II Seminarium
Gromadzenie zbiorów - sztuka wyboru
Wrocław,   23 - 24 czerwca 2005


Poprzedni - Spis treści - Następny

            

Ewa BUSSE-TURCZYŃSKA
Biblioteka Akademii Medycznej w Lublinie

Ocena kolekcji w polityce gromadzenia zbiorów a wykorzystanie możliwości systemów zintegrowanych w polskich bibliotekach akademickich

Wstęp

Proces gromadzenia zbiorów i dbałość o kolekcję stanowiły wyznacznik bibliotekarstwa światowego do XIX wieku. W XX wieku rozwija się natomiast zainteresowanie czytelnikiem-użytkownikiem oraz tendencja doskonalenia procesu udostępniania gromadzonych zbiorów. Bibliotekarstwo XXI wieku staje się już nierozerwalne z informacją naukową.

Fascynacja udostępnianiem, zarówno zbiorów, jak informacji, zdaje się z kolei przesłaniać sam proces gromadzenia. Przegląd polskiego piśmiennictwa bibliotekarskiego wskazuje na fakt, że gromadzenie zbiorów nie jest tematyką dominującą. W bibliotekarstwie światowym natomiast tej dziedzinie są poświęcone odrębne tytuły czasopism (np. Library Acquisitions: Practice and Theory, Library Collections, Acquisitions, and Technical Services), na wyższych uczelniach bibliotekarskich opracowano całe moduły kształcenia bibliotekarzy-menadżerów kolekcji[1].

Malejące w Polsce środki na naukę utrudniają prowadzenie planowej polityki gromadzenia. Nie uniemożliwiają jej jednak, bo właśnie konieczność nadmiernych oszczędności powinna wymuszać szczególnie przemyślane działania na tym polu. Polityka gromadzenia zbiorów w Polsce została nieco zaniedbana, ponieważ biblioteki, w tym uczelniane, w latach 90. skoncentrowały się przede wszystkim na projektach automatyzacji, formatach i wymianie danych. Chociaż wprowadzane biblioteczne systemy zintegrowane dają możliwość wygodnego zautomatyzowania również samej procedury gromadzenia, to jednak w istocie samego gromadzenia nie chodzi wyłącznie o elektroniczne doskonalenie samego procesu zakupu (wzory fiszek, kartotek, bazy danych kooperantów itp.). Podobnie jak informacja o zbiorach w katalogach OPAC nie powinna stanowić wyłącznie cyfrowego odwzorowania katalogów kartkowych. Systemy zintegrowane dostarczają bowiem bibliotekarzom sprawnego narzędzia do wnikliwej oceny i charakterystyki kolekcji poprzez możliwość sporządzania różnorodnych statystyk. Moduły statystyczne w systemach bibliotecznych umożliwiają badanie poziomu reprezentacji dziedzin gromadzonych zbiorów, stopnia wykorzystania tematycznego zbiorów przez różne grupy użytkowników itp. Bogactwo raportów w bazach danych jest w środowisku bibliotek uczelnianych znane z różnorodnych analiz bibliometrycznych, dokonywanych na bibliografiach publikacji pracowników uczelni. Szersze wykorzystanie generowania automatycznych statystyk z bibliotecznych systemów zintegrowanych pozwoliłoby na usystematyzowanie szczegółowej wiedzy na temat gromadzonych zbiorów i stopnia ich wykorzystania, także w zależności od profilu użytkowników.

Niniejsza praca stanowi próbę zbudowania modelu polityki gromadzenia zbiorów w bibliotece uczelnianej opartego na analizie czynników wewnętrznych i zewnętrznych oraz na wynikach badań statystycznych uzyskanych z systemów zintegrowanych. W pierwszej części pracy wyszczególniono przykłady badań tego typu przeprowadzonych w środowisku polskich bibliotek. Następnie podjęto próbę wskazania modelu gromadzenia zbiorów na przykładzie propozycji dla biblioteki uczelni medycznej. W części trzeciej wyszczególniono obszary wykorzystania mediów elektronicznych w procesie gromadzenia, wskazując jednocześnie na przedmiot zainteresowania zawarty w przygotowanej ankiecie. W części czwartej zamieszczono ankietę wraz z analizą odpowiedzi. Część piąta zawiera wnioski.

Badania przydatne dla polityki gromadzenia

Zgodnie ze światowym trendem bibliotekarstwa opartego na faktach naukowych[2], niektóre biblioteki prowadzą badania przydatne m.in. dla potrzeb gromadzenia. Badanie takie przeprowadziła np. Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej[3], obliczając wskaźniki aktywności czytelników czy też wskaźnik aktywności tytułu określony jako stosunek liczby wypożyczeń i prolongat do liczby egzemplarzy danego tytułu w wypożyczalni, a także wskazując reprezentację dziedzin wypożyczonych tytułów. Interpretacje tych wskaźników mogą stanowić wyznaczniki polityki gromadzenia zbiorów, jak również wskazywać na dynamikę zainteresowania w społeczeństwie poszczególnymi dziedzinami nauki.

Inną ciekawą próbę związaną z wykorzystaniem mediów elektronicznych dla gromadzenia podjęto w Bibliotece Politechniki Wrocławskiej[4]. Dotyczyła ona badań trafności wyboru nabytków poprzez analizę zapytań skierowanych do katalogu OPAC, odnoszących się do tytułów dopiero zamówionych książek lub tytułów posiadających status "w opracowaniu". Na podstawie tych analiz pracownicy gromadzenia mogli sugerować również pracownikom wypożyczalni tytuły do odkupienia w zamian za egzemplarze zagubione przez czytelników.

Model gromadzenia zbiorów w bibliotece uczelnianej

Nadrzędnym celem tej pracy jest analiza zastosowania bibliotecznych systemów do oceny zawartości dziedzinowej kolekcji oraz jej wykorzystania przez grupy użytkowników, co może być przydatne do budowania modelu polityki gromadzenia zbiorów w bibliotece uczelnianej. Model taki uwzględnia metodologię Conspectusa i analizę szerszego niż tylko uczelnia kontekstu biblioteki. Conspectus, niewykorzystywany dotąd w Polsce, jest metodą opisu i oceny gromadzonej kolekcji. Opracowana w latach 70. ubiegłego wieku, w Stanach Zjednoczonych, metoda ta wykorzystuje umowne kody cyfrowe (i cyfrowo-literowe), określające poziom szczegółowości oraz kompletności gromadzonych wydawnictw z określonej dziedziny. O doświadczeniach amerykańskich bibliotek w pracach nad Conspectusem pisze E. Grala[5].

W piśmiennictwie bibliotekarskim mocno podkreśla się wpływ szerokiego kontekstu na rozwój biblioteki, w tym również na politykę gromadzenia zbiorów. Dla kształtowania tej polityki w środowisku biblioteki akademickiej może być przydatne wyróżnienie czynników wewnętrznych i zewnętrznych mających wpływ na rozwój systemu biblioteczno-informacyjnego. Czynniki takie jak: tradycja badań naukowych, profil kształcenia, dezyderaty pracowników naukowo-dydaktycznych stanowią czynniki wewnętrzne, powstające w obrębie kultury danej uczelni. Czynniki zewnętrzne pochodzą z tzw. szerszego kontekstu biblioteki i wynikają z trendów prawno-społecznych, politycznych (np. wejście w struktury Unii Europejskiej, dynamika rozwoju dziedzin nauki, mody kształtujące zainteresowania i hobby społeczeństwa). Można je wyodrębnić m.in. na podstawie analizy potrzeb czytelników z grupy "inni" (spoza środowiska uczelni).

Poniżej przedstawiono graficznie propozycję modelu profilowania kolekcji bibliotecznej dla biblioteki uczelni medycznej, z uwzględnieniem czynników wewnętrznych, zewnętrznych, z zastosowaniem elementów metodologii Conspectusa.


Rys.1.Przykładowa propozycja modelu gromadzenia zbiorów w bibliotece uczelni medycznej.

Objaśnienia do rysunku
Reprezentacja dziedzin nauki
M - Medycyna, F - Farmacja, P - Pielęgniarstwo, B - Nauki biologiczno-chemiczne, I - Inne
Poziomy szczegółowości zbiorów dla poszczególnych dziedzin:

  1. minimalny, zawiera bardzo ograniczoną reprezentację dziedziny: monografie i wydawnictwa informacyjne;
  2. (tutaj nieobecny) podstawowy, obejmuje dzieła o charakterze ogólnym, wprowadzającym: bibliografie, słowniki, encyklopedie i ograniczoną liczbę głównych periodyków;
  3. szkoleniowy, przewiduje posiadanie obszernego wyboru zarówno podstawowych pozycji bieżących, jak i retrospektywnych oraz reprezentatywny wybór czasopism;
  4. naukowy, zakłada obecność w zbiorze wydawnictw zwartych i ciągłych wystarczających do prowadzenia samodzielnych badań naukowych z danej dziedziny wiedzy;
  5. (tutaj nieobecny) pełny, przewiduje dążenie biblioteki do kompletności zasobów, tak pod względem języka publikacji, jak i postaci dokumentów (zbiory specjalne).

Media elektroniczne a gromadzenie

Z perspektywy rozwijającej się obecnie działalności informacyjnej bibliotek polityka gromadzenia nabiera specjalnego znaczenia. Informowanie zależy przecież m.in. od bogactwa zasobu, jego uporządkowania i systematyzacji wiedzy o kolekcji. Niniejsza praca stanowi więc próbę wskazania powiązań obszarów gromadzenia z informacją naukową i nowymi technologiami/ mediami elektronicznymi.

Można wyróżnić następujące związki gromadzenia z ww. technologiami:

  1. automatyzacja procedury gromadzenia - moduły "gromadzenie" w systemach zintegrowanych;
  2. gromadzenie dokumentów elektronicznych - baz danych CD lub dostępów on-line;
  3. powiązanie gromadzenia z opracowaniem - struktura indeksowania gromadzonych zbiorów umożliwiająca analizę zawartości kolekcji (określanie dziedziny, języka i typu publikacji w opisach wydawnictw);
  4. powiązanie gromadzenia z udostępnianiem (w module wypożyczania) - projektowanie raportów i statystyk dla gromadzenia, pod kątem analiz wykorzystania zbiorów (typów dokumentów, dziedzin i specjalności przez określone grupy użytkowników).

Niniejsza praca nie koncentruje się na wymienionych w p. 1 i 2 automatyzacji samej procedury gromadzenia i analizie zasobu gromadzonych wydawnictw elektronicznych. Interesujące dla tego badania są p. 3 i 4 wskazujące na wartość wzajemnych powiązań gromadzenia z opracowaniem i udostępnianiem. Odpowiednie wykorzystanie tych powiązań może ułatwić kształtowanie polityki gromadzenia zbiorów.

Podjęto tutaj próbę analizy wykorzystania mediów elektronicznych na potrzeby gromadzenia. Przeprowadzono ankietę, aby zbadać stan wykorzystania zintegrowanych systemów bibliotecznych dla sporządzania statystyk przydatnych dla oddziałów gromadzenia.

Ankieta - perspektywy gromadzenia zbiorów i oceny kolekcji

Wśród polskich bibliotek akademickich przeprowadzono ankietę, aby ustalić, czy biblioteki te opracowują odrębny dokument zatwierdzający politykę gromadzenia zbiorów oraz czy wykorzystuje się w tym środowisku gromadzone dane w zintegrowanych systemach bibliotecznych również do szczegółowych analiz statystycznych wykorzystania księgozbioru, przydatnych dla opracowywania polityki gromadzenia zbiorów. Poniżej przedstawiono ankietę.

Ankieta
  1. W ciągu ostatnich 5 lat Biblioteka opracowała dokument lub jego projekt dotyczący zasad gromadzenia zbiorów
    • Tak
    • Nie
    • Jest w trakcie przygotowywania
  2. Jeśli tak, dokument zatwierdziła
    • Rada Biblioteczna
    • Prorektor sprawujący pieczę nad Biblioteką
    • Inne gremium
  3. W systemie zintegrowanym stosowanym w Bibliotece opracowano strukturę indeksowania zbiorów pod kątem przyszłej oceny zawartości i wykorzystania kolekcji
    • Tak
    • Nie
    • W trakcie przygotowania*
    *W przypadku wybrania ostatniej opcji odpowiedzi proszę o podanie przykładu podjętych prac.
  4. W systemie zintegrowanym stosowanym w Bibliotece przygotowano strukturę raportów wypożyczeń z uwzględnieniem:
    • Statystyki wypożyczeń według specjalności zbiorów w obrębie różnych grup użytkowników
    • Statystyki wypożyczeń według wydawnictwa (PZWL, MOSBY…) w obrębie różnych grup użytkowników
    • Statystyki wypożyczeń według języka publikacji
    • Innych statystyk mogących służyć analizie wykorzystania gromadzonego księgozbioru

Pierwszy sondaż przeprowadzono w czerwcu 2004 roku wśród 11 bibliotek polskich uczelni medycznych. Drugi sondaż przeprowadzono w marcu 2005 roku. Ankietę przesłano pocztą elektroniczną łącznie do 55 bibliotek polskich uczelni państwowych. Otrzymano zwrot ankiet od 11 bibliotek medycznych, 6 uniwersyteckich, 9 bibliotek politechnik i 4 innych (1 rolniczej, 1 ekonomicznej, 1 artystycznej, centralnej). Dwie ankiety nie zostały wzięte pod uwagę, bowiem jedna z bibliotek uczelni artystycznych jest dopiero w trakcie wdrażania systemu i nie wykorzystuje statystyk, druga zwrócona ankieta dotyczyła biblioteki centralnej, która omyłkowo znalazła się na liście adresowej bibliotek uczelnianych. Biblioteka Jagiellońska, ze względu na pełnienie zarówno funkcji biblioteki narodowej, jak i uczelnianej, podkreśliła dwupłaszczyznowość swego profilu gromadzenia.

Poniższa tabela zawiera wyniki niniejszej ankiety.

  Uniwersyteckie (6)Medyczne (11)Politechniki (9)Inne (4)
1.Dokument dot. gromadzenia zbiorówTak1041
Nie41143
W trakcie przyg.101 
      
2. Dokument zatwierdzonoRada Biblioteczna1 11
Prorektor  2 
Inne gremium  2 
      
3. Struktura indeksowania dla oceny zawartości i wykorzystania zbiorówTak1671
Nie4312
W trakcie przyg.111 
      
4. Raporty wypożyczeńStatystyki wypoż. według specjalności naukowych w obrębie grup użytkowników313 
Statystyki wypoż. według wydawnictw w obrębie grup użytkowników111 
Statystyki wypoż według języka publikacji1111
Inne statystyki 1463

Tab. 1. Polityka gromadzenia a media elektroniczne w wybranych polskich bibliotekach akademickich.

Poniżej przedstawiono natomiast dodatkowe adnotacje bibliotek dotyczące klasyfikacji dziedzinowej i danych statystycznych udostępniania, przydatnych dla gromadzenia.

*Biblioteka Główna Akademii Medycznej we WrocławiuTyp dokumentu określa się tylko przy dokumentach elektronicznych, rozprawach habilitacyjnych, doktorskich, magisterskich.
Biblioteka Główna Akademii Medycznej w LubliniePodjęte prace w zakresie charakterystyki przedmiotowej, pod kątem oceny reprezentacji dziedzin i typów publikacji w gromadzonej kolekcji:
  • pełna retrokonwersja zbioru prac doktorskich i magisterskich jako unikalnego podzbioru, określanie specjalności dla poszczególnych prac;
  • stosowanie wskaźnika formalnego (praca doktorska, praca magisterska, rozprawa habilitacyjna, podręczniki) w indeksach, wzorem Polskiej Bibliografii Lekarskiej, w celu identyfikacji zawartości kolekcji pod względem typów gromadzonych publikacji.
Biblioteka Główna Politechniki WrocławskiejOdnośnie klasyfikacji dziedzinowej, w bazie Alepha (Katalog Główny) stosujemy klasyfikację APIN - dziedziny ograniczone do specjalności uprawianych w Politechnice Wrocławskiej, rozróżniamy typy dokumentów (są tam m.in. opisy z dawnej bazy: dokumenty elektroniczne PWr), są też rozróżniane egz. lektoryjne.

Wybrane dane statystyczne wykorzystywane w Bibliotece Głównej Politechniki Wrocławskiej:
  • lista czytelników - studentów PWr według wydziałów i rodzajów studiów,
  • lista wypożyczeń egzemplarzy tytułu o sygnaturze (dowolnej),
  • lista egzemplarzy wypożyczonych z czytelni głównej ( w danym dniu),
  • statystyki udostępniania w BG (za dowolny okres i w podziale na czytelnię i wypożyczalnię):
  1. dotyczące czytelników, tj. liczba czytelników: zamawiających, wypożyczających, prolongujących, zwracających, zgłaszających zagubienie, którzy nie odebrali zamówionych książek, liczba czytelników wszystkich, aktywnych, z rekrutacji, zapisanych ręcznie, aktywowanych z rekrutacji, wypisanych, korzystających z wypożyczalni w podziale na status czytelnika - studentów PWr, pracowników i doktorantów PWr, studentów innych itp.
  2. dotyczące książek: zamówionych, zrealizowanych, wypożyczonych, prolongowanych, zwróconych, zagubionych, nieodebranych, u czytelników (na liście wypożyczeń) itp.

Wybrane raporty i statystki wykorzystywane przez Oddz. Gromadzenia Druków Zwartych:
  • lista egzemplarzy L (lektoryjnych) udostępnionych w czytelni więcej niż (np. 50 razy w ostatnim semestrze - możliwe dowolne parametry),
  • lista egzemplarzy D (drugich) i kolejnych wypożyczonych z magazynu więcej niż (możliwe dowolne parametry),
  • lista egzemplarzy wypożyczonych z magazynu mniej niż (np. jeden raz w ostatnich dwóch latach - możliwe dowolne parametry),
  • książki polskie zakupione w dowolnym okresie u poszczególnych dostawców (nazwa dostawcy, liczba tytułów, liczba woluminów, kwota, razem),
  • książki zagraniczne (układ jak wyżej),
  • książki zagraniczne zakupione za środki własne samodzielnie przez wydziały i wprowadzone do katalogu centralnego (symbol biblioteki sieci, liczba tytułów, kwota, razem),
  • książki zagraniczne zakupione przez Bibliotekę Główną za środki własne wydziałów i w ramach budżetu BG (parametry jak wyżej),
  • książki wszystkie zakupione w dowolnym okresie w podziale na 20 bibliotek sieci (symbol biblioteki sieci, liczba tytułów i woluminów, kwoty, razem) - raport odpowiada na pytanie, która biblioteka najwięcej kosztuje?
  • dary wprowadzone do zbiorów w dowolnym okresie (w podziale na poszczególne źródła darów: z wymiany, egzemplarze okazowe, dary za kary, prace doktorskie itp.),
  • lista książek zagranicznych kupionych w ostatnim roku (układ alfabetyczny według autorów + ISBN i cena w zł),
  • lista książek zagranicznych zamówionych w ostatnim czasie (parametry jak wyżej, ale cena w walutach obcych) - dwa ostatnie raporty są wręczane firmom organizującym wystawy książek zagranicznych z prośbą o nieprzywożenie tytułów, które biblioteka posiada lub wkrótce nabędzie.
Inne adnotacje bibliotek
  • ilość wypożyczeń i zwrotów w obrębie miesiąca,
  • ilość przeterminowanych wypożyczeń według grup czytelników,
  • wykaz ilości sprawdzeń kont przez Internet,
  • liczba bieżących wypożyczeń,
  • kwota należna za przeterminowanie wypożyczonych pozycji,
  • statystyka ilości przedłużonych książek.

Tab. 2. Dodatkowe adnotacje bibliotek dotyczące wykorzystywanych statystyk.

Analiza wyników ankiety

W wyniku analizy odpowiedzi stwierdzono, iż w 6 bibliotekach opracowano odrębny dokument dotyczący zasad gromadzenia zbiorów. W 3 bibliotekach został on zatwierdzony przez Radę Biblioteczną, w 2 bibliotekach przez prorektora uczelni, w jednej bibliotece przez dyrektora biblioteki i w jednej przez inne gremium. W 22 bibliotekach, które odpowiedziały na ankietę, nie opracowano takiego dokumentu. Dwie biblioteki są w trakcie jego przygotowania.

Jeśli chodzi o odpowiedzi na pytanie dotyczące struktury indeksowania zbiorów pod kątem oceny zawartości kolekcji, połowa ankietowanych bibliotek potwierdziła opracowanie takiej struktury (15 bibliotek). 10 bibliotek nie korzysta ze struktury indeksowania dla oceny zawartości i wykorzystania zbiorów, 5 bibliotek jest w trakcie przygotowania takiej struktury. Dane bibliograficzne w formacie MARC 21 umożliwiają opracowanie zbiorów z uwzględnieniem wypełniania pól rekordu, takich jak m.in.: język [pole 008], typ dokumentu [pole 006/00-17], UKD. Opracowanie zbiorów na takim poziomie szczegółowości mogłoby być pomocne w ocenie zawartości gromadzonej kolekcji. Dzięki interpretacji wzbogaconych danych wejściowych przez statystyczne moduły wypożyczania zbiorów byłoby możliwe rozpoznanie stopnia wykorzystania zbiorów.

W większości ankietowanych bibliotek nie stosuje się jakościowych analiz porównawczych wypożyczeń, tj. biblioteki nie badają wypożyczeń zbiorów pod kątem określenia dominującej proporcji udostępnianej dziedziny, języka publikacji, typu publikacji.

Odpowiedzi bibliotek na pytanie dotyczące statystycznych modułów w bibliotecznych systemach zintegrowanych, potwierdziły obecność tych modułów oraz struktury indeksowania przydatnej dla kształtowania rozwoju polityki gromadzenia zbiorów. Statystyki te są wykorzystywane jednak do ogólnych analiz ilościowych wypożyczeń np. wzrost/ spadek ilości udostępnień w obrębie różnych grup użytkowników. Statystyki wypożyczeń według specjalności zbiorów są wykorzystywane w 7 bibliotekach, według wydawnictw w 3 bibliotekach i w 4 bibliotekach według języka publikacji.

Szczegółowe adnotacje Biblioteki Politechniki Wrocławskiej dołączone do ankiety wskazują na zainteresowanie tej biblioteki analizami statystycznymi na potrzeby gromadzenia. W przeważającej ilości ankietowanych bibliotek natomiast brak na razie szerszych zastosowań analiz statystycznych dla badań aktywności tytułu czy całej specjalności. Wnioski z tego typu badań mogłyby być przydatne dla uzasadniania ewentualnych zmian w polityce gromadzenia zbiorów w bibliotekach uczelnianych. Udokumentowany wzrost zainteresowania tytułem czy dziedziną mógłby pomóc w pozyskiwaniu funduszy na zakup książek. Wyniki takich badań mogłyby stanowić również źródło materiału dla szerszych badań socjokulturowych (np. zainteresowania społeczeństwa polskiego) czy naukoznawczych (np. wykorzystanie księgozbioru z różnych dziedzin nauki a dynamika rozwoju tych dziedzin).

Wnioski

Badanie miało na celu potwierdzenie zasadności opracowania odrębnego dokumentu dotyczącego zasad gromadzenia zbiorów. Zakładało także możliwość ustalenia stopnia wykorzystania mediów elektronicznych w kształtowaniu polityki gromadzenia w polskich bibliotekach akademickich.

Na podstawie analizy odpowiedzi na pytania ankietowe można stwierdzić, że wśród zbadanych 30 bibliotek polskich uczelni państwowych większość nie znajduje potrzeby opracowania odrębnego dokumentu dotyczącego podstaw gromadzenia zbiorów. Zgodnie z prezentowanym tutaj stanowiskiem, inspirowanym metodologią Conspectusa, polityka gromadzenia zbiorów mogłaby się opierać na takim wyszczególnionym dokumencie. Podpisany przez władze uczelni dokument dotyczący polityki gromadzenia byłby pomocny w zagwarantowaniu rozwoju kolekcji bibliotecznej według precyzyjnie określonych zasad zgodnych z przyjętą misją uczelni macierzystej. Dokument powinien zawierać również szczegółową charakterystykę zgromadzonej dotychczas kolekcji, z uzasadnieniem kontynuowania tradycji gromadzenia zbiorów dla danego środowiska.

Oprócz wyszczególnionych tutaj czynników wewnętrznych, mających wpływ na rozwój kolekcji, takich jak tradycja kierunku badań uczelni czy postulaty środowiska w formie indywidualnych dezyderatów, dokument taki uwzględniałby również analizę kontekstu biblioteki (czynniki zewnętrzne) oraz wyniki opublikowanych własnych badań naukowych prowadzonych w bibliotece. Badania potrzeb informacyjnych użytkowników czy wykorzystania zasobu oraz krytyczny przegląd piśmiennictwa w zakresie światowych tendencji rozwoju bibliotekarstwa naukowego dotyczących polityki gromadzenia byłyby pomocne w uzasadnianiu opracowania jej kierunków. Bardziej powszechne prowadzenie tego typu badań byłoby zgodne z kierunkiem rozwoju światowego bibliotekarstwa opartego na faktach naukowych. Wiedza udokumentowana badaniami własnymi na temat stanu kolekcji i stopnia jej wykorzystania dostarcza argumentów do pozyskiwania funduszy na planowy rozwój kolekcji.

Przeprowadzone badanie ankietowe miało też na celu ustalenie, w jakim stopniu polskie biblioteki naukowe wykorzystują bogate struktury indeksowania i statystyczne moduły systemów bibliotecznych do badań przydatnych dla gromadzenia. Na podstawie ankiety można stwierdzić, że większość badanych bibliotek nie wykorzystuje złożonych analiz statystycznych wykorzystania księgozbioru dla opracowania raportów na potrzeby kształtowania polityki gromadzenia. Tymczasem dla sporządzenia szczegółowej charakterystyki kolekcji są przydatne z kolei dane, jakie można by uzyskać z systemów zintegrowanych, pod warunkiem maksymalnego wykorzystania ich struktur indeksowania.

Prowadzenie znaczących badań ilościowych i jakościowych wymaga pełnej retrokonwersji zbiorów, a wiele polskich bibliotek jest jeszcze w trakcie tego procesu, dlatego być może więcej tego typu badań będzie można podjąć po wprowadzeniu pełnej informacji o zbiorach. Szybkie tempo współpracy bibliotek w ramach NUKAT-a w zakresie współkatalogowania pozwala mieć nadzieję na realizację tego przedsięwzięcia w niedługim czasie.

Pełniejsze oszacowanie zawartości kolekcji oraz bardziej szczegółowa ocena jej wykorzystania pozwoliłyby na zbudowanie precyzyjnych zasad gromadzenia zbiorów, być może również z wykorzystaniem metody Conspectusa. Trudno przecież zaprzeczyć twierdzeniu, że wytrawny kolekcjoner powinien posiadać bogatą wiedzę o gromadzonej kolekcji.

Przypisy

[1] FORTE, E., CHIU, C., BARNES, S. Developing a training program for collection managers. Library Collections, Acquisitions & Technical Services 2002, vol. 26, s. 299-306.

[2] ELDREDGE, J.D. Evidence-based librarianship: an overview. Bulletin of the Medical Library Association 2000, vol. 88, nr 4, s. 289-302. Zob. też ELDREDGE, J.D. Evidence-based librarianship: what might we expect in the years ahead? Health Information & Libraries Journal 2002, vol. 19, s. 71-77.

[3] GRZELCZAK, B. Analiza wykorzystania księgozbioru wypożyczalni Biblioteki Głównej Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej przez wybraną grupę studentów. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2004 nr 3 (64) [dostęp 2 czerwca 2005]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2004/54/grzelczak.php. ISSN 1507-7187.

[4] DUDZIAK, D. Próba oceny dziesięcioletniej strategii optymalizacji procesu gromadzenia książek w Bibliotece Głównej Politechniki Wrocławskiej i zarys planu operacyjnego. In SOKOŁOWSKA-GOGUT, A. (red.). Wdrażanie nowoczesnych technik zarządzania w instytucjach non-profit na przykładzie naukowej biblioteki akademickiej: materiały z konferencji (Kraków 28-30 września 1998). Kraków: Biblioteka Główna Akademii Ekonomicznej, 1998, s. 281-287.

[5] GRALA, E. Czy zasady gromadzenia zbiorów są zasadne: użyteczność amerykańskiego doświadczenia. Bibliotekarz 1995, nr 7/8, s. 15-18. Zob. też WADE, A. Wprowadzenie do Conspectusa. Roczniki BN 1996, t. 32, s. 189-194.

               

Poprzedni - Spis treści - Następny

(C) 2005 EBIB

    Ocena kolekcji w polityce gromadzenia zbiorów a wykorzystanie możliwości systemów zintegrowanych w polskich bibliotekach akademickich / Ewa BUSSE-TURCZYŃSKA // W:II Seminarium: Gromadzenie zbiorów - sztuka wyboru  : Wrocław,   23 - 24 czerwca 2005. - [Wrocław] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], Redakcja "Elektronicznej Biblioteki", 2005. - (EBIB Materiały konferencyjne nr 11). - ISBN 83-921757-2-7. - Tryb dostępu : http://www.ebib.pl/publikacje/matkonf/grom2/busse.php