ebib 
Nr 8/1999 (8), Biblioteki wirtualne, biblioteki cyfrowe.... Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Anna Tonakiewicz
Ośrodek Informacji Naukowej
Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej

Dostarczanie dokumentów we współczesnej bibliotece naukowej




Lata dziewięćdziesiąte spowodowały w naszym kraju gwałtowny rozwój komputeryzacji. Przed problemem automatyzacji procesów stanęły także biblioteki, zwłaszcza naukowe. Tradycyjny katalog kartkowy zaczęto zastępować katalogiem komputerowym, a drukowane abstrakty - bazami danych na dyskietkach i dyskach optycznych. Powstało wiele profesjonalnych, bibliograficzno-abstraktowych baz danych, umożliwiających przeglądanie literatury ogólnoświatowej, co ma ogromne znaczenie zwłaszcza w naukach technicznych. Bazy te są jednym z lepszych źródeł informacji, a ich zawartość pozwala uzyskać zestawienie tematyczne na wybrany temat. Tu jednak zaczyna się problem, bowiem bazy bibliograficzno-abstraktowe dostarczają informacji o źródłach, same zaś nimi nie są. Użytkownik (częściowo usatysfakcjonowany), mając do dyspozycji zestawienie tematyczne w postaci wydruku z dokładnym opisem źródła, chciałby równie szybko dotrzeć do samego źródła. Lokalizacja źródeł nie jest dla wytrawnego pracownika informacji sprawą trudną, natomiast dla użytkownika o słabej orientacji bywa czasem "drogą przez mękę". Taki stan rzeczy jest wynikiem ogromnego rozwoju nauki, który spowodował jednocześnie wzrost liczby publikacji na całym świecie, a to w konsekwencji ograniczyło możliwości każdej z bibliotek w procesie gromadzenia zbiorów. Dzisiaj żadna biblioteka nie jest w stanie gromadzić wszystkiego, co ukazuje się drukiem. Wychodząc na przeciw tym problemom, biblioteki zaczęły tworzyć kooperacje na skalę ogólnokrajową, a nawet światową. Tak powstało np. OCLC- kooperacja bibliotek z około 20 krajów. System OCLC daje możliwości pozyskiwania informacji o źródłach i otrzymywania samego dokumentu poprzez tzw. "document delivery" (dostarczanie dokumentów). Na podobnych zasadach działa obecnie wiele innych systemów informacji oferujących dostęp do baz danych, jak chociażby ECHO, DIALOG czy STN. Można w nich znaleźć opisy źródeł na wybrany temat, a następnie otrzymać gotowy "produkt" w postaci pełnego tekstu artykułu. Takie usługi informacyjne ogromnie wzbogacają współczesną bibliotekę naukową, trzeba jednak dodać, że nie każda biblioteka może sobie na nie pozwolić. Ta forma dostarczania informacji , której końcowym rezultatem jest dostęp do wcześniej opisanego źródła, jest często nierealna, ponieważ wspomniane systemy są komercyjne i zbyt drogie dla przeciętnego studenta czy młodego pracownika naukowego.

W połowie lat dziewięćdziesiątych pojawiło się nowe rozwiązanie w zakresie informacji elektronicznej i dostarczania dokumentów, jakim stały się bazy danych tworzone przez wydawców, oferujące dostęp do czasopism elektronicznych. Są one sukcesywnie uzupełniane, a ich zawartość, jeśli chodzi o liczbę pełnotekstowych tytułów, ciągle wzrasta. Poziom tych baz jest różny. Nie zawsze w sposób odpowiedni przygotowany jest interfejs dla użytkownika. Niektóre z nich mają profesjonalnie zaprojektowane funkcje wyszukiwania rzeczowego, przeglądania spisów treści oraz inne możliwości, a wszystkie w mniejszym lub większym zakresie oferują pełne teksty artykułów.

Nasza biblioteka już od co najmniej czterech lat testuje różnorodne bazy danych, w których są możliwości uzyskania dokumentu źródłowego. Jedną z pierwszych była baza firmy Ebsco - ACADEMIC SEARCH, następną MASTERFILE. Z obu tych baz nasi użytkownicy korzystali przez pół roku. Obie okazały się być dobrze przygotowanymi pod względem technicznym (dostępne w sieci Internet, łatwy interfejs, duża liczba czasopism pełnotekstowych), zostały jednak źle ocenione przez naszych użytkowników pod względem merytorycznym. Okazało się, że większość źródeł to czasopisma o charakterze popularnym lub popularnonaukowym, dużo magazynów, dzienników i tygodników, natomiast zabrakło tu czasopism stricte naukowych, do jakich chciałby dotrzeć doktorant czy student wyższej uczelni technicznej. Obie bazy mogą doskonale sprawdzać się w bibliotekach publicznych lub szkolnych, gdzie zapotrzebowanie na takie źródła jest duże. Obecnie ta sama firma zawarła umowę na 3 lata z Open Society Institute w Budapeszcie, należącym do Fundacji Soros'a , tworząc konsorcjum, którego członkami mogą być m.in. biblioteki akademickie. Projekt obejmuje m.in. dostęp do 5 baz danych, w tym do wspomnianych Masterfile i Academic Search. Propozycja ta służyć będzie moim zdaniem wyłącznie bibliotekom o profilu humanistycznym, bowiem zawartość baz to przede wszystkim czasopisma naukowe, periodyki, gazety, z dziedziny nauk humanistycznych. Mijający rok przyniósł natomiast bibliotekom naukowym o profilu technicznym propozycję stworzenia ogólnopolskiego konsorcjum bibliotek naukowych. Jest to inicjatywa firmy Swets&Zeitlinger, która podpisała umowę z wydawnictwem Springer. 36 bibliotek naukowych z całego kraju utworzyło konsorcjum, w ramach którego biblioteki korzystają z dostępu do 422 tytułów pełnotekstowych czasopism. Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej jest również członkiem tego konsorcjum, a nasi użytkownicy już od miesiąca mają dostęp do czasopism pełnotekstowych wydawnictwa Springer. Liczba tytułów czasopism elektronicznych w tej bazie ciągle rośnie, (wzbogaca się ona średnio o 10-15 tytułów co dwa miesiące). Jak do tej pory baza oceniana jest pozytywnie, mamy jednak nadzieję, że w najbliższym czasie pojawi się więcej tytułów czasopism technicznych.

Rys. 1 Homepage BGPW- Dostęp do bazy czasopism elektronicznych Springera

W tym roku nasza biblioteka miała możliwość (w ramach promocji różnych firm) testować takie bazy, jak m.in.: Ebscoonline, IEEE Electronic Library, Academic Press.

Bardzo wysokie notowania u naszych użytkowników uzyskała baza IEEE. Przez dwa tygodnie zainteresowani pracownicy naukowi i studenci korzystali z kilkunastu tysięcy publikacji pełnotekstowych, dostępnych w sieci Internet w nieograniczonym czasie. W październiku tego roku otrzymaliśmy po raz drugi dostęp do bazy, jednak tylko na tydzień z udostępnianiem ograniczonym do jednego stanowiska. Nasza Biblioteka jest bardzo zainteresowana zakupem IEEE, ale sprawa jak na razie jest nierealna z powodu kosztów, jakie należałoby przy tym ponieść. Koszt dostępu do całej bazy wyniósłby 75.000 dolarów + dodatkowe koszta uzależnione od liczby użytkowników.

Rys.2 Rezultat poszukiwań w bazie IEEE Electronic Library

Obecnie w Internecie funkcjonuje biblioteka IEEE, udostępniana nieodpłatnie, która zawiera abstrakty i opisy publikacji 17 stowarzyszeń IEEE od 1994 roku.

Bardzo pozytywnie została również oceniona przez naszych użytkowników baza Ebscoonline. Korzystaliśmy z niej przez dwa miesiące w ramach promocji firmy Ebsco. Ebscoonline oferuje dostęp do ok. 1500 tytułów pełnotekstowych czasopism naukowych, w tym ok. 600 to czasopisma techniczne. Firma Ebsco zapewnia nieodpłatny dostęp do bazy tym bibliotekom, które podpiszą z nią umowę na choćby częściową prenumeratę czasopism w tradycyjnej papierowej wersji.

Rys.3 Lista czasopism w bazie Ebscoonline

Z wielu naszych doświadczeń wynika, że taka forma dostępu do elektronicznych źródeł informacji jest bardzo ceniona przez wszystkich użytkowników, bowiem wiąże się to przede wszystkim z oszczędnością czasu, a to dzisiaj jest bardzo ważnym elementem w pracy każdego naukowca.

Bazy zawierające dużą liczbę czasopism elektronicznych stanowią zatem właściwy zwrot w kierunku zaspakajania potrzeb informacyjnych użytkownika, nastawionego na źródła informacji elektronicznej, a ich właściwy dobór (poprzez analizę potrzeb studentów i pracowników oraz możliwości finansowe) może wzbogacić każdą bibliotekę i podnieść jej prestiż w oczach użytkowników.


Pierwotny adres: http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib08/tonak.html
Adres w archiwum: ebib.oss.wroc.pl/arc/e008-05.html

 Początek strony



Dostarczanie dokumentów we współczesnej bibliotece naukowej / Anna Tonakiewicz// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Szymon Matuszewski - Nr 8/1999 (8) grudzień. - Czasopismo elektroniczne. - [Wrocław] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/1999/8/tonakiewicz.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187