Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych
Wrocław, 4-6 lipca 2007

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Teresa Koniaszewska, Anna Uniejewska, Ewa Zysek-Nockowska
Biblioteka Glówna Politechniki Wrocławskiej, Biblioteka Wydziału Informatyki i Zarządzania Politechniki Wrocławskiej

Model systemu biblioteczno-informacyjnego Biblioteki Głównej i OINT Politechniki Wrocławskiej w edukacyjnym procesie przemian.

A Model of a Library and Information System of Main Library and Scientific Information Centre of Wroclaw University of Technology in an Educational Process of Changes

Abstrakt

Omówiono reorganizację struktury systemu biblioteczno-informacyjnego Politechniki Wrocławskiej. Szczególnie uwzględniono zmiany wynikające z zapisów ustawy o szkolnictwie wyťszym z 1990 r. Opisano wzajemne zaleťności i współpracę Biblioteki Głównej z pozostałymi bibliotekami uczelni. Zaakcentowano centralne procesy realizowane przez Bibliotekę Główną i rolę, jaką pełni współczesna biblioteka akademicka w procesie edukacji i tworzeniu społeczeństwa opartego na wiedzy.

Abstract

The authors have discussed reorganization of the library and information system of Wroclaw University of Technology. Particularly are emphasized changes as a result of entries from the Higher Education Act of 1990. The relationship and cooperation between the Main Library and other libraries of Wroclaw University of Technology has been described. Accent has also been put on the role of a contemporary academic library and its role in education and creating a knowledge-based society.


Wprowadzenie

Jedno z praw S.R. Ranganathana brzmi: Biblioteka jest rozwijającym się organizmem. Rozwój biblioteki akademickiej zaleťy od wielu czynników, a na jego intensywność wpływa m.in. organizacja i potrzeby uczelni, tradycja i zgromadzony księgozbiór, wprowadzanie nowoczesnych technologii i - rzecz chyba najwaťniejsza - środki finansowe na realizację zmian. Działająca od ponad 60 lat Biblioteka Politechniki Wrocławskiej zmieniała swą organizację, tworząc taką strukturę, by optymalnie zaspokajać potrzeby uťytkowników. Mówiąc o Bibliotece Politechniki Wrocławskiej, rozumiemy funkcjonowanie całego systemu biblioteczno-informacyjnego, którego centralną jednostkę stanowi Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo–Technicznej. Współpracuje ona z bibliotekami wydziałowymi (9), instytutowymi (6), bibliotekami studiów (2) i zamiejscowych ośrodków dydaktycznych (3) – pełniąc nadzór merytoryczny nad ich codzienną działalnością. Na uczelni kończy się zapoczątkowany w 1990 r. proces zmian w systemie biblioteczno-informacyjnym, polegający na tworzeniu nowych bibliotek wydziałowych, na bazie funkcjonujących juť na poszczególnych wydziałach bibliotek instytutowych i dydaktycznych bibliotek wydziałowych. .

Historia

Biblioteka Politechniki Wrocławskiej została powołana 1 marca 1946 r. na mocy uchwały Senatu Uniwersytetu i Politechniki[1]. Powstała na gruzach dawnej Technische Hochschule Breslau. Zniszczony budynek, zbiory w języku niemieckim, nieliczny zespół pracowników - to początek biblioteki. Na barkach pionierów, w tym późniejszego dyrektora (byłego pracownika Biblioteki Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie) Józefa Tarnawskiego, spoczął trud tworzenia zaplecza do nauki dla pracowników i studentów. Organizowana od podstaw Biblioteka swój szybki rozwój zawdzięczała zapobiegliwości, entuzjazmowi i wysiłkowi bibliotekarzy oraz zaangaťowaniu władz uczelni. Poza Biblioteką Główną w latach 1946-1947 rozpoczęło działalność 49 bibliotek katedr i zakładów. Biblioteki te prowadzone były przez profesorów i asystentów, którzy pracę w nich traktowali jako działalność dodatkową. Posiadały one niewielkie fundusze na zakup ksiąťek i prenumeratę czasopism, które same inwentaryzowały i katalogowały. W 1949 r. została powołana na Wydziale Elektrycznym pierwsza biblioteka wydziałowa. Statut oraz regulamin ramowy opracowany przez ministerstwo z 1952 r. były podstawą prawną działalności biblioteki. Biblioteka jako instytucja ogólnouczelniana miała realizować zadania związane z realizacją procesu naukowo-dydaktycznego. W 1953 r. Biblioteka Główna rozpoczęła prowadzenie centralnego katalogu wydawnictw importowanych. Pod koniec 1968 r. na uczelni funkcjonowało 80 bibliotek przy katedrach i zakładach. Biblioteka Główna sprawowała nad nimi kontrolę, prowadziła sporadyczne szkolenia dla asystentów opiekującymi się bibliotekami oraz udzielała porad i instrukcji. Od 1 stycznia 1964 r. w strukturze organizacyjnej Biblioteki Głównej funkcjonowała Samodzielna Sekcja Bibliotek Zakładowych. W ramach wydziałów działały biblioteki wydziałowe[2]. Biblioteka Główna sprawowała nad nimi nadzór merytoryczny.

Biblioteka przez lata rozwijała się w miarę wewnętrznych przeobraťeń uczelni, stając się nowoczesną instytucją. Głębokie zmiany strukturalne, rozbudowa sieci bibliotek, rozwój usług informacyjnych nastąpiły w latach 70. To wtedy powstała koncepcja selektywnej dystrybucji informacji (SDI) oraz dokumentowania dorobku naukowego, a takťe komputerowego katalogowania ksiąťek centralnie gromadzonych i opracowywanych dla całej uczelni. Wdroťony wówczas Komputerowy Zintegrowany System Biblioteczny APIN, obsługujący podstawowe procesy biblioteczne, działał do 2002 r., kiedy w bibliotece rozpoczęto eksploatację systemu ALEPH.

Organizacja sieci bibliotek Politechniki Wrocławskiej po 1968 r.

W wyniku reorganizacji Politechniki Wrocławskiej w latach 1968-1970 w miejsce katedr stworzono 29 instytutów, przy których powołano biblioteki instytutowe i ośrodki informacji. W latach 1969-1973 na Politechnice Wrocławskiej powołano łącznie 38 bibliotek. Nadzór merytoryczny nad doborem, przejmowaniem i opracowaniem księgozbioru we wspomnianych bibliotekach instytutowych powierzano dyrektorom instytutu. Zadaniem dyrektora Biblioteki Głównej było zabezpieczenie obsady personalnej dla bibliotek instytutowych oraz środków finansowych na zakup ksiąťek i czasopism dla powołanych bibliotek instytutowych[3]. Biblioteki instytutowe nie prowadziły dydaktyki, obsługiwały pracowników i studentów- dyplomantów. Księgozbiór dydaktyczny gromadziła Biblioteka Główna, biblioteki wydziałowe i biblioteki filii.

W 1969 r. Biblioteka Główna zmieniła nazwę na: Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej. Biblioteka otrzymała nowe zadania związane z rozwojem działalności informacyjnej i komputeryzacją procesów biblioteczno-informacyjnych. Powierzono jej równieť zadanie centralnego gromadzenia i opracowania wszystkich zbiorów oraz sprawowanie merytorycznego nadzoru nad bibliotekami. Równocześnie z tworzeniem bibliotek instytutowych powołane zostały Instytutowe Słuťby Informacyjne, których celem było zapewnienie kadrze naukowej wszechstronnej informacji do realizowania tematów prac naukowo-badawczych oraz dokumentowanie dorobku naukowego pracowników instytutu. W 1971 r. powstał zespół badawczo-projektowy, który zajął się opracowaniem koncepcji programu automatyzacji procesów biblioteczno-informacyjnych.
W celu zapewnienia usług bibliotecznych dla studentów filii Politechniki Wrocławskiej powołane zostały biblioteki dydaktyczne, podporządkowane organizacyjnie Bibliotece Głównej, w filiach: w Wałbrzychu i Legnicy (1970), w Kłodzku i Źwidnicy (1972) i w Jeleniej Górze (1976).

W 1972 r. do struktury Biblioteki Głównej włączono biblioteki instytutowe, wydziałowe i biblioteki filii. Dyrektor Biblioteki Głównej kierował całością działalności usługowej, naukowej i dydaktycznej sieci biblioteczno-informacyjnej. Ksiąťki oraz bieťąco prenumerowane czasopisma stanowiły własność Biblioteki Głównej.
Pod koniec 1972 r. na Politechnice Wrocławskiej funkcjonowało 30 bibliotek instytutowych, międzyinstytutowych i studiów, 6 bibliotek wydziałowych i międzywydziałowych oraz 4 biblioteki filii. Od 1973 r. Biblioteka Główna wraz z pozostałymi bibliotekami tworzyły się sieć biblioteczno-informacyjną Politechniki Wrocławskiej. Dyrektor Biblioteki Głównej był przełoťonym pracowników tej sieci i kierował jej działalnością[4]. Duťa liczba pracowników i nowe zadania stawiane przed bibliotekami sprawiły, ťe pojawiła się konieczność przeprowadzania intensywnych szkoleń i seminariów. Równocześnie wprowadzono stałe konsultacje dla pracowników sieci biblioteczno-informacyjnej. W 1976 r. etaty do prowadzenia działalności biblioteczno-informacyjnej w bibliotekach instytutowych przejęły instytuty[5]. W 1989 r. łącznie na Politechnice Wrocławskiej poza Biblioteką Główną funkcjonowały 41 biblioteki.

Zmiany w strukturze systemu biblioteczno-informacyjnego od 1990 r.

Ustawa o szkolnictwie wyťszym z 12 września 1990 r. oraz zapisy w statucie Politechniki Wrocławskiej spowodowały wdroťenie nowej organizacji procesu dydaktycznego i zmianę zasad finansowania badań naukowych oraz administrowania uczelnią. Zgodnie z ustawą, wydział samodzielnie organizował działalność dydaktyczną, naukową i techniczną i dysponując środkami finansowymi, podejmował decyzje o zmianach struktury w ramach wydziału. Instytuty, na równi z wydziałowymi katedrami i zakładami, stały się jednostkami organizacyjnymi wydziału.

Na wniosek dziekanów, w porozumieniu z dyrektorem Biblioteki Głównej, po 1990 r. rozpoczęły się przekształcenia w strukturze systemu biblioteczno-informacyjnego Politechniki Wrocławskiej.
Biblioteki wydziałowe podlegały Bibliotece Głównej. W 2001 r. biblioteki wydziałowe przyporządkowano dziekanom wydziałów[6].
W latach 1990 – 2005 zostały powołane nowe biblioteki na ośmiu wydziałach: Wydziale Górniczym (1990), Wydziale Elektrycznym (1994), Wydziale Chemicznym (2000), Wydziale Informatyki i Zarządzania (2001), Wydziale Budownictwa Lądowego i Wodnego (2002), Wydziale Mechanicznym (2004), Wydziale Mechaniczno-Energetycznym (2004), Wydziale Inťynierii Źrodowiska (2005). Od 2005 r. na Politechnice Wrocławskiej funkcjonują następujące biblioteki: 9 wydziałowych, 6 instytutowych, 2 studiów i 3 zamiejscowych ośrodków dydaktycznych.

[Rozmiar: 204506 bajtów]
Rys.1 System biblioteczno-informacyjny Politechniki Wrocławskiej.

Nowo utworzone biblioteki wydziałowe rozszerzyły działalność o zadania realizowane dotychczas przez biblioteki instytutowe (obsługa pracowników naukowych i doktorantów, dokumentowanie wyników badań naukowych, działalność informacyjna itp.). Źwiadczą takťe usługi biblioteczne na rzecz studentów wszystkich lat studiów. Powołane biblioteki wydziałowe otrzymały nowe pomieszczenia zaprojektowane z myślą o bibliotece lub gruntownie wyremontowane lokale biblioteczne, ciekawie zaaranťowane i wyposaťone w sprzęt komputerowy. Zakup przez wydziały kolejnych licencji systemu ALEPH oraz wdraťanie modułu wypoťyczania utrwaliły i rozwinęły ścisłą współpracę między poszczególnymi bibliotekami i Biblioteką Główną. Niektóre z nich, dzięki wdroťeniu zintegrowanego systemu bibliotecznego, zmieniły organizacje pracy, umoťliwiając wolny dostęp do księgozbioru. Biblioteki wydziałowe przestały być tylko miejscem, gdzie wypoťycza się ksiąťki, stały się miejscem sprzyjającym uczeniu się. Pręťne działania w kierunku rozwoju społeczeństwa wiedzy i informacji biblioteki prowadziły od lat. Udostępniały i rozpowszechniały informacje w słuťbie nauki, od zawsze były nastawione na potrzeby odbiorców oraz skuteczne wykorzystanie zbiorów. Reagowanie na zmiany zachodzące w szeroko rozumianym otoczeniu bibliotek, prawidłowe funkcjonowanie bibliotek, uwzględnienie potrzeb uťytkowników i wykorzystanie zbiorów są zgodne z Deklaracją Bolońską.

Powołanie bibliotek wydziałowych zapewniło:

  • sprawniejsze zarządzanie mniejszą liczbą bibliotek w systemie biblioteczno-informacyjnym,
  • poprawę dostępu do zbiorów bibliotecznych i usług informacyjnych poprzez scalenie księgozbiorów bibliotek funkcjonujących na poszczególnych wydziałach. Pozwoliło to uťytkownikom w jednej bibliotece skorzystać z interesujących ich pozycji z określonej dziedziny,
  • lepszy dostęp do zbiorów poprzez wydłuťenie czasu pracy bibliotek, dostosowane do wzrastających potrzeb uťytkowników,
  • poprawę warunków pracy czytelników poprzez bezpośredni kontakt z ksiąťką, co sprzyja pełniejszemu wykorzystaniu zbiorów, ale równocześnie powoduje zwiększenie nakładu pracy bibliotekarzy przy opracowaniu technicznym ksiąťek i porządkowaniu księgozbioru,
  • polepszenie warunków lokalowych i zmianę tradycyjnej przestrzeni bibliotecznej oraz tworzenie czytelni komputerowych i multimedialnych,
  • lepsze wykorzystanie wysoko wykwalifikowanej kadry bibliotecznej[7], która w większych bibliotekach moťe efektywniej wykorzystać swoje umiejętności, posługując się w obsłudze biblioteczno-informacyjnej uťytkowników coraz to nowszymi narzędziami pracy,
  • racjonalizację polityki gromadzenia zbiorów, zarządzania zbiorami poprzez eliminowanie dublowania zakupu oraz skuteczną selekcję zbiorów,
  • poprawę bezpieczeństwa księgozbioru przez stosowanie nowoczesnych systemów ochrony i zabezpieczeń,
  • wdroťenie w pełni jednolitych zasad zarządzania całym systemem biblioteczno-informacyjnym uczelni, np. centralne zapisy czytelników, monitowanie uťytkowników,
  • moťliwość implementowania systemu komputerowego ALEPH w kolejnych bibliotekach.

Mimo korzyści wynikających z wprowadzonych przeobraťeń moťna jednak zauwaťyć pewne ich mankamenty. Wydziały, które znalazły się w trudnej sytuacji finansowej najczęściej szukają oszczędności w bibliotekach wydziałowych, ograniczając liczbę etatów, skracając godziny otwarcia lub ograniczając inwestycje w infrastrukturę czy sprzęt komputerowy. W przypadku choroby bibliotekarzy zdarza się, ťe biblioteka musi skrócić godziny otwarcia dla czytelników. Nie ma bowiem moťliwości zorganizowania zastępstw przez pracowników Biblioteki Głównej[8]. Pracownicy bibliotek skarťą się na brak przejrzystej polityki kadrowej i uposaťeń.

Tab. 1. Porównanie systemu biblioteczno-informacyjnego w latach 1989 i 2006.

Biblioteki

Liczba bibliotek

Księgozbiór (wol.)

Pracownicy (etaty)

Pomieszczenia (m2)

Liczba miejsc w czytelniach

1989

2006

1989

2006

1989

2006

1989

2006

1989

2006

Biblioteka Główna

1

1

439000

545007

161

94,25

2708

3367

83

95

Biblioteki wydziałowe

5

9

75408

205611

10

46

489

2185

128

267

Biblioteki instytutowe

29

6

249263

98820

83

14

2300

747

380

95

Biblioteki studiów

3

2

20568

24458

5

2,5

275

127

26

13

Biblioteki
Zam. Ośrodków
Dydaktycznych

4

3

93529

70911

7

6

635

487

63

62

Razem

42

21

877768

944807

266

162,75

6407*

6913

680

532

*W tym Magazyn w Źwidnicy ok. 600 m2

Scalanie zbiorów i usług biblioteczno-informacyjnych w utworzonych na wydziałach bibliotekach naleťy traktować jako rozwiązanie przejściowe. Doświadczenia ostatnich lat wskazują, ťe jedynym racjonalnym rozwiązaniem zapewniającym na wiele lat właściwą obsługę uťytkowników jest budowa Biblioteki Politechniki Wrocławskiej. Pomimo podejmowanych starań[9], nie udało się wprowadzić w czyn hasła: Biblioteka to serce uczelni.

Podstawowe zadania Biblioteki Głównej

System biblioteczno-informacyjny uczelni podlega Prorektorowi ds. Badań Naukowych i Współpracy z Gospodarką. W sprawach bibliotecznych organem doradczym i opiniodawczym Rektora jest Rada Biblioteczna. Biblioteką Główną kieruje dyrektor, który sprawuje równocześnie nadzór nad cały systemem biblioteczno-informacyjnym uczelni. Zmiany organizacyjne zachodzące w systemie biblioteczno-informacyjnym na przestrzeni lat miały zasadniczy wpływ na rolę i zadania Biblioteki Głównej. Były one odzwierciedleniem potrzeb środowiska naukowego uczelni oraz zaistniałych warunków w kraju. Większość zachodzących zmian polegała na podejmowaniu nowych zadań i tworzeniu się nowych oddziałów lub ich scalaniu w zaleťności od pojawiających się oczekiwań. Pomimo dotychczasowych wszystkich zmian strukturalno-organizacyjnych Biblioteka Główna pełni nieprzerwanie nadzór merytoryczny nad bibliotekami wydziałowymi, instytutowymi, studiów i zamiejscowych ośrodków dydaktycznych oraz koordynuje ich działania i zarządza zbiorami zgromadzonymi we wszystkich bibliotekach. Od początku tworzenia systemu biblioteczno-informacyjnego w Politechnice Wrocławskiej wypracowano zasady porządkujące relacje między Biblioteką Główną, jako centralą, a pozostałymi bibliotekami uczelni. W całym systemie biblioteczno-informacyjnym Politechniki Wrocławskiej funkcjonuje wspólny regulamin i jednolite zasady udostępniania zbiorów. Współpracę dyrekcji Biblioteki Głównej z bibliotekami uczelni określa zarządzenie W sprawie współpracy kierowników jednostek organizacyjnych z dyrektorem Biblioteki Głównej i Ośrodka Informacji Naukowo-Technicznej w zakresie działalności biblioteczno-informacyjnej[10].

Zgodnie z zarządzeniem dyrektor Biblioteki Głównej m.in.: ustala kierunki działalności biblioteczno-informacyjnej, ustala jednolitą dokumentację prac naukowo-badawczych pracowników uczelni, występuje do władz uczelni, na wniosek kierownika jednostki, w sprawach zmiany struktury i organizacji systemu biblioteczno-informacyjnego.

W Bibliotece Głównej skupiona jest większość czynności technicznych i tzw. procesów zaplecza, tu takťe zapadają decyzje strategiczne związane z komputeryzacją czy konsorcjami bibliotecznymi. Eliminuje to dublowanie wielu czynności i w konsekwencji tworzy oszczędności. Centralne gromadzenie i opracowanie zbiorów pozwala na racjonalna politykę finansową. Umoťliwiało takťe stworzenie katalogu centralnego, który ułatwiał czytelnikom orientację w lokalizacji rozproszonych zbiorów.

Pośrednikiem pomiędzy Biblioteką Główną a pozostałymi bibliotekami jest Oddział Sieci Biblioteczno-Informacyjnej[11], powołany do sprawowania nad nimi merytorycznego nadzoru i standaryzacji procesów bibliotecznych. Oddział koordynuje współpracę pomiędzy Biblioteką Główną a bibliotekami sieci. W celu zagwarantowania uťytkownikom wszechstronnych usług, opartych na nowoczesnych źródłach informacji, organizuje fachowe szkolenia i praktyki dla bibliotekarzy. W porozumieniu z kierownikami jednostek organizacyjnych i oddziałem ustalane są zakresy obowiązków pracowników oraz godziny otwarcia bibliotek.

Procesy biblioteczne realizowane w Bibliotece Głównej

  1. Centralne gromadzenie dla wszystkich bibliotek Uczelni pozwala planowo i konsekwentnie uzupełniać księgozbiór. Zrealizowane zamówienia bibliotekarzy sieci (ksiąťki, czasopisma), zgodne z potrzebami środowiska, po opracowaniu trafiają jako ‾depozyt※ do bibliotek na wydziałach zgodnie z reprezentowanymi przez nich dziedzinami. Podstawowe podręczniki, skrypty, dzieła o treści ogólnej i opracowania interdyscyplinarne lokowane są w Bibliotece Głównej, która zajmuje się takťe zakupem zbiorów dla czytelni nowo powstałego Studium Kształcenia Podstawowego – realizującego załoťenia Deklaracji Bolońskiej dotyczące wielostopniowego systemu kształcenia.
    Taka polityka gromadzenia i tworzenia księgozbiorów eliminuje dublety ksiąťek zagranicznych oraz zapewnia oszczędne i racjonalne gospodarowanie budťetem dzięki negocjowaniu korzystnych warunków zakupu.
    W Bibliotece Głównej przygotowywane są przetargi na dostawę czasopism i baz danych zgodnie z ustawą Prawo o zamówieniach publicznych.
  2. Centralne opracowanie zbiorów, katalogowanie według ujednoliconych zasad umoťliwia prowadzenie jednego katalogu[12], a takťe ułatwia komputeryzowanie prac biblioteczno–informacyjnych. Taka koncepcja opracowana została juť w latach 70. i była rozwijana przez kolejne lata jako zintegrowany system biblioteczny APIN. Wybór w 2000 r. nowego systemu (ALEPH ) dla biblioteki pozwolił na przyłączanie kolejnych bibliotek działających w uczelni, zintegrował jeszcze bardziej ich działalność i zacieśnił współpracę. Centralna baza wszystkich uťytkowników umoťliwia: automatyczne przypominanie uťytkownikom o terminie zwrotu wypoťyczonych ksiąťek, monitowanie bibliotekom swoich dłuťników, blokowanie kont tych czytelników, którzy nie przestrzegają zasad jednolitego regulaminu dla całej sieci.
  3. Zarządzanie zbiorami, którego waťnym elementem są systematyczne inwentaryzacje zbiorów (skontra),niezbędne selekcje, aktualizacje księgozbioru. Prowadzone są one w ścisłej współpracy z bibliotekami sieci, a nadzorowane przez Bibliotekę Główną. Przeprowadzanie tych prac ułatwia moťliwość wykorzystania raportów na bazie danych wprowadzonych m.in. do formularza egzemplarza w systemie ALEPH. Są to takie raporty, jak lista egzemplarzy dla sygnatury (dotyczy historii konkretnej ksiąťki), lista egzemplarzy ksiąťek wypoťyczonych, lista egzemplarzy niewykorzystanych oraz wykaz ksiąťek wyselekcjonowanych[13].
    W Bibliotece Głównej prowadzona jest takťe retrokonwersja zbiorów dla wszystkich bibliotek sieci.

    Centralny katalog umoťliwia uťytkownikowi dostęp do informacji o zasobach całego systemu bibliotecznego Politechniki Wrocławskiej. Czytelnik ma moťliwość lokalizacji interesującej go pozycji oraz sprawdzenia liczby egzemplarzy poszczególnych tytułów, a bibliotekarz - utrzymania ‾ťelaznej※ zasady archiwizacji jednego egzemplarza tytułu literatury technicznej. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy biblioteki branťowe i ośrodki informacji technicznej są kolejno likwidowane, a Biblioteka Politechniki Wrocławskiej pełni obecnie rolę największej biblioteki technicznej Dolnego Źląska.

    Biblioteka zgodnie z wytycznymi Strategii Lizbońskiej zapewnia powszechny dostęp do technologii informacyjno-komunikacyjnych[14] poprzez tworzenie bibliotecznych witryn internetowych umoťliwiających dostęp do aktualnych informacji oraz zbiorów w formie on-line.

    Idea ta rozszerzona jest przez organizowanie w Bibliotece Głównej (centralnie) dostępu do wielu baz danych, czasopism i ksiąťek elektronicznych (np. baza KNOVEL oraz serwis SAFARI Tech Books Online) w ramach tworzonych konsorcjów. Biblioteka współpracuje z firmami tworzącymi specjalistyczne oprogramowania umoťliwiające korzystanie z wielu czasopism i baz danych (między innymi Springer, Ebsco, Elsevier) oraz instytucjami pośredniczącymi w dostarczaniu czasopism elektronicznych i innych źródeł informacji. Dotyczy głównie prezentacji i próbnych testów konkretnych rozwiązań programowych i produktów. Uruchomienie systemów OneLog czy LinkSolver w zasadniczy sposób poprawiło standard usług informacyjnych świadczonych przez bibliotekę.

    Pod koniec 2004 r. stworzono Bibliotekę Cyfrową Politechniki Wrocławskiej, którą w następnym roku z inicjatywy Politechniki Wrocławskiej przekształcono w Dolnośląską Bibliotekę Cyfrową (DBC)[15]. Fakt ten ma istotne znaczenie dla społeczności akademickiej. W kolekcjach obejmujących zbiory Politechniki Wrocławskiej znajdują się wytypowane przez bibliotekarzy sieci najczęściej wykorzystywane przez uťytkowników skrypty. Po uzyskaniu zgody autorów wybrane publikacje zostały zeskanowane. Biblioteki Uczelni przekazały równieť do zdigitalizowania zbiory historyczne sprzed 1949 r., chroniąc oryginały przed zniszczeniem. W DBC udostępniono prace doktorskie, które dzięki temu weszły do szerszego obiegu nauki. Biblioteka Politechniki Wrocławskiej zgodnie z Deklaracją Bolońską wspiera realizację e-learningu, tworząc dostęp na odległość do e-źródeł. Wspiera e-edukację poprzez dbałość o jakość zbiorów, rozbudowę zaplecza naukowego dla swoich uťytkowników oraz umoťliwia korzystanie z zasobów na odległość dostępnych z kaťdego miejsca i o kaťdej porze.

    Za pośrednictwem Biblioteki Głównej biblioteki sieci sprowadzają materiały dla swoich uťytkowników, jak równieť wypoťyczają swoje zbiory za jej pośrednictwem, uczestnicząc w systemie wypoťyczeń międzybibliotecznych. Nowoczesne technologie umoťliwiają znaczne skrócenie czasu realizacji zamówień, nawet do 12 godzin. Biblioteka Główna podobnie jak wiele polskich uczelni korzysta z serwisu SUBITO dostarczającego elektroniczne kopie artykułów z czasopism.

  4. Dokumentowanie i przechowywanie dorobku naukowego pracowników naukowych Politechniki Wrocławskiej. Dokumentowanie dorobku naukowego wykonywane w poszczególnych bibliotekach tworzy centralną bazę DONA[16], z której na potrzeby pracowników i władz uczelni generowane są wydruki komputerowe. Dorobek publikacji pracowników ukazuje się kaťdego roku w Bibliografii publikacji pracowników Politechniki Wrocławskiej[17]. System DONA zawiera informacje o pracach powstałych od 1945 r. Jest to baza informacyjna, pomagająca w transferze wiedzy oraz wymianie informacji o potencjale naukowym pracowników uczelni. Dzięki niej Biblioteka spełnia kolejny postulat Strategii Lizbońskiej o wzmocnieniu powiązań ze światem pracy, a działalnością badawczą i społeczeństwem[18]. Niezwykle cennym źródłem dla władz uczelni (do uťytku słuťbowego) są opracowania Analiza dorobku naukowego pracowników Politechniki Wrocławskiej do roku… zawierająca liczbowy dorobek indywidualnych osób, a takťe zestawienia dla jednostek organizacyjnych oraz Analiza cytowań prac naukowych pracowników Politechniki Wrocławskiej za rok…, która zawiera dane o cytowaniach wydziałów i ich jednostek, wykazy najczęściej cytowanych autorów i publikacji.

    Od 2002 r. zgodnie z umową podpisana z Polskim Komitetem Normalizacyjnym w bibliotece funkcjonuje Punkt Informacji Normalizacyjnej. Działa on w strukturze oddziału Informacji Naukowej i pełni wiodącą rolę na uczelni, w środowisku i Dolnym Źląsku. Jego zadaniem jest promowanie i dostarczanie informacji normalizacyjnej, sprzedať norm i innych produktów normalizacyjnych. Prowadzona jest takťe dla róťnych instytucji i zakładów prenumerata czasopisma Normalizacja oraz roczna prenumerata norm dla bibliotek uczelni. Uťytkownikom Dolnego Źląska udostępniany jest autoryzowany przez Polski Komitet Normalizacyjny i aktualizowanych na bieťąco komplet norm. Szeroko wykorzystywane są bazy Perinorm i Polinorm.

    Sprawozdania działalności bibliotek i dane statystyczne przygotowywane w Oddziale Sieci Biblioteczno-Informacyjnej słuťą opracowaniu analiz na potrzeby bibliotekarzy, dyrekcji Biblioteki i władz Politechniki Wrocławskiej. Są niezwykle istotne przy wypełnianiu ankiet i tworzeniu rankingów uczelni w kraju.

  5. Organizowanie fachowych szkoleń i praktyk dla pracowników bibliotek uczelni oraz innych bibliotek naukowych, to sposób wspierania procesów ustawicznego kształcenia personelu bibliotecznego. Biblioteka Główna utrzymuje ścisłą współpracę z bibliotekami wydziałowymi uczelni równieť w zakresie wdraťania systemu komputerowego ALEPH i wspomaga szkoleniami z tego zakresu poprzez np. uzgadnianie raportów dotyczących statystyki wykorzystania zbiorów biblioteki i innych działań wspomagających pracę bibliotekarza.
  6. Organizowanie i prowadzenie zajęć z przysposobienia bibliotecznego dla studentów, doktorantów i pracowników uczelni oraz praktyk dla studentów informacji naukowej i bibliotekoznawstwa, nauczycieli i uczniów szkół średnich. Biblioteka przygotowuje uťytkowników do korzystania z informacji, a ci - dzięki szkoleniom - nabywają umiejętności korzystania z informacji oraz krytycznego ocenienia informacji i źródeł. Zajęcia są opracowane z myślą o kategorii konkretnych odbiorców, z uwzględnieniem ich potrzeb informacyjnych, poziomu wykształcenia oraz działalności zawodowej. Wszelkie zajęcia obejmujące przygotowanie do korzystania z informacji ukierunkowane są na kształcenie ustawiczne[19].
  7. Prowadzenie działalności promocyjnej Biblioteki Politechniki Wrocławskiej poprzez witryny internetowe (strona domowa Biblioteki Głównej i bibliotek sieci). Uťytkownik w jednym miejscu ma dostęp do informacji o zasobach biblioteki, bazach, e-czasopismach, ksiąťkach. Podejmowane są wspólne inicjatywy przy organizacji wystaw ksiąťek naukowych, konferencji, seminariów. Duťą popularnością w kraju cieszą się organizowane od 1985 r. ogólnopolskie kursy szkoleniowe dla środowiska bibliotekarskiego[20] (Internet w bibliotece 1997-2000, Czasopisma elektroniczne od 2000 r.). Biblioteka uczestniczy od lat w popularyzacji nauki podczas trwania Dolnośląskiego Festiwalu Nauki i Targów Edukacyjnych.

Podsumowanie

Rola biblioteki akademickiej z jednej strony polega na aktywnym włączeniu się w proces dydaktyczny realizowany na macierzystej uczelni, a z drugiej strony przejawia się w połoťeniu duťego nacisku na funkcje biblioteki w zakresie kształcenia i przygotowania uťytkownika do samodzielnego korzystania z róťnorodnych źródeł informacji. Biblioteki Politechniki Wrocławskiej starają się sprostać tym wyzwaniom. Zapewniają odpowiednie warunki i właściwą atmosferę pracy w dogodnym dla uťytkowników czasie. Sukcesywnie i planowo dąťą do komputeryzacji wszystkich bibliotek sieci, co wiąťe się ze zmianami w sposobie organizacji usług bibliotecznych oraz powoduje ujednolicenie zasady udostępniania zbiorów na całej uczelni. W oparciu o aktualne potrzeby i rosnące wymagania uťytkowników w zmieniającej się rzeczywistości, w kontekście nowych tendencji w edukacji i rewolucji technologicznych, biblioteki zmienią się w centra informacji, które ściśle ze sobą współpracują. Szczególną rolę w tym procesie pełni bibliotekarz jako wysoko wyspecjalizowany pośrednik pomiędzy uťytkownikiem a uporządkowanymi i zróťnicowanymi w formie zasobami. Dlatego równie waťnym zadaniem dla bibliotek jest przygotowanie bibliotekarza do pełnienia funkcji w procesie kształcenia umiejętności informacyjnych uťytkowników. Bibliotekarz musi stać się przewodnikiem po świecie informacji zarówno dla studentów i kadry akademickiej, jak i dla wszystkich, którzy są potencjalnie zagroťeni wykluczeniem ze społeczeństwa informacyjnego z powodu nieumiejętności korzystania z nowych źródeł informacji. Deklaracja Bolońska zwraca bowiem uwagę na znaczenie działań rozwijających ‾elektroniczny wymiar kształcenia※ i na przeciwdziałaniu problemowi tzw. ‾przepaści cyfrowej※[21]. Współpraca międzynarodowa powoduje przemiany w metodach edukacyjnych na uczelniach, w niektórych z nich bez bibliotek ich rozwój jest niemoťliwy. Biblioteka akademicka staje się niezbędna w procesie edukacji, a inwestowanie w jej rozwój przynosi i przyniesie w przyszłości wymierne korzyści. Dogodnym momentem do zmian i optymalizacji działania jest budowa nowego gmachu Biblioteki Głównej Politechniki Wrocławskiej, a na to środowisko bibliotekarzy czeka do kilkunastu lat. Ogromne nadzieje wiąťe z ogłoszonym konkursem na budowę Biblioteki Nauk Źcisłych i Technicznych Politechniki Wrocławskiej. Nowy gmach biblioteki umoťliwi w pełni wykorzystanie ogromnego potencjału tkwiącego w zbiorach i bibliotekarzach, a ponadto w zasadniczy sposób poprawi warunki studiowania i pracy naukowej.

Przypisy :

[1] Pod względem organizacyjnym do roku 1951 Biblioteka była podporządkowana Bibliotece Uniwersyteckiej.

[2] Biblioteka Wydziału Elektrycznego (1949), Biblioteka Wydziału Łączności (1952-1966), Biblioteka Wydziału Chemicznego (1956), Biblioteka Wydziału Mechanicznego (1959).

[3] Zarządzenie Wewnętrzne Nr 28/15/70 w sprawie utworzenia bibliotek wydziałowych (dydaktycznych) i międzyinstytutowych.

[4] Zarządzenie Wewnętrzne Nr 35/39/74 w sprawie utworzenia bibliotek instytutowych.

[5] Zarządzenie Wewnętrzne Nr 21/58/77 w sprawie zmian organizacyjnych sieci biblioteczno-informacyjnej Politechniki Wrocławskiej.

[6] Zasady funkcjonowania bibliotek wydziałowych reguluje Zarządzenie Nr 34/2001.

[7] Ponad dwie trzecie stanowią pracownicy zatrudnieni na stanowiskach kustoszy i starszych bibliotekarzy.

[8] Takie moťliwości istniały, kiedy biblioteki wydziałowe podlegały Bibliotece Głównej. Pracownicy innych bibliotek wydziałowych lub Biblioteki Głównej zastępowali nieobecnych bibliotekarzy.

[9] Konkurs na budowę budynku Biblioteki odbyły się w 1987 r. i 1995 r.

[10] Zarządzenie Wewnętrzne Nr 22/2000 w sprawie zasad współpracy pomiędzy kierownikami jednostek organizacyjnych z dyrektorem Biblioteki Głównej i Ośrodka Informacji Naukowo-Technicznej w zakresie działalności biblioteczno-informacyjnej.

[11] W latach 1972-1975 Oddział Informacji Tematycznej.

[12] Katalog komputerowy Biblioteki, wkrótce po uzyskaniu połączenia uczelni z Internetem był w nim widoczny, jako jeden z pierwszych w kraju.

[13] KRYSZTOFIK, B., UNIEJEWSKA, A., RZOŃCA, I. Narzędzia wspomagające zarządzanie zbiorami. In SZARSKI, H., DUDZIAK, D., UNIEJEWSKA, A. (red.) II Seminarium Gromadzenie zbiorów – sztuka wyboru Wrocław 23-24 czerwca 2005 [on-line]. [Wrocław]: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], 2005 [dostęp 7 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/grom2/ukr.php. ISBN: 83-921757-2-7.

[14] Edukacja w Europie: róťne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010 [on-line]. Luksemburg: Biuro Urzędowych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2002 [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.men.gov.pl/wspolpraca/unia_europejska/ed_europ.php. ISBN 92-894-3682-4.

[15] Na DBC składają się kolekcje Politechniki Wrocławskiej, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Akademii Wychowania Fizycznego, Akademii Ekonomicznej i Uniwersytetu Przyrodniczego.

[16] Baza Dorobku Naukowego Pracowników jest eksploatowana od 1972 r.

[17] Do roku 1997 bibliografia wychodziła w ramach serii Prace Bibliograficzne.

[18] Komunikat Komisji Skuteczne inwestowanie w edukację: imperatyw dla Europy [on-line]. Warszawa: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, 2003 [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.codn.edu.pl/o_codn/doc/inwestowaniewedukacje.pdf. ISBN 83-87716-27-8.

[19] KONIECZNA, D. Biblioteka akademicka jako instytucja promująca proces kształcenia. In GANIŃSKA. H. (red.) Biblioteki naukowe w kulturze i cywilizacji: działalność o codzienność. Materiały konferencyjne. Poznań 15-17 czerwca 2005. T. 1. Poznań: Biblioteka Główna Politechniki Poznańskiej, 2005, s. 111-121.

[20] Rocznie 2-3 edycje.

[21] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2318/2003/WE z dnia 5 grudnia 2003 roku zatwierdzająca wieloletni program (2004-2006) na rzecz efektywnego wprowadzania technologii informacyjno-komunikacyjnych w systemach edukacji w Europie (Program eLearning - kształcenie za pomocą mediów elektronicznych) [on-line]. [dostęp 20 marca 2007] ]. Dostępny w World Wide Web: http://www.men.gov.pl/wspolpraca/unia_europejska/decyzja.php.

Bibliografia

  1. Edukacja w Europie: róťne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do r. 2010 [on-line]. [dostęp 20 marca 2007] http://www.men.gov.pl/wspolpraca/unia_europejska/ed_europ.php.
  2. GORMAN, M. Przyszłość biblioteki akademickiej. Przegląd Biblioteczny 1995, nr 2, s. 147-155.
  3. HOLENDER, H. Biblioteki akademickie w Unii Europejskiej. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2001 nr 7(25) [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2001/25/hollender.html.
  4. Komunikat Komisji. Rola uniwersytetów w Europie wiedzy. Bruksela, 10.01.2003COM(2003) 58 ostat. [on-line] Warszawa 2003 [dostęp 11 kwietnia 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.menis.gov.pl/wspolpraca/unia_europejska/rolauniw.php.
  5. [dokument niedostępny]
  6. KONIASZEWSKA, T., UNIEJEWSKA, A. System biblioteczno-informacyjny na Politechnice Wrocławskiej w latach 1946-2006. Z problemów bibliotek naukowych Wrocławia 2007, z. 5. s. 37-62.
  7. KRAŹNIEWSKI, A. Proces Boloński: dokąd zmierza europejskie szkolnictwo wyťsze? [on-line]. Warszawa 2006 [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.nauka.gov.pl/mein/_gAllery/19/79/19793/europejskie_szkolnictwo_wyzsze_2006.pdf.
  8. KRYSZTOFIK, B., UNIEJEWSKA, A., RZOŃCA I. Narzędzia wspomagające zarządzanie zbiorami. In SZARSKI, H. DUDZIAK, D. UNIEJEWSKA, A. (red.) II Seminarium: Gromadzenie zbiorów - sztuka wyboru Wrocław 23-24 czerwca 2005 [on-line]. [Wrocław]: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], 2005 [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/grom2/ukr.php. ISBN: 83-921757-2-7; Księga XXV – lecia Politechniki Wrocławskiej 1945-1970. Wrocław: Ossolineum, 1970, t. 1, s.483.
  9. PAWŁOWICZ, L. (red.) Strategia Lizbońska a zarządzanie wartością. Warszawa: CeDeWu, 2006. ISBN 978-83-60089-26-2.
  10. SAWICKA-PALEOLOG, D. Polskie biblioteki akademickie w Europie oparte na wiedzy. In Polskie biblioteki akademickie w Unii Europejskiej Łódź, 23-25 czerwca 2004 r. [on-line]. Łódź: Biblioteka Politechniki Łódzkiej, 2004 [dostęp 2 maja 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://bg.p.lodz.pl/konferencja2004/pelne_teksty/sawicka-paeolog.pdf.
  11. Strategia Lizbońska. Droga do sukcesu zjednoczonej Europy [on-line]. Departament Analiz Ekonomicznych i Społecznych. Urząd Komitetu integracji Europejskiej. [dostęp 12 kwietnia 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.pfsl.pl/pdf.php?id=118.
  12. TETELA, G. Współcześnie funkcjonujące modele sieci biblioteczno-informacyjnych w uniwersytetach. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2003 nr 8(48) [dostęp 20 marca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2003/48/tetela.php.
  13. URBAŃCZYK, B. Współpraca z uťytkownikiem w bibliotece akademickiej. Teoria i Praktyka Informacji Naukowej i Technicznej 2006, T. XIV, s. 42-45.
  14. WOJCIECHOWSKI, J. Organizacja i zarządzanie w bibliotekach. Kraków: Wydaw. Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12432-6.
            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2007 EBIB

            Model systemu biblioteczno-informacyjnego Biblioteki Głównej i OINT Politechniki Wrocławskiej w edukacyjnym procesie przemian. / Teresa Koniaszewska, , Anna Uniejewska, // W: Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych. Wrocław, 4-6 lipca 2007 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2007. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 17). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/koniaszewska_iin.php