literackie wszelkich obszarów językowych,
  • historia literatury i nauka o literaturze,
  • literatury klasyczne,
  • językoznawstwo i podręczniki do nauki języków obcych,
  • muzyka XX i XXI wieku + dzieła muzyki klasycznej,
  • literatura zamieszkałych na Węgrzech 13 mniejszości narodowych,
  • wszelkie opracowania i dokumenty dotyczące mniejszości na Węgrzech,
  • historia,
  • encyklopedie i leksykony powszechne i specjalistyczne,
  • kultura, sztuka, filozofia, etnografia, folklor, sztuka ludowa, muzyka ludowa, antropologia kulturalna, media itp.

Posiadamy ponad 350 tysięcy dokumentów w 147 językach, w tym ponad 6 tysięcy w języku polskim. Około 80% dokumentów można wypożyczać, a z pozostałych nasi czytelnicy i badacze mogą korzystać tylko na miejscu.

Każdy większy obszar językowy ma w naszej bibliotece swojego referenta, który jest odpowiedzialny za zbiór w danym języku, jego rozwój i ewentualną selekcję. To referent, studiując czasopisma i najnowsze informacje, bada rynek książki (i nie tylko) na danym obszarze językowym i ustala listę zakupów. Referenci decydują również o tym, czy ofiarowane nam w darze książki przyjmiemy do naszych zbiorów. Zakupów dokonujemy za pośrednictwem węgierskich i zagranicznych kolporterów albo bezpośrednio za granicą w wydawnictwach lub firmach handlujących książkami i czasopismami.

Trzon naszych zbiorów to przede wszystkim XX i XXI wiek, a więc można powiedzieć, że biblioteka pokazuje współczesne trendy i kierunki literackie i muzyczne, a także zwraca uwagę na najnowsze osiągnięcia w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych. Pod względem bogactwa tematyki i języków jest instytucją wyjątkową nie tylko na Węgrzech, ale i w Europie. Warto tu zwrócić uwagę na zbiór książek w języku esperanto. Zakupiliśmy niedawno prywatną bibliotekę znanego badacza esperantysty Karola Fajsziego. W skład tego zbioru wchodzi wiele rzadkich dokumentów i jest on - w swojej dziedzinie - jednym z największych w Europie. Zbiór jest w trakcie opracowywania, w części już dostępny w katalogu OPAC i na miejscu w bibliotece, a niedługo również w całości będą mogli z niego korzystać badacze tej specjalności. Ważną część zbioru stanowi literatura piękna autorstwa żyjących na Węgrzech mniejszości narodowych, a także i dokumenty prezentujące ich status prawny, samorządy, kulturę, szkolnictwo, życie codzienne, folklor itp. Jest to działalność o powójnie pozytywnym znaczeniu: z jednej strony pomaga utrzymać i umacniać tożsamość narodową, znajomość języka ojczystego, a także świadomość kulturalnej wyjątkowości i pobudza do kreatywnej aktywności w języku ojczystym, z drugiej zaś strony prezentuje te wartości ogółowi, co sprawia, że stają się one cząstką świadomości i kultury nas wszystkich.

Oprócz gromadzenia dokumentów uznanych za tradycyjne (sic!) takich, jak książki i czasopisma, staramy się wyjść naprzeciw oczekiwaniom naszych użytkowników, poszerzając zbiory o kasety wideo, CD, DVD czy dokumenty elektroniczne. Dokumenty multimedialne bywają najczęściej wykorzystywane przy nauce języka obcego. Dzięki nim i, oczywiście, tradycyjnym podręcznikom możliwa jest nauka 116 języków obcych od podstaw do egzaminów państwowych różnych stopni i certyfikacji.

W Bibliotece Języków Obcych powstają dwie bibliografie, które śledzą „wyniki” dwóch ważnych dyscyplin, przekazują je do wiadomości publicznej, ułatwiając badania i informację wszystkim zainteresowanym:

  • bibliografia mniejszości narodowych na Węgrzech: jest to bibliografia artykułów z czasopism; dane od 1992 r. dostępne są w formie elektronicznej za pośrednictwem naszego katalogu w Internecie; poprzednie roczniki (dane od 1945 r.) wydawane były przez naszą bibliotekę w formie książkowej,
  • bibliografia przekładów literatury pięknej: to bibliografia publikowanych w czasopismach węgierskich utworów literatury światowej; od 1987 r. do dzisiaj – dane dostępne są również drogą elektroniczną.

Zbiór czasopism w naszej bibliotece jest podobnie jednolity i „wyprofilowany” jak zbiór książek. Obecnie prenumerujemy czasopisma w 32 językach o tematyce odpowiadającej profilowi biblioteki, a także gazety codzienne. Oznacza to ponad 500 tytułów czasopism bieżących i około 1300 już zamkniętych. W wymienionej liczbie 500 tytułów są też czasopisma 13 mniejszości na Węgrzech. Prenumerujemy także 18 czasopism polskich np.: Akcent, Dialog, Teatr, Życie Muzyczne, Pamiętnik Literacki, Przegląd Humanistyczny, Zeszyty Literackie, Kresy, Więź, Poradnik Językowy, Język Polski i Gazetę Wyborczą.

Poza przechowywanymi w bibliotece konkretnymi dokumentami różnego typu, możliwy jest również dostęp do wielu światowych wirtualnych bibliotek, dokumentów, bibliografii, archiwów, baz danych.

Znakiem czasu i następstwem - często negatywnie określanej – globalizacji są coraz częstsze i głębsze kontakty pomiędzy różnymi kulturami i pomiędzy ludźmi różnych krajów i kultur. Nikogo już nie dziwią polskie napisy ani polskie reklamy w telewizji węgierskiej. Dzięki powszechnemu dostępowi do Internetu coraz więcej wiemy o świecie i coraz szybciej zdobywamy potrzebne nam informacje. I dlatego - albo i na przekór temu wszystkiemu – głód informacji ciągle rośnie. Aby tym apetytom dzisiaj sprostać – rzecz jasna – konieczna jest znajomość języka i dostęp do zbioru informacji w formie tradycyjnej lub elektronicznej.

Nauka i znajomość języków obcych i – co za tym idzie – innych kultur są dzisiaj „na topie”, a przyczyny tego nie wymagają chyba specjalnego tłumaczenia. Tendencje te ciągle się wzmacniają, co daje się ostatnio odczuć nie tylko w bibliotece. Modne i powszechne niemal stały się zagraniczne stypendia albo „wyjazdy naukowe” za granicę. Nasi czytelnicy poznając obcy język, poszukują również wiadomości o danym kraju czy regionie. Równolegle do tego kierunku biegnie drugi – dbałość o własny język i kulturę narodową, ich rozwój i ochrona w tyglu globalizacji i pomieszania języków i kultur.

Biblioteka nasza, podczas 50. lat istnienia starała się nie tylko stawiać czoła tym wyzwaniom, lecz i je wyprzedzać. Niedawno zakończyliśmy trwającą dwa lata ankietę, na którą odpowiadali nasi czytelnicy. Dotyczyła ona zarówno kręgów ich zainteresowania, jak i ich oczekiwań. Naszą odpowiedzią było rozszerzenie profilu biblioteki i wzbogacanie zbiorów o dokumenty w nowej formie medialnej.

Polski zbiór w Ogólnokrajowej Bibliotece Języków Obcych

Jak już wspomniałam, polski zbiór liczy ponad 6 tysięcy pozycji. Prenumerujemy również 18 czasopism polskich. Gromadząc zbiory (w tym czasopisma), kierujemy się określonym profilem biblioteki, a także oczekiwaniami czytelników.

Ze wspomnianej ankiety wynika, że z polskich dokumentów korzystają przede wszystkim studenci polonistyki dwóch budapeszteńskich uniwersytetów[3], zamieszkała w Budapeszcie i okolicach mniejszość polska, badacze, tłumacze i miłośnicy literatury i kultury polskiej oraz ci, którzy pragną nauczyć się języka polskiego. Dlatego świadomi naszej misji propagowania polskości na Węgrzech staramy się sprostać ich oczekiwaniom.

Podstawę zbioru polskiego stanowi polska literatura współczesna. Mamy prawie wszystkie liczące się w wieku XX i XXI utwory literatury polskiej, a także dzieła polskiej klasyki. Posiadamy wszystkie ważne pozycje z historii literatury polskiej wraz z wydaną przez PWN Wielką Historią Literatury Polskiej i Małą Historią Literatury Polskiej. Tę ostatnią, ponieważ jest to seria uniwersytecka, sprowadziliśmy w dwóch egzemplarzach.

W czytelni i w wypożyczalni są również: Słownik motywów literackich, Słownik postaci literackich oraz słowniki poszczególnych polskich epok literackich i ich twórców itp. Polską literaturę wieku XX i XXI prezentują, obok znanych, także i młodzi pisarze, laureaci konkursów literackich, ale – niekoniecznie, bo spotkamy też i autorów pierwszych publikacji, którym „daliśmy szansę”. Obok Dzieł zebranych Cz. Miłosza, W. Szymborskiej, S. Lema mamy Pokolenie porno i inne niesmaczne utwory teatralne na CD, a także Made in Poland – antologie utworów dramatycznych młodych, polskich autorów. Staramy się pokazać najważniejsze trendy i nurty polskiej literatury współczesnej – od klasyki po „czytadła”, nie ujmując niczego tym ostatnim.

W dziedzinie historii i kultury pochwalić się możemy wydaną przez Uniwersytet Krakowski 10-tomową Wielką Historią Polski (od początków do 2002 r.), książkami Kopalińskiego i nowo wydanymi w 2006 r. Obyczajami w Polsce od średniowiecza do czasów współczesnych. Językoznawstwo i podręczniki do nauki języka polskiego to również ważna część polskiego księgozbioru (biorąc pod uwagę profil biblioteki), dlatego staramy się szeroko prezentować tę dyscyplinę. Mamy całą serię podręczników krakowskiego wydawnictwa Universitas przeznaczonych do nauki języka polskiego jako obcego, od stopnia podstawowego do zaawansowanego (książki, płyty, kasety) wraz z poradnikiem dydaktycznym, jak też bogaty zbiór słowników, kompediów, encyklopedii języka polskiego. Ciekawostką i przebojem ostatniego roku są skróty polskich utworów literackich wraz ze słowniczkiem (np. nowele Sienkiewicza, Konopnickiej, Prusa, Orzeszkowej) służące do nauki języka i literatury polskiej na obczyźnie, a także antologie, czytanki i opracowania prezentujące literaturę i kulturę polską, wzmacniające uczucie patriotyzmu, więzi z krajem i językiem ojczystym.

Wspomnieć należy tutaj o świetnie wyposażonym studio językowym biblioteki. Można się w nim uczyć 68 języków – gdyż do tylu języków dysponujemy materiałem dźwiękowym. Obok kaset i płyt do nauki języka polskiego, można posłuchać także sonetów Mickiewicza czy wierszy. Miłosza – te ostatnie w wykonaniu samego poety z jego osobistymi objaśnieniami. Warto też posłuchać Historii filozofii po góralsku opowiadanej przez największego z górali, księdza Józefa Tischnera. Hitem ostatniego półrocza stały się praktyczne poradniki stylistyczne wraz z ćwiczeniami – jak napisać esej, wypracowanie, krytykę literacką, jak zabrać się do napisania listów urzędowych, jak wygłosić publiczne przemówienie itp.

Szeroko pojętą kulturę polską prezentują w naszej bibliotece dzieła klasyków polskiej myśli filozoficznej, historii kultury. Razem z L. Kołakowskim możemy poszukiwać odpowiedzi na zadane w tytule pytania O co nas pytają wielcy filozofowie? lub Czy diabeł może być zbawiony?, zgłębiać znane i nieznane tajemnice Starego i Nowego Testementu w Rozmowach o Biblii oraz w Biblia a człowiek współczesny B. Świderkówny i wiele innych ciekawych przykładów w tych dziedzinach.

Szczególnie cenne pozycje w naszym zbiorze to utwory literackie i filozoficzne Jana Pawła II, a także książki opowiadające o Wielkim Polaku. Popularnością wśród czytelników cieszą się książki J. Tischnera Jak żyć?, Zrozumieć własną wiarę czy spory księdza z góralką w Wieściach ze słuchanicy i inne, znane - z racji przekładów - także i Węgrom .

Ważną rolę w pielęgnowaniu języka ojczystego i kultury narodowej spełnia Złota Seria 10 - uznane za najlepsze filmy A. Wajdy na wydane na DVD, a także filmy innych, polskich reżyserów (Pręgi – M. Piekorz; Persona non grata – K. Zanussiego) czy ekranizacje znanych polskich utworów literackich.

W świetnie wyposażonym dziale muzycznym mamy liczącą ponad 400 stron Złotą Księgę Pieśni Polskich, a w niej opowieści o polskim hymnie i innych polskich pieśniach patriotycznych – a dzięki dołączonej płycie CD - można ich także posłuchać. W ubiegłym roku wzbogaciliśmy się o Złotą Serię Dzieł wszystkich F. Chopina na 20 płytach CD i o najbardziej znane polskie utwory jazzowe (10 płyt CD). Mamy również polską muzykę ludową wielu regionów Polski, także i Kresów w oryginalnym wykonaniu na oryginalnych instrumentach.

W ciągu ostatnich lat zgromadziliśmy wiele podstawowych wydawnictw dotyczących Unii Europejskiej, w tym również polskie podręczniki i leksykony z tej dziedziny. Zorganizowaliśmy także serię imprez pt. Europa bez granic – Spotkanie kultur, na których prezentowano szeroko pojętą kulturę starych i nowych członków Unii. Ostatnia wystawa nosiła optymistyczny tytuł Europa należy do nas wszystkich.

Promowanie języka i kultury polskiej wśród Węgrów i zamieszkałych tu Polaków to również nasze wspólne działania z tutejszymi organizacjami polskimi. Wraz z Ogólnopolskim Samorządem Mniejszości Polskiej i innymi samorządami polskimi, a także i Instytutem Polskim w Budapeszcie organizowaliśmy wystawy, spotkania z pisarzami, konferencje, recytacje literatury polskiej. Aktywnie współpracujemy również z Polską Biblioteką Narodową, Instytutem Narodowym im. F. Chopina i Muzeum F. Chopina w Warszawie. Przygotowywujemy się do pracy nad wspólnym projektem uczczenia okrągłych rocznic Chopina w Polsce i na Węgrzech.

Obraz Ogólnokrajowej Biblioteki Języków Obcych byłby niepełny bez wspomnienia jej ważnej funkcji koordynatora prac bibliotek narodowościowych na Węgrzech. Mniejszości na Węgrzech stanowią ok. 10% ludności. Uchwalona w 1993 r. przez węgierskie Zgromadzenie Krajowe ustawa LXXVII to jedna z bardziej postępowych w Europie, również w porównaniu z krajami Unii Europejskiej. Na mocy tej Ustawy działa na Węgrzech 13 Ogólnokrajowych Samorządów Mniejszości, a także samorządy na szczeblach wojewódzkich, miejskich, a nawet – dzielnicowych np. w Budapeszcie. Działają również szkoły, szkółki niedzielne, zespoły ludowe, zespoły teatralne, biblioteki, wydawane są książki w językach mniejszości. O opracowywanej przez nas bibliografii mniejszości wspomniałam wcześniej. Obok niej prowadzimy również działalność metodyczną. W niektórych bibliotekach publicznych, tam gdzie zamieszkują mniejszości, utworzono tzw. biblioteczki bazowe, które utrzymują władze wojewódzkie, zapewniając im finanse na rozwój księgozbiorów. Biblioteka nasza sporządza listy oferowanych książek dla wszystkich 13 mniejszości. Udostępniamy je za pośrednictwem Internetu wszystkim zgłaszającym się do nas bibliotekom. Zamówione dokumenty kupujemy, opracowywujemy i wysyłamy do adresata.

Pozycja naszej instytucji, jako biblioteki fachowej i szczególnej skarbnicy wiedzy, a raczej utrzymanie tej pozycji, wymaga – rzecz jasna - stosowania również współczesnych technik marketingowych. Jesteśmy świadomi, iż obecnie propagowanie naszego księgozbioru i czytelnictwa czy też realizacja naszej misji spotyka się z wielką konkurencją na rynku. I nie myślę tu o konkurencji w postaci innych bibliotek, bo z nimi mamy zwyczaj raczej współpracować, lecz o twardej rzeczywistości rynkowej, np. o utrzymaniu czytelników, dawnych studentów, którzy po otrzymaniu dyplomów zrywają kontakt z bibioteką, a także i o konkurencji z „biblioteką na końcu biurka” - z Internetem. Dlatego staramy się być otwarci na różnego rodzaju techniki marketingowe.

Zapewniamy naszym użytkownikom bezpłatny i nieograniczony dostęp do Internetu, a także, jak wspomniałam, organizujemy wystawy, spotkania, koncerty, konferencje i inne imprezy kulturalne, o czym informujemy na naszej stronie internetowej i w mediach. Listy nowości przesyłamy odpowiednim wydziałom na uniwersytetach, organizujemy lekcje i pokazy biblioteczne.

Na szczególną uwagę zasługuje organizowany w naszej bibliotece co roku 26 września Dzień Języków. Wówczas na licznych spotkaniach, wystawach, koncertach, pokazach prezentujemy bogactwo różnych kultur – w tym oczywiście – i kultury polskiej.

Zapraszamy na naszą stronę internetową: http://www.oik.hu

Przypisy :

[1] Wieści Polskie, czasopismo uchodźców polskich na Węgrzech wychodziło regularnie od listopada 1939 r. do marca 1944 r.

[2] Od 2007 r. nasza biblioteka, wraz z innymi ogólnokrajowymi instytucjami (12 muzeów + 3 biblioteki), podlega tzw. instytucji gestora, gdzie niektóre podobne działania rozwiązywane są wspólnie i mają wspólną administrację.

[3] Określenie jest nieścisłe, gdyż wydział humanistyczny (wraz z polonistyką) jednego z uniwersytetów znajduje sie w Piliscsabie – ok. 30 km od Budapesztu, większość studentów mieszka jednak w stolicy.

            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2007 EBIB

            Országos Idegennyelvű Könyvtár – Ogólnokrajowa Biblioteka Języków Obcych w Budapeszcie / Annekathrin Sutáné-Zielińska , // W: Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych. Wrocław, 4-6 lipca 2007 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2007. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 17). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/sutane_zielinska.php