Opracowanie przedmiotowe dokumentów
z zakresu nauk ścisłych: matematyczno-przyrodniczych i technicznych.
Język haseł przedmiotowych KABA:
teoria, praktyka, przyszłość
Kazimierz Dolny, 20-22 września 2006

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Grażyna M. Wilczyńska

Biblioteka Uniwersytecka KUL

grw@nestor.kul.lublin.pl

Skutki integracji kartotek dla języków haseł przedmiotowych
The influence of authority files integration on subject heading system

Słowa kluczowe

Kartoteka haseł wzorcowych, język haseł przedmiotowych, integracja kartotek

Keywords

Authority file, subject heading system, integration of authority files

Abstrakt

Integracja rekordów haseł wzorcowych tworzonych na potrzeby różnych kartotek, różnych rodzajów opracowania i wyszukiwania informacji. Dyskusja wokół formy przyjętych haseł; forma hasła a identyfikacja obiektu i nawyki językowe użytkowników. Zubożenie zawartości rekordów kartoteki wzorcowej języka haseł przedmiotowych. Utrudnienie katalogowania przedmiotowego i wyszukiwania rzeczowego.

Abstract

The integration of authority files created to meet the needs of various authority files, various kinds of cataloging and information retrieval. Discussing the form of the established authority files; the form of subject heading and the identification of the object and the users’ language habits. The impoverishment of the contents of the subject authority file. The difficulty in subject cataloging and topical searching.

 
 
 

Od kilku lat biblioteki polskie współtworzą katalog NUKAT. Coraz częściej katalogowanie dokumentów zastępuje się kopiowaniem opisów bibliograficznych. Ułatwia to i przyspiesza proces katalogowania. Dzięki temu coraz więcej informacji o zbiorach bibliotek odnajdujemy w katalogach elektronicznych.

Warunkiem niezbędnym tworzenia katalogu centralnego jest troska o przestrzeganie jednolitości zasad sporządzania opisów bibliograficznych. Dla zachowania spójności danych, przed uruchomieniem katalogu, tworzy się kartoteki haseł wzorcowych.

W przypadku NUKAT-u utworzenie kartoteki wzorcowej wyprzedziło o około dziesięć lat uruchomienie bazy katalogowej. Był to okres intensywnych prac. Początkowo budowano odrębne kartoteki na potrzeby sporządzania opisów bibliograficznych (kartoteka haseł formalnych) i opracowania rzeczowego (kartoteka jhp KABA). Do kartoteki wzorcowej uruchomionego NUKAT-u, oprócz dwu wymienionych, weszły także jhp BN i MeSH. Zawiera ona również rekordy haseł przedmiotowych rozwiniętych (hpr), utworzonych z elementów trzech języków informacyjno-wyszukiwawczych.

Dzięki powiązaniu rekordów bibliograficznych z khw katalog elektroniczny pełni funkcję kilku tradycyjnych katalogów: alfabetycznego, tytułów serii i przedmiotowego. Wyróżnia się następujące rodzaje khw: - kartoteka haseł osobowych i korporatywnych, - kartoteka tytułów, - kartoteka haseł przedmiotowych (khp). (...) czasami dwie pierwsze kartoteki traktowane są jako całość zwana kartoteką haseł formalnych (khf)[1].

Nazwy osobowe, nazwy instytucji i tytuły ujednolicone mogą występować zarówno w kartotece haseł formalnych, jak i kartotece haseł przedmiotowych. W niektórych zautomatyzowanych systemach bibliotecznych te same rekordy khw dla haseł osobowych, korporatywnych i tytułów ujednoliconych mogą być wykorzystane zarówno w kartotece haseł wzorcowych nazw i tytułów, jak i kartotece haseł przedmiotowych. Rozwój oprogramowania bibliotecznego zmierza w tym kierunku, ze względu na korzyści, którymi są oszczędność miejsca i czasu (...) oraz usprawnienie wyszukiwania możliwe dzięki zachowaniu identyczności form nazw i tytułów występujących w hasłach opisu bibliograficznego i w hasłach przedmiotowych. Wypływa stąd konieczność stosowania tych samych zasad formułowania haseł osobowych, korporatywnych i tytułów ujednoliconych w obu kartotekach[2].

Proces integracji kartotek obejmuje te grupy haseł. Obecnie następuje on w kartotece wzorcowej NUKAT. Zostały ujednolicone rekordy określonych haseł wzorcowych. Przeprowadzono modyfikację części rekordów jhp KABA, uzgadniając je z formą i strukturą rekordów khf. Jaki wpływ na język haseł przedmiotowych ma proces integracji kartotek? Odpowiedź na tak sformułowane pytanie dotyczy wielu jiw kontrolowanych kartotekami wzorcowymi. Nasze refleksje ograniczymy do jhp KABA. Odwołujemy się do przykładu kartoteki wzorcowej NUKAT, a ściślej kartoteki haseł formalnych i jhp KABA. Nie chcemy w ten sposób dokonywać jednostronnej oceny procesu integracji kartotek i toczonych wcześniej dyskusji. Przywołujemy te zbiory haseł wzorcowych, ponieważ najlepiej je znamy. Pozwala to śledzić zachodzące w nich zmiany. Nie będziemy brać po uwagę kartotek wzorcowych jhp BN i MeSH.

Zacznijmy od odnotowania dość istotnej różnicy w zasadach tworzenia rekordów do khw i jhp KABA. Do pierwszej z nich wprowadza się jedynie rekordy haseł potrzebnych do sporządzenia opisów bibliograficznych aktualnie katalogowanych pozycji. Nie ma obowiązku opracowywania rekordów dla haseł ujednoliconych występujących w polach 5XX haseł wzorcowych i powiązanych tropem zob. też.

Odmiennie do kartoteki jhp KABA wprowadzano rekordy wszystkich powiązanych ze sobą haseł. Terminy występujące jako nadrzędne, kojarzone i podrzędne miały swe własne rekordy. Działo się tak nawet wtedy, gdy nie były one od razu wykorzystane w opisach przedmiotowych. Taki sposób opracowywania haseł wzorcowych, redagowanie całych "gniazd" zapewniał poprawność jhp. Często dopiero jednoczesne ustalenie brzmienia i not stosowania haseł relacyjnych pozwalało precyzyjnie określić znaczenia i zakres ich użycia[3]. Dopuszczana była tylko możliwość rezygnacji z opracowania brakującego hasła podrzędnego. Dla uznania kompletności rekordu nowego hasła wzorcowego w jhp KABA konieczne było powiązanie go z hasłami nadrzędnymi i kojarzonymi. Jeżeli takich haseł nie było jeszcze w kartotece, opracowywano je.

Jak proces integracji kartotek dokonuje się w poszczególnych grupach haseł? Prześledźmy zawartość pól 1XX, 4XX i 5XX rekordów wzorcowych obu kartotek. Są to pola indeksowalne, a przez to ważne dla wyszukiwania. Całkowicie pominiemy pole 670. Inne pola 6XX przywołamy sporadycznie. Zapis rekordów khf i jhp KABA opatrzony uwagą "po integracji" jest zgodny ze stanem khw NUKAT w dniu 23 czerwca 2006 r. Wcześniejsze zapisy rekordów jhp KABA przytaczamy na podstawie dawnych wydruków (podajemy ich daty). Czasem tylko odtworzymy je, uwzględniając obowiązujące wówczas zasady tworzenia haseł.

Od początku prac nad kartotekami haseł wzorcowych nie budził wątpliwości postulat ujednolicenia nazw osobowych występujących zarówno w khw, jak i khp. Istniał zresztą zawsze obowiązek wprowadzenia do khw rekordu, który potem miał stać się elementem jhp KABA. Przywołamy przykład. Zacznijmy od rekordu khw.

Kartoteka haseł formalnych
100 1 Prus, Bolesław (1847-1912).
400 1 Głowacki, Aleksander.
400 1 Prus, Boleslav.
400 1 Prus, B.
400 1 Prus, Boleslaw.
400 1 Prus.

Teraz odtworzymy rekord jhp KABA sprzed integracji kartotek. Ponieważ nie dysponujemy żadnym dawnym wydrukiem, wykaz pól 4XX może okazać się niepełny.

Kartoteka haseł przedmiotowych (przed integracją) – jhp KABA
100 1 Prus, Bolesław (1847-1912).
400 1 Głowacki, Aleksander.
400 1
472 Prus, Bolesław (1847-1912) [f]
472 Prus, Bolesław (1847-1912) [ac]

Po integracji rekord jhp KABA jest identyczny z rekordem khf. Zauważamy usunięcie pól 472 w rekordzie jhp KABA. Terminy wpisane w te pola wiązały jhp KABA z RAMEAU i LCSH.

Powiązanie relacjami haseł dla nazw osobowych z rekordami innego typu w jhp KABA występowało sporadycznie. Było jednak bardzo istotne dla struktury artykułu słownikowego jhp. Na przykład hasło Jan III Sobieski (król Polski; 1629-1696) było powiązane relacją kojarzenia z hasłem Wiedeń (Austria) - - 1683 (Oblężenie) . Po integracji zachowano zapis tej relacji jedynie w rekordzie hasła Wiedeń (Austria) - - 1683 (Oblężenie) , tj. hasła, które może być tematem w opisie przedmiotowych, nigdy natomiast nie będzie hasłem opisu bibliograficznego.

Większe zmiany zaszły w jhp KABA na skutek "zintegrowania" nazw instytucji w obu kartotekach. Istniejące rozbieżności wynikały z przyjęcia wcześniej odmiennych zasad tworzenia haseł wzorcowych.

Ustalając brzmienie hasła ujednoliconego dla nazwy instytucji w khf, uwzględnia się przede wszystkim jej formę w katalogowanym dokumencie, a ściślej w sferze odpowiedzialności. Takie ustalenie okazuje się bardzo istotne w przypadku instytucji, organizacji zmieniających swe nazwy. Niektóre instytucje dokonywały takich zmian wielokrotnie. Jeżeli ciało zbiorowe zmienia nazwę, formułuje się nowe hasło ujednolicone. Oba hasła wiąże się tropem "zob. też". Pola zawierające hasła związane uzupełnia się odpowiednimi kodami relacji[4]. Przyjęcie takiej zasady powoduje obecność w khf kilku haseł ujednoliconych odnoszących się do tej samej instytucji.

Kartoteka haseł formalnych
110 2 Uniwersytet Jagielloński.
410 2 UJ.
410 2 Jagiellonian University.
410 2 Universitas Jagellonica.
410 2 Akademia Krakowska.
410 2 Uniwersité Jagellonne.
410 2 ces. król. Uniwersytet Jagielloński.
410 2 CK Uniwersytet Jagielloński.
410 2 Uniwersytet Kazimierzowski.
410 2 Âgellonskij universitet.
510 2 \w a Uniwersytet Krakowski.
510 2 \w a Szkoła Główna Koronna.
510 2 \w a Studium Generale.

Kartoteka haseł formalnych
110 2 Uniwersytet Krakowski.
410 2 UJ.
410 2 Jagiellonian University.
410 2 Universitas Jagellonica.
410 2 Akademia Krakowska.
410 2 Uniwersité Jagellonne.
410 2 ces. król. Uniwersytet Jagielloński.
410 2 CK Uniwersytet Jagielloński.
410 2 Uniwersytet Kazimierzowski.
510 2 \w a Szkoła Główna Koronna.
510 2 \w a Studium Generale.
510 2 \w b Uniwersytet Jagielloński.

Nie odnajdujemy w khf rekordów haseł Szkoła Główna Koronna i Studium Generale. Do tej pory nie były one potrzebne do sporządzenia żadnego opisu bibliograficznego.

Zupełnie odmienną zasadę przyjęto w tworzeniu jhp KABA. Tu hasłem ujednoliconym zostawała ostatnia, aktualna nazwa instytucji. Wszystkie dawniejsze formy traktowano jak quasi-synonimy. Zapisywano je w polach 4XX jako formy odrzucone. W kartotece jhp KABA jednej instytucji odpowiadało zawsze tylko jedno hasło ujednolicone. Rozwiązanie to było odbiciem obowiązującej w wielu językach haseł przedmiotowych zasady katalogowania dokumentów dotyczących instytucji pod ich aktualną nazwą. Hasło korporatywne opisu bibliograficznego zawiera nazwę ciała zbiorowego obowiązującą w momencie wydania dokumentu (...). Inaczej jest, gdy nazwa ciała zbiorowego pełni funkcję hasła przedmiotowego. W takim przypadku przyjmuje się ostatnią nazwę ciała zbiorowego, które jest przedmiotem omawianym w dokumencie[5].

Kartoteka haseł przedmiotowych (przed integracją) – jhp KABA
110 2 Uniwersytet Jagielloński.
410 2 UJ.
410
410 2 Uniwersytet Krakowski.
410 2 Szkoła Główna Koronna.
410 2 Studium Generale.
472 Uniwersytet Jagielloński (Cracovie, Pologne) [f]
472 Uniwersytet Jagielloński [c]

Tym razem także nie jesteśmy pewni, czy przytaczamy wszystkie tropy wyszukiwawcze zapisane w polach 4XX. Odtwarzamy zapis rekordu sprzed integracji, bez dawnego wydruku. Zwróćmy jednak uwagę na pola: 410 Uniwersytet Krakowski, 472 Uniwersytet Jagielloński (Cracovie, Pologne) [f] , 472 Uniwersytet Jagielloński [c] . Po integracji hasło w kartotece jhp KABA jest identyczne z hasłem khf. Zlikwidowanie odrębności zasad tworzenia haseł dla nazw instytucji w jhp KABA powoduje, że odnajdujemy w nim nawet kilka haseł ujednoliconych dla tej samej instytucji.

Kartoteka haseł przedmiotowych (obecnie)
110 2 Uniwersytet Jagielloński.
410 2 UJ.
410 2 Jagiellonian University.
410 2 Universitas Jagellonica.
410 2 Akademia Krakowska.
410 2 Uniwersité Jagellonne.
410 2 ces. król. Uniwersytet Jagielloński.
410 2 CK Uniwersytet Jagielloński.
410 2 Uniwersytet Kazimierzowski.
410 2 Âgellonskij universitet.
510 2 \w a Uniwersytet Krakowski.
510 2 \w a Szkoła Główna Koronna.
510 2 \w a Studium Generale.

Tak jak w przytaczanym przykładzie, może zaistnieć sytuacja, gdy nie są przekopiowane z khf do jhp KABA wszystkie hasła ujednolicone. Co więcej, może ich także brakować w khf, ponieważ nie ma obowiązku jednoczesnego wprowadzania do khf wszystkich powiązanych ze sobą haseł ujednoliconych. Opracowywane są tylko te, które zawierają nazwy występujące w opisach bibliograficznych aktualnie katalogowanych dokumentów. Do kartoteki jhp KABA kopiowane są z kolei tylko hasła ujednolicone potrzebne do katalogowania przedmiotowego. Podczas integracji usunięto z rekordów jhp KABA dla nazw instytucji pola 472. Zawierały one odpowiedniki z RAMEAU i LCSH.

Przeprowadzona w ten sposób integracja kartotek spowodowała zmianę zasady katalogowania przedmiotowego. Dokumenty na temat tej samej instytucji mają opisy przedmiotowe rozpoczynające się od różnych tematów. Najbardziej widoczne jest to w przypadku piśmiennictwa o instytucjach wielokrotnie lub często zmieniających swe nazwy (na przykład Katolicki Uniwersytet Lubelski już trzykrotnie zmieniał swą nazwę). W konsekwencji kompletny dawniej zbiór informacji o dokumentach na temat jednego obiektu (instytucji) uległ rozczłonkowaniu i zdekompletowaniu. Zagubione zostało całościowe spojrzenie na jeden obiekt. Informacje uległy rozproszeniu. Część z nich może być nawet stracona. Najbardziej burzliwe dyskusje wzbudziły zmiany nazw zakonów dokonane w jhp KABA na skutek integracji z khf. Przytaczamy przykładowo wybrany rekord khf.

Kartoteka haseł formalnych
110 2 Ordo Cisterciensis.
410 2 OCist.
410 2 OC.
410 2 Zakon Cystersów.
410 2 Cystersi.
410 2 Ordre de Citeaux.
665 9 Zakon powstał w XI w. we Francji; żyje wg Reguły św. Benedykta z Nursji. W Polsce od XII w. Klasztory w Jędrzejowie, Wąchocku, Krakowie, Szczyrzycach.

Wcześniej w jhp KABA przyjmowano dla zakonów nazwy w formie popularnej w języku polskim. Nazwy oficjalne w języku łacińskim wpisywano w pola 4XX jako synonimy. Tak brzmiące hasła wiązano licznymi relacjami z innymi hasłami, zarówno będącymi nazwami zakonów, jak i nazwami pospolitymi. Było to zgodne ze specyfiką jhp, które w strukturze swych artykułów słownikowych uwzględniają relacje z hasłami nadrzędnymi, skojarzonymi i podrzędnymi.

Kartoteka haseł przedmiotowych (przed integracją) – jhp KABA
1 etap

150 Cystersi.
4XX Ordo Cisterciensis.
4XX Zakon Cystersów.
472 Cisterciens [f]
550 Benedyktyni.
550 Cystrersi - - liturgia. \w h
550 Cysterki. \w h
550 Trapiści. \w h

Następnie, uprzedzając integrację kartotek, w jhp KABA utworzono hasła "podwójne" dla tego samego zakonu. Wprowadzano jako terminy kojarzone dwa hasła w formie: nazwy pospolitej w języku polskim i nazwy oficjalnej w języku łacińskim.

Kartoteka haseł przedmiotowych (przed integracją) – jhp KABA
2 etap (29.06.2001)

110 2 Ordo Cisterciensis.
360 \i nazwy własne prowincji, instytucji zakonu cystersów.
410 2 OCist.
410 2 OC.
410 2 Zakon Cystersów.
410 2 Ordre de Citeaux.
550 Cystersi.
665 9 Zakon powstał w XI w. we Francji; żyje wg Reguły św. Benedykta z Nursji. W Polsce od XII w. Klasztory w Jędrzejowie, Wąchocku, Krakowie, Szczyrzycach.
680 9 Stosuje się do prac na temat zakonu cystersów wyłącznie jako instytucji, jego struktury, organizacji itp.
680 9 Do prac ogólnych na temat zakonu cystersów oraz jego członków stosuje się hasło \a Cystersi

Kartoteka haseł przedmiotowych (przed integracją) – jhp KABA
2 etap (29.06.2001)

150 Cystersi.
550 Cisterciens [f]
510 2 Ordo Cisterciensis.
550 Benedyktyni.
550 Cystersi - - liturgia. \w h
550 Cysterki. \w h
550 Trapiści. \w h
680 9 Stosuje się do prac ogólnych na temat zakonu cystersów oraz jego członków.
860 9 Do prac na temat zakonu cystersów wyłącznie jako instytucji, jego struktury, organizacji itp. stosuje się hasło \a Ordo Cisterciensis.

Ostatecznie dokonano ujednolicenia haseł jhp KABA z khf. Obecnie rekordy haseł w obu kartotekach są takie same. Jedynym udogodnieniem dla wyszukiwania rzeczowego jest zapis form odrzuconych, zaczynających się od nazw zakonów w języku polskim w rekordach hpr. Nie zyskała akceptacji propozycja zachowania nazw zakonów w formie wyrażeń pospolitych w języku polskim wyłącznie jako haseł ujednoliconych w jhp KABA. Proponowano jednocześnie przejmowanie do jhp KABA haseł ujednoliconych w języku łacińskim dla instytucji podrzędnych zakonów tworzonych do khf. W opisach bibliograficznych są wykorzystywane głównie nazwy instytucji podrzędnych zakonów, np. prowincji zakonnych. Integracja kartotek objęłaby tylko tę podgrupę haseł.
Zapowiedź analogicznego problemu niesie ze sobą przyjęcie nazwy w języku łacińskim Ecclesia catholica jako pierwszego elementu nazw instytucji Kościoła katolickiego. Spowodowało to już modyfikację wielu rekordów khf i KHP. Wyrażenie Kościół katolicki występuje także w jhp KABA i pełni zarówno funkcję tematu, jak i określnika rzeczowego. Utrudni to dodatkowo znalezienie rozwiązania trafnego dla całości leksyki. Wkrótce proces integracji obejmie zapewne hasła tytułowe. Hasła typu: [Autor.Tytuł] w jhp KABA zawierają jako formę przyjętą tytuł w języku oryginału. Tytuły innych wersji językowych traktowane są jako synonimy i wpisywane w pola 4XX. Nie jest to zbieżne z zasadami tworzenia haseł do khf.

Spytajmy o źródła rozbieżności istniejących pomiędzy kartotekami wzorcowymi. Khf zawiera hasła, które są powiązane z opisami bibliograficznymi. Opisy te służą identyfikacji bibliograficznej dokumentów.
W opracowaniu rzeczowym bibliograficzna identyfikacja dokumentu schodzi na plan dalszy. Służy jej opis bibliograficzny. Najważniejsze jest precyzyjne wyrażenie treści dokumentu. To dokonuje się poprzez odniesienie do "rzeczywistości pozabibliograficznej", która jest przedmiotem dokumentu. Rzeczywistość tę rozumiemy jako złożoną zarówno ze świata realnego, jak i jego obrazu zawartego w poznaniu ludzkim i piśmiennictwie. Teoretycy wyróżniają dwie płaszczyzny odniesienia języka informacyjno-wyszukiwawczego. Pierwszą, czyli rzeczywistość dokumentacyjną, określają jako bezpośrednią. Drugą, rzeczywistość (pozadokumentacyjną) opisaną w dokumencie, uznają za pośrednią[6]. Jhp odnosi się głównie do tak rozumianej rzeczywistości pozadokumentacyjnej. Khf zatrzymuje się na rzeczywistości dokumentacyjnej.

Różnicę odniesień kartotek wzorcowych obrazuje hasło dla nazwy osobowej. Jest to jedno z kilku haseł, dla których przyjęto nietypowe rozwiązanie. W khf istnieją trzy hasła ujednolicone powiązane z opisami bibliograficznymi dokumentów autorstwa Macieja Słomczyńskiego: Słomczyński, Maciej (1920-1998), Kwaśniewski, Kazimierz (1920-1998), Alex, Joe (1920-1998). Jhp KABA zawiera hasło, w którym przyjęto tylko formę Słomczyński, Maciej (1920-1998). Dwie pozostałe, traktowane jako synonimy, są tropami wyszukiwawczymi. Takie rozwiązanie uzasadnia tożsamość osoby w "rzeczywistości pozadokumentacyjnej" i jest zgodne z istotą katalogowania przedmiotowego, polegającą na identyfikacji przedmiotu dokumentu, a nie jego identyfikacji bibliograficznej.

Kartoteka haseł formalnych
100 1 Słomczyński, Maciej (1920-1998).
400 1 Słomczyński, M.
500 1 Kwaśniewski, Kazimierz (1920-1998).
500 1 Alex, Joe (1920-1998).

Kartoteka haseł przedmiotowych
100 1 Słomczyński, Maciej (1920-1998).
400 1 Słomczyński, M.
400 1 Kwaśniewski, Kazimierz (1920-1998).
400 1 Alex, Joe (1920-1998).

Analogiczna prawidłowość zachodziła w nazwach instytucji – hasłach jhp KABA. Zmiana nazwy nie jest równoznaczna z powstaniem nowej instytucji. Dlatego nazwy dawne traktowane były jako formy odrzucone.
W przypadku nazw zakonów dodatkowo ważne były powiązania relacjami z innymi hasłami. Zilustrujemy to strukturą rekordu hasła Krzyżacy. Przytaczamy jego brzmienie sprzed integracji kartotek (stan w dn. 10.01.2004).

Kartoteka haseł przedmiotowych – jhp KABA (przed integracją)
150 Krzyżacy.
410 Deutscher Orden\z Polska \y 1226-1525.
410 Ordo Fratrum Domus Hospitalis Sanctae.
MariaeTeutonicorum im Jerusalem \z Litwa \y 1226-1525.
410 Ordo Fratrum Domus Hospitalis Sanctae Mariae.
Teutonicorum im Jerusalem \z Polska \y 1226-1525.
410 Ordo Theutonicus \z Litwa \y 1226-1525.
410 Ordo Theutonicus \z Polska \y 1226-1525.
410 Zakon krzyżacki \z Liwa \y 1226-1525.
410 Zakon krzyżacki \z Polska \y 1226-1525.
410 Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie \z Polska \y 1226-1525.
410 Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie \z Litwa \y 1226-1525.
510 Ordo Fratrum Domus Hospitalis Sanctae Mariae Teutonicorum in Jerusalem.
550 Zakony rycerskie \w g
551 Państwo Krzyżackie.
680 Stosuje się do prac ogólnych na temat zakonu krzyżackiego oraz jego członków wyłącznie w okresie 1226-1525 r. na ziemiach pruskich, polskich i litewskich.
680 Do prac na temat państwa zakonnego utworzonego na ziemiach pruskich, polskich i litewskich stosuje się hasło \a Państwo Krzyżackie.
680 Do prac na temat zakonu krzyżackiego wyłącznie jako instytucji, jego struktury, organizacji itp. na przestrzeni całej historii stosuje się hasło \a Ordo Fratrum Domus Hospitalis Sanctae Mariae Teutonicorum in Jerusalem.

Kończąc, sformułujmy uwagi nasuwające się z analizy zmian dokonujących się w leksyce jhp KABA na skutek integracji kartotek.
Struktura jiw powinna ułatwiać złożony proces analizy treści katalogowanej pozycji[7]. Dlatego artykułom słownikowym jhp, w tym przypadku jhp KABA, nadaje się postać zbliżoną do artykułu tezaurusa. Terminy związane relacjami mają ogromne znaczenie dla wszystkich użytkowników. Dzięki zawartej w khw informacji o związkach między hasłami ujednoliconymi możliwe jest poszerzenie lub zawężenie obszaru poszukiwań[8]. Usunięcie, na skutek integracji kartotek, zapisu tych relacji z rekordów jhp KABA znacznie zubaża ich treść i ogranicza możliwości wyszukiwania. Proponujemy, aby w jhp KABA związki te były skrupulatnie odnotowywane w hasłach rozpoczynających się od nazw pospolitych.
Z kolei przyjęcie dla nazw zakonów haseł w formie nazw pospolitych w języku polskim spełniało oczekiwania użytkowników. Wychodziło naprzeciw ich nawykom językowym. Odnajdywało też mocne potwierdzenie w źródłach i literaturze przedmiotu. Pozwalało na tworzenie spójnej wewnętrznie leksyki jhp KABA.

Jako mniej ważną można ocenić redukcję pól 472 w rekordach jhp KABA. Stanowi to pewne utrudnienie dla katalogujących, którzy odnajdują charakterystykę rzeczową opracowywanych pozycji w zagranicznych bazach katalogowych. Może zaistnieć sytuacja, gdy forma nazw osobowych tam występujących nie jest odnotowana w khf NUKAT, a co za tym idzie także w zmodyfikowanym jhp KABA. Najbardziej za redukcją pól 472 przemawia wyłączenie nazw osobowych, nazw instytucji i tytułów z kartoteki wzorcowej RAMEAU.

Hasła jhp KABA poddane integracji straciły swą specyfikę. Przypomnijmy, jest nią jednoznaczna identyfikacja przedmiotu i odwzorowanie związków istniejących w "rzeczywistości pozadokumentacyjnej". Oczywiście można przyjąć tezę, że nazwy osobowe, nazwy instytucji i tytuły ujednolicone nie należą w sensie ścisłym do jhp. Tak usprawiedliwimy zmianę zarówno ich brzmienia, jak i struktury rekordów. Czy integracja kartotek ma polegać na wyłączeniu z jhp, w tym przypadku z KABA, określonych grup haseł? Ciągle są one wykorzystywane w katalogowaniu przedmiotowym i w wyszukiwaniach rzeczowych, stanowią około 1/3 całej leksyki jhp KABA. Czy uzyskanie identyczności haseł jhp KABA z khf, niszczące informację o związkach między nimi, faktycznie usprawni wyszukiwanie rzeczowe? Czy tak przeprowadzona integracja jest jedynym sposobem zachowania spójności danych?

Przypisy :

[1] PALUSZKIEWICZ, A. Struktura danych bibliograficznych w zintegrowanych systemach bibliotecznych. Warszawa: Wydaw. SBP, 1997, s. 20.

[2]  PADZIŃSKI, A. Stosowanie polskich norm w zautomatyzowanych katalogach bibliotecznych. Warszawa: Wydaw. SBP, 2000, s. 37.

[3] GŁOWACKA, T. Redakcja rekordów haseł wzorcowych języka KABA. In GŁOWACKA, T. (red.) Język Haseł Przedmiotowych KABA. Zasady tworzenia słownictwa. Warszawa: Wydaw. SBP, 2000, s. 52-80.

[4] GAJOWNICZEK-WOŹNIAK, M. Rekord hasła korporatywnego. In PALUSZKIEWICZ, M., LENARTOWICZ, M. (red.) Hasła osobowe, korporatywne i tytułowe. Zasady sporządzania rekordów kartoteki haseł wzorcowych. Warszawa: Wydaw. SBP, 1999, s. 63.

[5] STECZOWICZ-SAJDEROWA, Z. Nazwa ciała zbiorowego w języku KABA. In BURCHARDT, M., LENARTOWICZ, M. (red.) Materiały z Konferencji Język Haseł Przedmiotowych KABA. Stan obecny i perspektywy rozwoju. Sopot 9-11.09.1997. Warszawa: Wydaw. SBP, 1998, s. 73, 74.

[6] WOŹNIAK, J. Kategoryzacja. Studium z teorii języków informacyjno-wyszukiwawczych. Warszawa: Wydaw. SBP, 2000, s. 33.

[7] GŁOWACKA, T. Analiza dokumentu i jego opis przedmiotowy. Warszawa: Wydaw. SBP, 2003. ISBN 83-89316-09-9.

[8] PALUSZKIEWICZ, A. Rola Centralnej Kartoteki Haseł Wzorcowych. Przegląd Biblioteczny, 1999, z. 3, s. 150.

            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2006 EBIB

            Skutki integracji kartotek dla języków haseł przedmiotowych / Grażyna M. Wilczyńska, // W: Opracowanie przedmiotowe dokumentów z zakresu nauk ścisłych: matematyczno-przyrodniczych i technicznych. Język haseł przedmiotowych KABA: teoria, praktyka, przyszłość. Kazimierz Dolny, 20-22 września 2006 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2006. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 15). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/kaba/wilczynska.php