Opracowanie przedmiotowe dokumentów
z zakresu nauk ścisłych: matematyczno-przyrodniczych i technicznych.
Język haseł przedmiotowych KABA:
teoria, praktyka, przyszłość
Kazimierz Dolny, 20-22 września 2006

Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Stanisława Postawa

Biblioteka Instytutu Liturgicznego PAT

atpostaw@cyf-kr.edu.pl

Informatyka w teologii – przedmiotowanie w języku KABA
Information science in theology - subjecting in KABA language

Słowa kluczowe

język haseł przedmiotowych, Biblia -- informatyka, teologia -- informatyka

Keywords

subject heading system, Bible -- data processing, theologia -- data processing

Abstrakt

Komunikat ma na celu zasygnalizowanie problemu – konieczności tworzenia haseł przedmiotowych rozwiniętych z określnikiem informatyka (ang. data processing) w opisywaniu pozycji teologicznych. Określnik ten - jak wykazano na różnych przykładach – jest stosowany zarówno do opracowania przedmiotowego pozycji z Biblii i ogólnie teologii, które wykorzystują w swoich badaniach komputer. Na wielu uniwersytetach i uczelniach katolickich powstają katedry Teologii i Informatyki Biblijnej oraz międzynarodowe stowarzyszenia (np. Association Internationale Bible et Informatique), które organizują kongresy i wydają materiały. Uwzględnienie w opracowaniu przedmiotowym metod badawczych ukierunkuje czytelnika, w jaki sposób został opracowany materiał i jakie badania zostały przeprowadzone.

Abstract

The aim of this report is pointing the problem - the need of creating subjects records developed with data processing identity in describing theological items. This identity - how it was showed on many examples - is used in both: subjecting Bible’s positions and generally in Theology, which use computers in their searches. Theology and Information Technology Departments are created on many catholic universities and collages as well as international associations (for example Association Internationale Bible et Informatique). They organize congresses and edit their lectures. Giving consideration to subjecting these searching methods will guide the reader in the way of working out the record and what studies were taken.

 
 
 

Dla Kościoła nowy świat cyberprzestrzeni stanowi wezwanie do wielkiej przygody, jaką jest wykorzystanie nowych możliwości głoszenia ewangelicznego przesłania
Jan Paweł II, Internet: nowe forum głoszenia Ewangelii[1].

Słowa Sługi Bożego Jana Pawła II wskazują, że metody cybernetyczne, Internet, informatyka nie są obce duszpasterstwu i naukom prowadzonym przez uczelnie katolickie, a nawet więcej, Stolica Apostolska zachęca do korzystania z tych metod przy głoszeniu Ewangelii w dzisiejszym świecie.

Metody informatyczne, statystyczne, matematyczne w naukach teologicznych były stosowane już w początkach II połowy wieku XX. Szczególnie dużą pomocą służą przy tworzeniu różnego rodzaju konkordancji, słowników teologicznych, badań autorstwa tekstów, chronologii itp. Ilustruje to artykuł ks. Tomasza Jelonka, w którym czytamy: dzięki [zastosowaniu lingwistyki statycznej i stylostatystyki] możemy ilościowo ująć bogactwo słownictwa, stopień jego koncentracji, możemy śledzić indywidualne predyspozycje autorów, a także ich, może nawet nie w pełni uświadomione tendencje. Takie badania pomagają w rozstrzygnięciu kwestii autorstwa i chronologii pism zwłaszcza jednego i tego samego autora[2]. Autor artykułu jest kierownikiem Katedry Teologii i Informatyki Biblijnej, na której powstała m.in. praca ks. Bogdana Zbroi Znaczenie terminów własnych Apokalipsy św. Jana dla jej teologii. Abstrakt do tej rozprawy w bazie naukowej Synaba II brzmi: Rozpatrzono problem powiązania pomiędzy terminologią własną Apokalipsy a jej teologią w oparciu o grecką wersję Apokalipsy. Odkryto powiązanie terminologii własnej Apokalipsy z księgami historycznymi greckimi. Działając w oparciu o nową metodę badawczą (metoda wyżej cytowana), można poszerzyć znaczenie teologiczne badanego tekstu[3]. W bazie NUKAT opracowując przedmiotowo tę pozycję, nie uwzględniono metody, którą posłużył się autor.

Ks. Tomasz Jelonek w 1992 r. wydał pozycję Komputerowa polska bibliografia biblijna (projekt organizacji)[4], w której ukazał, w jaki sposób taka bibliografia powinna być tworzona, aby mogła oddać duże usługi w pracach badawczych. Zwraca w niej uwagę na najistotniejsze problemy pojawiające się przy opracowaniu bibliograficznym pozycji omawiających tematykę biblijną. Jako profesor Biblistyki PAT podaje zestaw gatunków literackich (używanych w Biblistyce polskiej) do określenia rodzaju tekstu, działy, na jakie można podzielić tę naukę oraz tematykę, którą należy uwzględnić przy opracowaniu tych pozycji (w jhp KABA, jak pokazuje to artykuł Grażyny Wilczyńskiej Katalogowanie przedmiotowe źródeł Teologii[5], wiele zaproponowanych tematów zostało uwzględnionych lub zastąpiono je synonimami). Autor wymienia 23 gatunki publikacji biblijnych: tekst źródłowy (1), synopsa (2), konkordancja (3), parafraza (4), utwór literacki oparty na motywach biblijnych (5), komentarz (6), katena (7), bibliografia (8), encyklopedia (9), słownik (10), podręcznik (11), naukowe opracowanie tematyczne (12), praca popularno-naukowa (13), pomoc duszpasterska (14), homilia (15), literatura pietystyczna (16), recenzja (17), sprawozdanie (18), biogram (19), nekrolog (20), zbiór prac (21), atlas (22), przewodnik (23).

Pozycje 1-6, 7-13, 16-23 mają odpowiedniki w jhp KABA czasem inaczej brzmiące. Nie ma pojęcia (6) katena [szereg (łańcuch) wypisów z egzegez patrystycznych zebranych dla wyjaśnienia jakiegoś ustępu z Biblii]. Katalogowanie przedmiotowe pozycji, w których występuje taki gatunek zastępuje się pojęciami „relacje do…”. Pojęcie to ma zastosowanie także przy pozycjach na temat liturgii, dlatego postuluje się utworzenie takiego hasła.

Brakuje także pojęcia pomoc duszpasterska (14). Odczuwa się jego brak przy opracowaniu nie tylko pomocy duszpasterskich wykorzystujących teksty biblijne, ale także pozycji z zakresu innych dziedzin teologicznych, szczególnie z zakresu liturgii. Jeżeli wpiszemy to hasło do wyszukiwarki internetowej, to otrzymamy ponad 60 tys. odpowiedzi, pośród których znajdziemy bardzo dużo pozycji wydanych drukiem, znajdujących się również w naszych bibliotekach. Przy opracowaniu tematycznym nie mogą otrzymać określnika „pomoce duszpasterskie”.

Ostatnio Komisja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski rozpoczęła wydawanie serii Zeszyty Formacji Liturgicznej, która to seria w jhp BN może być opracowana przedmiotowo przez dodanie do tematu określnika „pomoce duszpastersko-liturgiczne”. Takiej możliwości nie daje RAMEAU ani jhp KABA, proponując w takich przypadkach użycie określnika poradnik. W Słowniku języka polskiego czytamy: Poradnik to książka, czasopismo zawierające rady, wskazówki, informacje z jakiejś dziedziny[6]. Pozycje, w których do opracowania przedmiotowego stosowałby się określnik „pomoce duszpasterskie”, to przede wszystkim różnego rodzaju materiały przydatne w pracy duszpasterskiej.

Artykuł ten ma zwrócić uwagę na trudność zagadnienia opracowania przedmiotowego pozycji wykorzystujących informatykę, metody komputerowe, statystykę i lingwistykę matematyczną w opracowaniu pozycji teologicznych. Pozycje te opracowuje się, wykorzystując odpowiednie określniki. W jhp KABA do opracowania przedmiotowego pozycji z teologii wykorzystany jest tylko określnik informatyka, dlatego jego użycie zostanie omówione.

Poniższa tabela podaje odpowiedniki, które wymieniono przy definiowaniu określnika informatyka:

JHP KABA RAMEAU LSCH
Informatyka Informatique Computer science
Electronic data processing
Data processing

W nocie stosowania czytamy:

  • Określnik -- informatyka stosuje się po nazwach instytucji i organizacji (w tym bibliotek) oraz po nazwach pospolitych.
  • Jako określnik związany -- informatyka stosuje się po temacie -- Języki haseł przedmiotowych.

Określnik ten został zastosowany w jhp KABA jako określnik związany z tematem Biblia.

Jak przedstawia się hasło w jhp KABA Biblia -- informatyka.

Jhp KABA RAMEAU LSCH
Biblia -- informatyka,
Odsyła do hasła:
Biblia \x krytyka, interpretacja \x informatyka.
Bible \x critique,
interprétation, etc. \x informatique
\a Bible \x Criticism,
interpretation, etc. \x Data processing

W nocie stosowania czytamy: Stosuje się do prac na temat wykorzystania informatyki w krytyce, interpretacji Biblii.

Hasło to zostało wykorzystane w opracowaniu następujących pozycji:

  1. Satinover Jeffrey, Cracking the Bible code;
  2. Drosnin Michael, Bible code;
  3. Kaczmarek Wiesław, Czy Bóg przemówił z komputera? Rewelacje Kodu Biblijnego w świetle nauki oraz dawnych i obecnych wizji, proroctw i przepowiedni;
  4. Georgeot Jean Marie, Sur le traitement de texte informatique.

Porównując opracowanie przedmiotowe wyżej wymienionych pozycji w Library of Congress Online Catalog, zauważamy, że w bazie tej dopuszcza się stosowanie określnika -- Data processing w szerszym znaczeniu, tworząc hasła rozwinięte. I tak rekord bibliograficzny I. pozycji ma postać:

  • 100 Satinover, Jeffrey, |d 1947-
  • 245 Cracking the Bible code / \c Jeffrey Satinover.
  • 650 Ciphers in the Bible.
  • 630 Bible. O.T. Pentateuch -- Data processing.
  • 630 Bible. p O.T. Pentateuch --Inspiration.

a II:

  • 100 Drosnin, Michael.
  • 245 The Bible code / \c Michael Drosnin.
  • 630 Bible. O.T. -- Prophecies -- Data processing.
  • 630 Bible. O.T. -- Data processing.

Pozostałe dwie pozycje nie są notowane w tej bazie. Przykłady zacytowane poniżej ukazują, że określnik ten pozwala na stosowanie haseł przedmiotowych rozwiniętych w zależności od potrzeb:

  • 245 Computerunterstützte Textinterpretation : die Josefsgeschichte beschrieben und interpretiert im Dreischritt : Syntax, Semantik, Pragmatik / \c Harald Schweizer (Hrsg.).
  • 260 Tübingen : Francke, c1995.
  • 440 Textwissenschaft, Theologie, Hermeneutik, Linguistik, Literaturanalyse, Informatik, \v Bd. 7.
  • 600 Joseph (Son of Jacob).
  • 630 Bible. O.T. -- Criticism, interpretation, etc. -- Data processing.
  • A Prophet on the screen : computerized description and literary interpretation of Isaianic texts / \ edited by E. Talstra, A.L.H.M. van Wieringen.
  • Published/Created: Amsterdam : VU University Press, 1992.
  • Bible. O.T. Isaiah -- Language, style.
  • Bible. O.T. Isaiah -- Criticism, Textual.
  • Bible. O.T. Isaiah -- Criticism, interpretation, etc.--Data processing.
  • 245 Computer Assisted Tools for Septuagint Studies (CATSS) / \c Project directors, Robert A. Kraft, Emanuel Tov.
  • 260 Atlanta, Ga. : Scholars Press, 1986-
  • 630 Bible. O.T. -- Greek -- Versions -- Septuagint -- Data processing.
  • 710 Computer Assisted Tools for Septuagint Studies (Project).
  • 111 International Colloquium Bible and Computer (4th : 1994 : Amsterdam, Netherlands).
  • 245 Actes du Quatrie`me Colloque international Bible et informatique : mate´riel et matie`re : l’impact de l’informatique sur les e´tudes bibliques = Proceedings of the Fourth International Colloquium Bible and Computer : desk and discipline : the impact of computers on Bible studies : Amsterdam, 15-18 August 1994 / \c Association internationale Bible et informatique (AIBI), en collaboration avec le Werkgroep Informatica, Vrije Universiteit Amsterdam.
  • 246 Proceedings of the Fourth International Colloquium Bible and Computer.
  • 246 Bible et informatique, mate´riel et matie`re.
  • 246 Bible and computer, desk and discipline.
  • 546 English, French, and Hebrew.
  • 630 Bible -- Criticism, interpretation, etc. -- Data processing -- Congresses.
  • 710 Association internationale Bible et informatique.
  • 710 Vrije Universiteit te Amsterdam. Faculteit der Godgeleerdheid. Werkgroep Informatica.

Powyższy przykład ma wskazać na konieczność opracowania przedmiotowego pozycji, które są materiałami z Międzynarodowych Kongresów Biblijnych omawiających wykorzystanie informatyki do badań Pisma Świętego. Takie Kongresy odbywają się prawie każdego roku i zachodzi potrzeba tworzenia haseł rozwiniętych z wykorzystaniem określnika informatyka – odpowiednik angielskiego Data processing.

W Library of Congress Online Catalog istnieje możliwość zastosowania określnika -- Computer science, co ilustruje np. rekord:

100 Padova, Ted.
245 Adobe [registered trademark symbol] Acrobat [registered trademark symbol] 7 PDF bible / \c Ted Padova.
630 Adobe Acrobat.
650 File conversion (Computer science).
650 Portable document software.

Takiej możliwości nie ma w jhp KABA.

Określnik ten może występować także przy opracowaniu pozycji z innych dziedzin teologii. Informatykę wykorzystywano do badania np. historyczności Jezusa Chrystusa, o czym informuje nas pozycja wydana już w 1969 r.:

100 Baird, J. Arthur.
245 Audience criticism and the historical Jesus / \c by J. Arthur Baird.
260 Philadelphia: \b Westminster Press \c [1969].
630 Bible. N.T. Gospels -- Criticism, interpretation, etc.
600 Jesus Christ -- Historicity.
650 Theology -- Data processing.

Dla czytelnika w opracowaniu przedmiotowym dokumentu ważne jest:

  • wyszczególnienie jego przedmiotu głównego (jednego lub kilku równorzędnych, jeżeli istnieją),
  • przedmiotów pobocznych (o ile takie istnieją),
  • zwrócenie uwagi na stopień wyczerpania przedmiotu,
  • oraz aspekt ujęcia przedmiotu – czyli metoda opracowania tematu będąca czynnikiem podmiotowym, wyrażającym punkt widzenia autora i jego stosunek do przedmiotu. Przykłady ujęć to aspekt filozoficzny, statystyczny, informatyczny itp.[7]

Przedmiot główny dokumentu widoczny jest bowiem w wyborze tematu hasła przedmiotowego, a aspekt jego ujęcia w zastosowanych określnikach. Dlatego w opracowaniu przedmiotowym konieczne jest podanie czytelnikowi metody, która posłużyła do opracowania przedstawionego tematu.

Poniższy przykład podaje błędne opracowanie przedmiotowe cytowanej pozycji w Bibliotece współpracującej z NUKAT:

  • Komputerowa polska bibliografia biblijna : \b (projekt organizacji) / \c Tomasz Jelonek.
  • Biblistyka -- bibliografia -- automatyzacja -- Polska.
  • Maszyny matematyczne -- stosowanie -- bibliotekarstwo -- Polska.

Pozycja ta jest opracowana w Library of Congress Online Catalog w następujący sposób:

  • 245 Komputerowa polska bibliografia biblijna : projekt organizacji / \c Tomasz Jelonek.
  • 600 Bible -- Criticism, interpretation, etc. -- Data processing.

Przy opracowaniu przedmiotowym dokumentów hasło Biblia -- informatyka (gdzie określnik -- informatyka jest związany z tematem Biblia) zastosowano do następującej ilości dokumentów:

NUKAT RAMEAU
5 rekordów 6 rekordów

Nie ma żadnych rekordów wykorzystujących w opracowaniu przedmiotowym dokumentów hasło: Teologia -- informatyka.

Inaczej przedstawia się to w bazach: Library of Congress Online Catalog i Harvard University Hollis Catalog:

Hasło Library of Congress Online Catalog Harvard University Hollis Catalog
"Bible" and "data processing" 54 rekordów 48 rekordów
"Theology" and "data processing" 10 rekordów 6 rekordów

Barbara Bonar pisze: Biblioteki wyższych uczelni teologicznych służą zaspokajaniu potrzeb użytkowników informacji z zakresu religioznawstwa i teologii. Dysponują one różnorodnym i bogatym materiałem informacyjnym. […] Wraz z rozwojem techniki komputerowej zaczęły powstawać liczne systemy informacji, które wykorzystywały tę technikę. Jednym z pierwszych takich systemów był TLN (Theological Library Network) zorganizowany w Rzymie przez o. Ralpha Wiltgena SVD. Miał za cel usamodzielnienie się od wielkich sieci informacyjnych działających w bibliotekach amerykańskich. Innym był Daten Erfassund Mariologie zorganizowany przez Internationaler Mariologischer Arbeitskreis czy Biblie et Informatique – stowarzyszenie międzynarodowe, które przygotowywało wyspecjalizowane programy użytkowe i opracowania książkowe z zakresu biblistyki. W prace zaangażowani – obok świeckich są też benedyktyni z Maredsous[8].

Artykuł stanowi zasygnalizowanie problemu, który dziś wydaje się bardzo aktualny. Katedry zajmujące się problematyką teologiczną powstają nie tylko na uniwersytetach czy uczelniach katolickich; działa także wiele międzynarodowych stowarzyszeń. Dla przykładu wymieniono Association Internationale Bible et informatique[9], która organizuje kongresy i wydaje materiały pokongresowe. Istnieje zatem konieczność tworzenia rozszerzonych haseł z wykorzystaniem określnika informatyka. Prowadzone są także badania wykorzystujące inne metody matematyczne, które także jako określniki w przyszłości będą informować czytelników, w jakim aspekcie został opracowany prezentowany temat.

Przypisy:

[1] Tekst z Orędzia Jana Pawła II na XXXVI Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu, 24 stycznia 2002 r.

[2] JELONEK, T. Lingwistyka matematyczna jako narzędzie badania Pisma Świętego. Ruch Biblijny i Liturgiczny 1979, 32, s. 56-57. Autor przygotowuje także do druku monografie na temat autorstwa Listu do Hebrajczyków, w której wykorzystuje cytowane metody.

[3] Identyfikator rekordu:sn84109 http://bazy.opi.org.pl/raporty/opisy/synaba/84000/sn84109.htm.

[4] JELONEK, T. Komputerowa polska bibliografia biblijna (projekt organizacji). Kraków: Papieska Akademia Teologiczna, 1992.

[5] WILCZYŃSKA, G. Katalogowanie przedmiotowe źródeł Teologii. Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne 2006, t. 84, s. 341-360.

[6] SOBOL, E. (red.) Mały słownik języka polskiego. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1999, s. 675.

[7] SZUMILAS, D. Teologia moralna – przedmiot dyscypliny naukowej a przedmiot dokumentu. Rozważania z punktu widzenia języka haseł przedmiotowych. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 2005, t. 84, s. 297.

[8] BONAR, B. CHR. Komputeryzacja bibliotek kościelnych w Polsce. Kraków 2006, s. 16-17 (praca licencjacka napisana pod kierunkiem dr Anny Grucy w Instytucie Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ). Zob. także: GĄSOWSKA, K., KLAUZA, K. Informacja i dokumentacja w naukach teologicznych. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 1988, t. 56, s. 157-162.

[9] http://www.cibmaredsous.be.

            

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2006 EBIB

            Informatyka w teologii – przedmiotowanie w języku KABA / Stanisława Postawa // W: Opracowanie przedmiotowe dokumentów z zakresu nauk ścisłych: matematyczno-przyrodniczych i technicznych. Język haseł przedmiotowych KABA: teoria, praktyka, przyszłość. Kazimierz Dolny, 20-22 września 2006 roku. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2006. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 15). - ISBN 83-921757-6-X. -Tryb dostępu : http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/kaba/postawa.php