Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych
Wrocław, 4-6 lipca 2007

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Danuta Kiss
Centralna Biblioteka Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego w Sopron, WĘGRY

Student użytkownikiem informacji. Działalność dydaktyczna Centralnej Biblioteki Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego

Students as information’s users. Teaching activity in Central Library of University of West-Hungary

Abstrakt

Działająca od początków istnienia uczelni biblioteka zawsze była i jest zapleczem działalności dydaktyczno-naukowej. Jako miejsce gromadzenia, opracowania i udostępniania informacji, biblioteka podejmuje się również działalności dydaktycznej w zakresie korzystania z usług bibliotecznych. Referat przedstawia nauczanie przedmiotu Źródła informacji naukowej - początki tej działalności oraz nowy etap nauczania na zasadzie dowolnie wybieralnego przedmiotu studiów. Prezentuje współczesne miejsce biblioteki w sieci biblioteczno-informacyjnej i omawia formy kształcenia użytkowników źródeł informacji naukowej. W referacie podjęto próbę określenia skuteczności nauczania oraz znaczenia działalności dydaktycznej biblioteki.

Abstract

The Central Library of University of West-Hungary which has been existing from the beginning of the high teaching institution has always supported the taeaching and research activity. As the place of collecting, processing and providing information the library takes on the teaching how to use the library services. The paper presents the library’s activity of teaching „Sources of scientific information”, the beginning and the new period when the subject can be choosen voluntary by students. The today’s library’s function within the library information net is shown and ways of teaching of users of scientific information are described. The paper attends to answer how effective the teaching is and deals with the importance of this activity.


Wprowadzenie

Biblioteka będąc miejscem gromadzenia i udostępnienia zbiorów, w naturalny sposób stała się miejscem zastosowania technologii informatycznych, opracowania i udostępniania gwałtownie rosnącej liczby publikacji naukowych. Korzystanie z elektronicznych źródeł informacji wymaga od użytkowników biblioteki nowych umiejętności, które wysoko kwalifikowani bibliotekarze są w stanie przekazać, podejmując się kształcenia świadomego i samodzielnego użytkownika informacji. Głównym zadaniem biblioteki akademickiej jest wspomaganie procesu dydaktycznego uczelni. Podejmowana przez bibliotekę działalność dydaktyczna jest jednym z dążeń do doskonalenia realizacji podstawowych funkcji biblioteki akademickiej - wspierania działalności naukowo-dydaktycznej uczelni. Kształcenie użytkowników informacji przyczynia się do podnoszenia poziomu kształcenia, a więc konkurencyjności uczelni. W dobie społeczeństwa informacyjnego rola biblioteki wyrasta poza mury biblioteczne i uczelniane. Znajomość nowych źródeł informacji i umiejętność korzystania z nich jest jednym z podstawowych warunków sukcesu indywidualnego użytkownika, uczelni, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Historia, której nie sposób pominąć

Początki biblioteki sięgają roku 1735, kiedy to dekretem dworu wiedeńskiego założono Szkołę Górniczą w Selmecbánya (obecnie Banska Štiavnica). Jej księgozbiór mieścił się w kilku szafach, a uczniowie, zgodnie z poleceniem fundatora, w wolnym czasie czytywali sobie nawzajem dzieła fachowe. Szkoła Górnicza podniesiona do rangii Akademii Górniczej (1770), a następnie Górniczo-Hutniczo-Leśniczej (1846) była pierwszą uczelnią techniczną Europy posiadającą pieczołowicie tworzony, bogaty księgozbiór specjalistyczny.
W wyniku zmian politycznych po I wojnie światowej Akademia - zmuszona do opuszczenia swej blisko dwustuletniej siedziby - w 1919 r. została przeniesiona do Sopronu, małego miasta u podnóża Alp w północno-zachodniej części Węgier. Nowy rozdział historii rozpoczęła jako Wyższa Szkoła Górnictwa i Leśnictwa, kontynuując doskonalenie formy kształcenia i rozwijając liczącą ok. 30 tysięcy woluminów bibliotekę. Po przeniesieniu Wydziałów Górnictwa i Hutnictwa do powstałego w 1949 r. Uniwersytetu Technicznego Przemysłu Ciężkiego w Miskolcu soprońska uczelnia działała jako dwuwydziałowa Wyższa Szkoła Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (1957), a od 1962 r. jako Uniwersytet Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Kolejne dziesięciolecia przyniosły dalszy rozwój charakteryzujący się wprowadzaniem nowych kierunków kształcenia i pojawianiem się nowych wydziałów, co sygnalizują kolejne zmiany nazwy uczelni: Uniwersytet Soproński (1996) i Uniwersytet Zachodnio-Węgierski (2000).

Działalność dydaktyczna Biblioteki Centralnej Uniwersytetu Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego 1960-1977-1989

Od 1960 do 1989 r. biblioteka brała czynny udział w działalności dydaktycznej uczelni, podejmując się aktywnego nauczania korzystania ze źródeł informacji naukowej jako obowiązkowego przedmiotu. Podstawą prawną do rozpoczęcia działalności dydaktycznej biblioteki było Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z 1960 r. (84/740/1960) oraz Rozporządzenie Ministra Oświaty z 1966 r. (169/1966) o wprowadzeniu obowiązkowego nauczania korzystania ze źródeł informacji naukowej. Rozporządzenie nie zawierało żadnych wskazówek co do formy i zakresu nauczania. Zadanie to powierzono bibliotece. Problematyka korzystania z literatury fachowej była w mniejszym lub większym stopniu obecna w programie poszczególnych przedmiotów, a zakres i poziom jej nauczania zależał od wykładowcy. Wprowadzenie nowego, obowiązkowego przedmiotu odbyło się nie bez oporu głównie z powodu obaw kadry naukowo-dydaktycznej, czy bibliotekarze będą w stanie połączyć teoretyczną wiedzę bibliotekoznawczą z praktyczną wiedzą fachową stanowiącą przedmiot studiów. Początkowo nauczaniem korzystania ze źródeł informacji naukowej objęto studentów pierwszego roku. Ze względu na ograniczone możliwości lokalowe biblioteki nauczanie odbywało się głównie w formie wykładów. Tematykę zatwierdzała uczelniana Rada do Spraw Kształcenia.

Oddanie do użytku nowego gmachu bibliotecznego przyczyniło się do rozwinięcia działalności dydaktycznej. Od 1977 r. na wniosek dyrektora biblioteki nauczaniem objęto również i studentów ostatnich roczników, w miejsce dotychczasowej jednej formy kształcenia wprowadzono przysposobienie biblioteczne oraz nauczanie przedmiotu Źródła informacji naukowej http://larix.emk.nyme.hu/E42-107/. Dalsza część referatu poświęcona jest nauczaniu tego przedmiotu. Wykłady i zajęcia praktyczne odbywały się w bibliotece i prowadzone były przez bibliotekarzy - absolwentów Wydziału Leśnictwa i Przemysłu drzewnego. Głównym celem było przekazanie wiedzy i umiejętności korzystania ze źródeł informacji naukowej przydatnej w pisaniu pracy dyplomowej. Egzekwowanie wiedzy odbywało się w formie kolokwium pisemnego oraz egzaminu ustnego.
Ograniczenie działalności dydaktycznej do prowadzenia przysposobienia bibliotecznego i zaniechanie nauczania Źródeł informacji naukowej , które nastąpiło w latach 1989-2002, wiązało się prawdopodobnie ze zmianami personalnymi w bibliotece i na uczelni.

Działalność dydaktyczna Centralnej Biblioteki Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego od roku 2002

Centralna Biblioteka Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego http://ilex.efe.hu spełnia rolę biblioteki wydziałowej trzech wydziałów, jest biblioteką centralną uniwersyteckiego systemu biblioteczno-informacyjnego. Jest także instytucją publiczną oraz jedyną na Węgrzech biblioteką, która posiada specjalistyczny księgozbiór z dziedziny leśnictwa, przemysłu drzewnego oraz dziedzin pochodnych.

W skład uniwersyteckiej sieci bibliotecznej wchodzą biblioteki wydziałowe, instytutowe i katedralne oraz uniwersyteckie zbiory archiwalne. Obecnie w posiadaniu biblioteki jest ok. 400 tys. woluminów dokumentów, które w coraz szerszej mierze są dostępne on-line w sieci. Elektroniczne katalogi systemu biblioteczno-informacyjnego Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego budowane w ramach zintegrowanych systemów bibliotecznych – Corvina (Voyager) i ALEPH biorą udział w tworzeniu centralnego węgierskiego katalogu sieciowego MOKKA oraz ogólnokrajowego katalogu sieciowego ODR będącego bazą elektroniczego systemu wypożyczania międzybibliotecznego.

Okres ponad 10-letniej przerwy w działalności dydaktycznej przyniósł ogromny postęp i zmiany w technologii opracowania i udostępniania informacji naukowej, pojawiły się nowe nośniki informacji i nowe rodzaje źródeł informacji. Centralna Biblioteka dysponuje specjalistycznymi bazami danych wymagających od użytkowników umiejętności stosowania nowych języków informacyjno-wyszukujących. Coraz szerszy dostęp do sieciowych źródeł informacji naukowej wymaga od użytkownika umiejętności orientacji, umiejętności oceny przydatności informacji oraz znajomości i sposobów korzystania z tych źródeł. Na uczelni wprowadzono nowe kierunki studiów stacjonarnych, nowe formy edukacji, w tym edukacji na odległość. W ramach realizacji procesu bolońskiego wprowadzono dwuetapowy system edukacji. Studenci o wiele częściej niż przed kilkomy laty stają przed koniecznością dokonywania odpowiedzialnych wyborów, co wymaga dobrej znajomości tematu oraz samodzielności. W ciągu ostatnich kilku lat kilkukrotnie wzrosła liczba studentów i użytkowników biblioteki.

Nauczanie korzystania ze źródeł informacji naukowej podjęto ponownie na podstawie indywidualnej inicjatywy jednego z pracownków dydaktycznych Wydziału Leśnictwa, który będąc odpowiedzialnym za nauczanie informatyki, znał nowe technologie i źródła informacji i wiedział o korzyściach płynących z ich stosowania. W opracowaniu programu kształcenia użytkownika biblioteki wziął udział odpowiedzialny za kształcenie przedmiotu pracownik dydaktyczny oraz zespół bibliotekarzy biorących udział w nauczaniu.
Również na Wydziale Przemysłu Drzewnego wprowadzono Źródła informacji naukowej na zasadzie dowolnie obieranego przedmiotu od pierwszego roku studiów. Opracowanie tematyki, jak i organizację szkolenia pozostawiono bibliotece, co biorąc - pod uwagę ograniczone możliwości współpracy z odpowiedzialnym za przedmiot pracownikiem dydaktycznym - nie wpłynęło dobrze na efektywnośś nauczania.

Tematyka zajęć obemowała następujące zagadnienia: informacja naukowa i jej formy, języki informacyjno-wyszukiwawcze i ich stosowanie, dokument biblioteczny, wydawnictwa informacyjne, katalogi i bazy danych, sieciowe źródła informacji naukowej, wymagania dotyczące treści i formy pisemnej pracy naukowej.

Nauczanie odbywa się w formie wykładów oraz ćwiczeń bibliotecznych. Nauczanie przedmiotu trwa jeden semestr. Tematyczny zakres zajęć, wybór specjalistycznych źródeł informacji naukowej został opracowany z uwzględnieniem tematyki kierunku studiów. W przedstawionej formie kształcenia wzięli udział studenci dwóch rodzajów grup: studenci I roku kierunku Przemysłu lekkiego (w mieszanej grupie wraz z innymi rocznikami studentów kierunku przemysłu drzewnego) oraz studenci co najmniej III roku kierunku Leśnictwa posiadający zaliczenie z informatyki.

Zasadniczym celem kształcenia jest zapoznanie studentów z dostępnymi w bibliotece i w sieci źródłami informacji naukowej, wykształcenie umiejętności wyszukiwania informacji oraz poznanie zasad pisania pracy semestralnej i dyplomowej. Również celem, jak i efektem kształcenia użytkownika biblioteki jest podniesienie poziomu usług bibliotecznych, a co za tym idzie – zapewnienia lepszego zaplecza działalności naukowo-dydaktycznej uczelni.

Sprawdzian zdobytej wiedzy i umiejętności odbywa się w formie kolokwium pisemnego oraz sporządzonej pracy semestralnej lub prezentacji w oparciu o materiały pochodzące z bibliotecznych źródeł informacji z zastosowaniem obowiązujących zasad redagowania. Tematykę pracy semestralnej pozostawia się studentowi do wyboru.

Porównując przebieg kształcenia, zaangażowanie studentów oceniane na podstawie egzekwowania zdobytych wiadomości i umiejętności, można stwierdzić, iż warunkami skuteczności są: homogeniczność grupy – studenci tego samego kierunku; zaliczenie z informatyki, które jest podstawą do podjęcia przedmiotu; okres nauczania: 1 semestr; wymiar nauczania: 2 godziny tygodniowo, dowolna konsultacja biblioteczna; rodzaj zajęć: wykłady oraz nawiązujące do ich tematyki ćwiczenia biblioteczne; aktywna współpraca z odpowiedzialnym za program pracownikiem dydaktycznym.

Na podstawie dotychczasowych doświadczeń można stwierdzić, iż przedstawiona forma kształcenia: przyczynia się do wzrostu samodzielności studentów, świadomego i efektywnego korzystania ze źródeł informacji, będąc jednym z podstawowych warunków umiejętności samokształcenia; prowadzi do lepszej, opartej na partnerstwie współpracy z personelem bibliotecznym, pełniejszego wykorzystania potencjału informacyjnego biblioteki; przyczynia się do zwiększenia efektywności zarządzania wiedzą; pozwala na aktywny udział biblioteki w kształtowaniu obywatela uczącego się społeczeństwa.

Powołując się na opinię pracowników dydaktyczno-naukowych uniwersytetu, można stwierdzić, że zdobyte wiadomości i umiejętności wpływają korzystnie na poziom prac semestralnych, licencjackich i magisterskich. Niejednokrotnie samodzielne wyszukiwane informacji naukowych jest inspiracją do dalszych poszukiwań oraz podjęcia przez studenta działalności naukowej.

Podsumowanie – perspektywy działalności dydaktycznej Biblioteki Centralnej Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego

Przedmiot Źródła informacji naukowej należy do grupy „B” (przedmiot fachowy fakultatywny), co oznacza, że warunkiem jego podjęcia jest liczba chętnych (co najmniej 10 osób). W dotychczasowej pięcioletniej praktyce grupy studentów liczyły przeciętnie 35 osób, co stanowiło ok. 1 studentów uprawnionych do podjęcia nauczania tego przedmiotu.

W myśl Rozporządzenia Ministerstwa Narodowego Dziedzictwa Kulturalnego z 2000 r. -1/2000 (I.14.) bibliotekarzom stawiane są wymagania stałego podnoszenia poziomu wiedzy i kwalifikacji, co daje gwarancję wysokiego poziomu podejmowanej działalności dydaktycznej.

Ciągłe zmiany powodowane pojawianiem się nowych źródeł informacji wymagają od biblioteki stałej aktualizacji oferty usług. W oparciu o nowo otwarty biblioteczny punkt informacji „Patent Library” planuje się uzupełnienie programu kształcenia o znajomość i umiejętność korzystania z bazy danych Węgierskiego Urzędu Patentowego. W najbliższej przyszłości rozważona będzie również możliwość objęcia programem kształcenia słuchaczy kierunków Wydziału Ekonomicznego oraz studiów doktoranckich.

Zmiany w szkolnictwie wyższym na Węgrzech charakteryzuje wzrost konkurencji pomiędzy uczelniami, których oferta klasyfikowana jest również pod względem poziomu usług bibliotecznych. Potwierdza to przeprowadzona na początku bieżącego roku akredytacja Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego, która objęła działalność Centralnej Biblioteki, w tym i jej udział w procesie kształcenia.

Bibliografia:

  1. Akta Biblioteki Centralnej Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego 9/1967-100/1988 Szakirodalmi ismeretek Szerk. Hiller I.: Sopron: EFE, 1987.
            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2007 EBIB

            Student użytkownikiem informacji. Działalność dydaktyczna Centralnej Biblioteki Uniwersytetu Zachodnio-Węgierskiego / Annekathrin Kiss, // W: Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych. Wrocław, 4-6 lipca 2007 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2007. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 17). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat17/kiss.php