Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych
Wrocław, 4-6 lipca 2007

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Maria Małgorzata Maczkowska
NU Univerzitetska Biblioteka „Sv. Kliment Ohridski”, Bitola, Macedonia

Wielofunkcyjność Biblioteki Uniwersyteckiej w Bitoli

The Multifunctionality of the University Library in Bitola

Abstrakt

Biblioteka Uniwersytecka im Św. Klimenta Ochrydzkiego w Bitoli spełnia funkcję biblioteki uniwersyteckiej i biblioteki miejskiej. Katalogi biblioteki są częścią centralnego, elektronicznego katalogu zbiorów bibliotecznych, jaki powstał na Bałkanach (COBISS). Biblioteka współpracuje ściśle z Uniwersytetem w Bitoli, szkołami i wieloma instytucjami. Jest miejscem spotkań literackich, prowadzi działalność wydawniczą. Biblioteka organizuje targi książek, szkolenia dla bibliotekarzy, różnorodne konkursy czytelnicze i warsztaty twórcze dla dzieci.

Abstract

St Kliment Ohridski University Library in Bitola plays the dual role of an academic library and a municipal library. The library’s catalogue constitutes a part of the central electronic catalogue (COOBISS) which was founded on the Balkans. The Library cooperates with the University of Bitola, many schools and different institutions. It hosts various literary meetings and it is involved in publishing. The Library organises book fares, reading contests, various trainings for librarians as well as workshops for children.


Biblioteka Uniwersytecka im. Św. Klimenta Ochrydzkiego w Bitoli (Macedonia) kontynuuje wielowiekową historię bibliotekarstwa w tym mieście. Jeszcze w XV wieku powstała w Bitoli pierwsza osmańska biblioteka na Bałkanach. W późniejszych wiekach nastąpił dalszy rozwój tradycji bibliotekarskich w tym mieście. Na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to Bitola była rozwiniętym ośrodkiem handlowym i kulturalnym, na terenie miasta i w okolicy istniały różnorodne biblioteki: grecka, francuska, ruska, żydowskie biblioteki w synagogach, biblioteki serbskie i bułgarskie.

W 1945 r. powstała w Bitoli Miejska Biblioteka Publiczna, która z biegiem lat, w miarę powiększania zbiorów, zmieniała nazwę i zasięg swojej działalności. W 1954 r. stała się jedną z trzech bibliotek depozytowych w kraju. Gdy w 1980 r. powstał w Bitoli Uniwersytet (drugi wówczas w Macedonii), biblioteka przejęła dodatkowo funkcję biblioteki uniwersyteckiej i stała się Miejską i Uniwersytecką Biblioteką, by w 2005 r. przyjąć dzisiejszą nazwę Biblioteki Uniwersyteckiej.

Patronem biblioteki i bitolskiego Uniwersytetu jest Św. Kliment Ochrydzki (840-916 r.), uczeń Cyryla i Metodego. Był on misjonarzem, a jednocześnie prowadził działalność literacką i tłumaczeniową. Kliment był założycielem Ochrydzkiej Szkoły Literackiej, znanej jako pierwszy uniwersytet słowiański, w którym kształciło się 3500 uczniów. Przyczynił się do budowy wielu cerkwi i monastyrów, w których później stworzył biblioteki. Jego działalność miała bardzo duży wpływ na rozwój kultury i piśmiennictwa słowiańskiego w IX i X wieku.

Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli jest ważną instytucją kulturalną tego miasta, starającą się spełniać wiele wyznaczonych sobie funkcji. Jest biblioteką uniwersytecką, ale również spełnia rolę biblioteki miejskiej dla dzieci i dorosłych. Odwiedzana jest przez studentów, pracowników naukowych, uczniów szkół podstawowych i średnich, a także przez najmłodszych, jak i dorosłych miłośników książek. Dla potrzeb czytelników biblioteka udostępnia dwie duże czytelnie, sześć małych czytelni do nauki indywidualnej, czytelnię internetową, czytelnię działu dziecięcego, a także bogatą w zbiory czytelnię literatury francuskiej, utworzoną przy współpracy z Towarzystwem Alliance Française.

W swoich zbiorach biblioteka posiada ponad 450 000 książek (książki naukowe, popularnonaukowe, beletrystyczne, książki dla dzieci i młodzieży), 50 tytułów gazet bieżących i 140 tytułów czasopism (nie wliczając w to wydawnictw periodycznych z czasów istnienia Jugosławii), zdigitalizowane materiały biblioteczne, a także zbiory muzyczne i dokumenty życia społecznego miasta. Zbiory, które biblioteka udostępnia czytelnikom, to przede wszystkim literatura i czasopisma wydane w języku macedońskim, a także serbskim, chorwackim, albańskim, tureckim i w innych językach tutejszych mniejszości narodowych. Biblioteka posiada także literaturę w języku angielskim, francuskim, rosyjskim, bułgarskim, słoweńskim i innych. Są też w zbiorach biblioteki książki w języku czeskim, słowackim i polskim. Literatura polska – to przede wszystkim dzieła pisarzy i poetów polskich, przetłumaczonych na język macedoński i serbski. Natomiast oryginalne teksty w języku polskim, jakie można znaleźć w zbiorach biblioteki, to głównie prace naukowe polskich językoznawców, którzy współpracują z naukowcami macedońskimi i swoje prace wydają w Macedonii.

Trzydziestu sześciu pracowników biblioteki pracuje w następujących działach: kompletowania i opracowywania zbiorów, bibliografii, obsługi czytelników, rozwoju bibliotekarstwa, zbiorów specjalnych, introligatorstwa i administracji. Od szesnastu lat praca w bibliotece jest skomputeryzowana. Zbiory biblioteki zostały w całości opracowane komputerowo przy użyciu programu COBISS. Obecnie Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli jest jedyną biblioteką w Macedonii, której kompletne katalogi są dostępne dla czytelników w programie COBISS/OPAC i poprzez Internet http://www.nuubbt.uklo.edu.mk. Program COBISS umożliwia szybkie i wielostronne przeszukiwanie katalogu zbiorów bibliotecznych. Dzięki temu, że program ten wykorzystują przy opracowywaniu swoich zbiorów biblioteki we wszystkich państwach powstałych po rozpadzie Jugosławii (oprócz Chorwacji), a także w Bułgarii – udało się na Bałkanach stworzyć wspólny, centralny, elektroniczny katalog zbiorów.

Czytelnicy biblioteki są sprawnie obsługiwani przy wykorzystaniu programu COBISS/Zajmuvanje, dzięki któremu możliwa jest skomputeryzowana ich rejestracja, szybkie wypożyczenie i zwrot wypożyczonych materiałów oraz dokonywanie rezerwacji (czytelnicy na bieżąco są informowani telefonicznie o nadejściu zarezerwowanej książki). By polepszyć jakość naszej współpracy z czytelnikami, przeprowadzamy wśród nich ankiety, aby mogli oni poprzez swoje propozycje i krytyczne uwagi pomóc nam w lepszej organizacji pracy biblioteki.

Biblioteka ma ścisłe związki z tutejszym Uniwersytetem, aktywnie uczestniczy w pracach bitolskiej uczelni nad podnoszeniem poziomu kształcenia i rozwojem wzajemnej współpracy obu instytucji. Zbiory biblioteki są na bieżąco uzupełniane o literaturę naukową, specjalistyczną, podręczniki uniwersyteckie. Wydawana jest bibliografia prac naukowych publikowanych przez pracowników Uniwersytetu. Studenci i pracownicy naukowi Uniwersytetu korzystają z czytelni komputerowej biblioteki, gdzie udostępnione są dla nich dodatkowe bazy danych (bazy EBSCO, SCOPUS, ProQuest), niezbędne do pracy naukowo-badawczej. Biblioteka organizuje kursy z zakresu informatyki, kursy językowe (przy aktywnym udziale Towarzystwa Alliance Française), szkolenia dla bibliotekarzy z południowo-zachodniego regionu kraju, a także prowadzi dla studentów i uczniów regularne prezentacje programu COBISS/OPAC, by ułatwić im korzystanie z elektronicznego katalogu zbiorów.

Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli intensywnie współpracuje z Biblioteką Narodową w Skopje. Realizowane są wspólne projekty, mające na celu szybszy i wszechstronny rozwój bibliotekarstwa w Macedonii, wspólnie organizowane są różnorodne kursy i szkolenia dla bibliotekarzy. Pracownicy biblioteki są aktywnymi członkami Towarzystwa Bibliotekarzy Macedońskich, biorą też udział w corocznych spotkaniach bibliotekarzy sąsiednich krajów. Bibliotekarze wszystkich krajów, w których biblioteki wykorzystują program COBISS, spotykają się co roku na międzynarodowej konferencji w Maribor w Słowenii. Ostatnia konferencja poświęcona była ważnej roli bibliotek w rozwoju szkolnictwa wyższego i instytucji naukowo-badawczych krajów Europy Południowo-Wschodniej oraz ich wielkiemu znaczeniu dla rozwoju tych krajów.

Od wielu lat trwają w Macedonii prace nad komputeryzacją wszystkich bibliotek. Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli jest aktywnie włączona w proces skomputeryzowania pracy bibliotek na obszarze południowo-zachodnim kraju.
Pracownicy biblioteki nadzorują pracę bibliotekarzy z tego regionu, organizują dla nich szkolenia i udzielają pomocy merytorycznej i technicznej. W najbliższym czasie biblioteki wydziałowe Uniwersytetu w Bitoli mają zakończyć opracowywanie swoich zbiorów przy wykorzystaniu programu COBISSS i tym samym włączą się do wspólnego, centralnego katalogu elektronicznego. Pracownicy biblioteki głównej udzielają im aktywnej pomocy przy opracowywaniu zbiorów, by przyśpieszyć ten proces.

Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli oprócz swojej podstawowej działalności prowadzi także działalność wydawniczą. Od lat powstają w bibliotece różnorodne książki o tematyce bibliotekarskiej. Wydane zostały monografie poświęcone bibliotece, materiały z konferencji na temat historii bibliotekarstwa w Bitoli i okolicy, a także regularnie wydawane są materiały z corocznych spotkań bitolskich autorów. Dział bibliografii systematycznie przygotowuje do druku bibliografie poświęcone regionalnym autorom i czasopismom. Tego roku biblioteka wydała również publikację na temat prywatnych bibliotek mieszkańców Bitoli. Książka ta była rezultatem kilkumiesięcznych badań, jakie przeprowadzili pracownicy biblioteki w prywatnych zbiorach bitolskich bibliofilów. Biblioteka wydaje również czasopismo kwartalne Bibliotecen trend, w którym prezentowane są aktualności z pracy biblioteki, informacje na temat organizowanych wystaw, spotkań literackich, sprawozdania z uczestnictwa na konferencjach i szkoleniach bibliotekarskich, wywiady z pisarzami, informacje na temat nowości wydawniczych, recenzje książek itd.

Macedońskie Ministerstwo Kultury stymuluje pracę instytucji kulturalnych w kraju poprzez dodatkowe dotacje finansowe na realizowanie przedstawionych projektów. Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli przygotowuje co roku projekty, mające na celu poszerzenie jej działalności. Jednym z realizowanych właśnie projektów jest prowadzenie badań nad zbiorami bibliotecznymi i ochroną starych druków w bibliotekach cerkiewnych w Bitoli i okolicy. Rezultaty tych badań zostaną wkrótce opublikowane w formie książkowej.

Biblioteka stara się rozwijać współpracę z bibliotekami z sąsiednich krajów. Zapoczątkowana została w tym roku współpraca biblioteki z Bitoli i biblioteką w mieście Korcza w Albanii. Doszło do wzajemnych odwiedzin bibliotekarzy z tych miast, prezentacji pracy obu instytucji, donacji książek, podpisana została też umowa o dalszej współpracy i realizacji wspólnych projektów . W najbliższych miesiącach rozpocznie się współpraca z bibliotekami bułgarskimi, a trwają także prace nad przygotowaniem programu współpracy Biblioteki Uniwersyteckiej w Bitoli z Dolnośląską Biblioteką Publiczną we Wrocławiu. Przygotowywany jest także projekt współpracy z bibliotekami greckimi.

Biblioteka aktywnie współpracuje z wieloma instytucjami w mieście - z Centrum Kultury, teatrem, muzeum, z Urzędem Miasta, szkołami podstawowymi i średnimi, Uniwersytetem, z konsulatami honorowymi państw europejskich (jest ich osiem w mieście), a także z różnymi stowarzyszeniami i fundacjami. Staramy się, by mieszkańcy miasta mieli jak najczęściej okazję odwiedzenia biblioteki nie tylko w celu wypożyczenia materiałów bibliotecznych. W sali reprezentacyjnej biblioteki organizowane są regularne spotkania literackie, prezentacje nowo wydanych książek z udziałem samych autorów, różnorodne prelekcje, wykłady. W trakcie spotkań z pisarzami często goszczą w bibliotece aktorzy bitolskiego teatru, uświetniający je swoją recytacją, a także uczniowie średniej szkoły muzycznej, których kameralne koncerty są doskonałym tłem dla prezentowanej literatury. W holu biblioteki regularnie organizowane są wystawy poświęcone pisarzom, różnym wydarzeniom historycznym, wystawy prac bitolskich plastyków i artystów ludowych, prezentowane są również prace dyplomowe studentów, a także twórczość poetycka i plastyczna naszych najmłodszych czytelników.
Biblioteka organizuje co roku dla młodzieży różnorodne konkursy poetyckie (ostatnio był to konkurs na wiersz wykorzystujący archaiczne słowa macedońskie). Po zakończeniu konkursów wydawane są broszury z twórczością dziecięcą, a najlepsi młodzi poeci otrzymują wartościowe nagrody książkowe, ufundowane przez wydawnictwa macedońskie.

Pracownicy biblioteki starają się informować na bieżąco czytelników na temat działalności biblioteki poprzez różne programy w lokalnym radiu i telewizji, a także poprzez swoją obecność na łamach miejscowych gazet. Drukowane są regularnie biuletyny z informacjami na temat nabytych nowości wydawniczych, wydawane są materiały informacyjne poświęcone bibliotece, na bieżąco uzupełniana jest strona internetowa biblioteki. Organizowane są odwiedziny najmłodszych uczniów w bibliotece, w trakcie których zapoznają się z pracą bibliotekarzy, z funkcjonowaniem i zbiorami biblioteki dziecięcej. Często też pracownicy biblioteki odwiedzają różne szkoły w mieście, by przeprowadzić tam prelekcje na temat działalności naszej instytucji, zaprezentować uczniom nowe książki, jakimi dysponuje biblioteka, zachęcić dzieci i młodzież do częstych kontaktów z biblioteką. Od wielu lat organizowany jest w Macedonii dla dzieci ze szkół podstawowych konkurs wiedzy bibliotekarskiej pod nazwą „Młodzi bibliotekarze”. Pierwsze eliminacje dla dzieci z Bitoli odbywają się w Bibliotece Uniwersyteckiej, później najlepsi uczestnicy biorą udział w dalszych etapach konkursu. Zwycięzcy tego konkursu są nagradzani na specjalnej uroczystości organizowanej w bibliotece miasta, z którego pochodzą.

Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli stara się wykorzystać w swojej działalności pomoc wolontariacką absolwentów Wydziału Pedagogicznego tutejszego Uniwersytetu. W okresie wakacji i ferii zimowych organizowane są w bibliotece zajęcia z dziećmi - warsztaty twórcze. W trakcie tych warsztatów dzieci spotykają się z twórcami literatury dziecięcej, czytają wspólnie książki, przygotowują inscenizacje tekstów dramatycznych, dyskutują na temat przeczytanych utworów, tworzą własne małe dzieła literackie. Wykonują również rozmaite prace plastyczne na tematy zaczerpnięte z literatury, z folkloru macedońskiego, tworzą nowe okładki i ilustracje do ulubionych książek, rysują mapy swych wyimaginowanych podróży po świecie. Ich prace prezentowane są w holu biblioteki i cieszą się dużym zainteresowaniem. W warsztatach biorą udział dzieci z rozmaitych grup narodowościowych, czytają więc teksty w różnych językach (macedońskim, albańskim, tureckim, serbskim i in.), dokonują tłumaczeń fragmentów literatury na swój język. Zajęcia te uczą wzajemnej tolerancji, współżycia i poszanowania różnic kulturowych, a przede wszystkim – rozbudzają trwałe zainteresowanie książką. Uczestnicy warsztatów stają się wiernymi czytelnikami biblioteki.

Od czterech lat Biblioteka Uniwersytecka organizuje targi książki w Bitoli, na których są obecni wszyscy wydawcy z Macedonii, a także spoza jej granic. Wydawcy macedońscy entuzjastycznie przyjęli pomysł zorganizowania drugich, poza Skopje, targów książki w kraju. Szybko stały się one tradycyjną imprezą kulturalną Bitoli. Na przestrzeni całego roku pojedynczy wydawcy organizują w holu biblioteki małe targi książki, cieszące się ogromnym zainteresowaniem naszych czytelników.

Biblioteka Uniwersytecka w Bitoli była w 2006 r. jedną z pięciu bibliotek w Macedonii, które macedońskie Ministerstwo Kultury postanowiło poddać ocenie. Gościliśmy u siebie eksperta do spraw rozwoju bibliotek z Francji. Po kilku dniach pobytu w bibliotece Pan Jean-Marie Arnoult dokonał ewaluacji działalności naszej instytucji i wyraził się bardzo pozytywnie o rezultatach pracy biblioteki i wszystkich naszych przedsięwzięciach. Pozytywna ocena, mimo wszystkich problemów wynikających z braku kadr i ciągłego niedofinansowania, jest dla naszej instytucji bodźcem do dalszej wytężonej pracy i oferowania naszym czytelnikom usług jak najwyższej jakości.

Bibliografia :

  1. ASIMOV, M. (red.). Pecatarstvoto i izdavastvoto vo Bitola. Bitola: Drustvo za nauka i umetnost; Mikena, 1998. ISBN 9989-55-008-5.
  2. DIMITROV, N. (red.). Bitola. Bitola: Mikena, 2004. ISBN 9989-55-024-7.
  3. PETROVSKA, J. (red.). Nacionalna ustanova - Univerzitetska biblioteka „Sv. Kliment Ohridski” Bitola : 1945-2005 : 60 godini. Bitola: Nacionalna ustanova – Univerzitetska biblioteka „Sv. Kliment Ohridski”, 2005. ISBN 9989-9702-2-X.
  4. STERJOVSKI, A. (red.). Bibliotekarstvoto vo Bitola i Bitolsko. Bitola 1995.
  5. Bibliotecen trend. Bitola: Nacionalna ustanova – Univerzitetska biblioteka „Sv. Kliment Ohridski”, 2003. ISSN 1409-9497.
            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2007 EBIB

            Wielofunkcyjność Biblioteki Uniwersyteckiej w Bitoli / Maria Małgorzata Maczkowska, // W: Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych. Wrocław, 4-6 lipca 2007 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2007. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 17). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/maczkowska.php