ebib 
Nr 8/1999 (8), Biblioteki wirtualne, biblioteki cyfrowe.... Sprawozdanie
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Robert Szymula
Uniwersytet w Białymstoku
Zakład Bibliotekoznawstwa

Konferencja COLIS3 (Dubrownik 1999)




W dniach 23-26 maja 1999 roku miałem niewątpliwą przyjemność uczestniczenia w trzeciej edycji konferencji pod wspólną nazwą CoLIS (od ang. Conceptions of Library and Information Science), która odbyła się w Dubrowniku. W obradach wzięło udział ponad 110 osób, reprezentujących uniwersytety, szkoły bibliotekarskie, biblioteki i ośrodki informacji z 18 krajów (Australia, Austria, Chorwacja, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Holandia, Macedonia, Niemcy, Norwegia, Polska, Republika Południowej Afryki, Słowenia, Stany Zjednoczone, Szwecja, Węgry, Wielka Brytania).

Hasłem przewodnim konferencji były biblioteki cyfrowe (Digital Libraries: Interdisciplinary Concepts, Challenges and Opportunities) [1]. Referaty prezentowano w obrębie dziewięciu sesji tematycznych (m.in. Kontekst, Relacje, Zarządzanie, Biblioteki cyfrowe a mass media i inne). Obradom towarzyszyły: spotkanie przedkonferencyjne na temat "Biblioteki cyfrowe: szerokie ujęcie", dwie dyskusje panelowe o współpracy międzynarodowej w zakresie bibliotek cyfrowych oraz o przyszłości konferencji CoLIS, prezentacje oraz sesje plakatowe, przedstawiające m.in. przykłady istniejących już rozwiązań praktycznych, a także warsztaty pokonferencyjne.

Wystąpienia prezentowały bardzo szerokie podejście do zagadnienia, co dało mi (językoznawcy, a nie absolwentowi bibliotekoznawstwa) możliwość zapoznania się z wieloma jego aspektami. Biblioteki cyfrowe nie są związane tylko z jedną dziedziną nauki, wszystko wskazuje na ich interdyscyplinarność. Interesuje się nimi wiele środowisk, każde ze swojego punktu widzenia. Informatycy koncentrowali się na problemach i rozwiązaniach technicznych; teoretycy bibliotekoznawstwa i informacji naukowej zainteresowani byli określeniem podstawowych pojęć i podstaw teoretycznych zagadnienia; dla bibliotekarzy-praktyków najważniejsza kwestią była praktyczna realizacja idei, a zatem tworzenie bibliotek cyfrowych i ich udostępnianie.

Najbardziej interesującym z mojego punktu widzenia zagadnieniem było wyjaśnienie samego terminu "biblioteka cyfrowa". Autorzy kilku referatów poruszali tę kwestię, ale mimo to proponowane przez nich definicje wskazywały, że jak dotąd brak jest zgodności na ten temat. Jedną z najprostszych zaprezentowanych definicji była ta z 1997 r., której autorem jest M. E. Lesk, określający bibliotekę cyfrową jako: "a collection of information which is both digitized and organized" (zbiór informacji po pierwsze cyfrowej, po drugie uporządkowanej) [2]. Podobnie prostym wyjaśnieniem pojęcia posługiwał się R. M. Hayes: "(...) a collection of publications distributed or made available in digital form( i.e., which symbols are recorded as bits and bytes - magnetic, electronic, or optical" [Zbiór publikacji rozprowadzanych lub udostępnianych w formie cyfrowej (tj. których symbole są zapisane w bitach i bajtach magnetycznych, elektronicznych lub optycznych)] [3]. Ch. L. Borgman podkreślała dwoistość pojęcia biblioteki cyfrowej:

  1. Digital libraries are a set of electronic resources and associated technical capa-bilities for creating, searching, and using information. (...) The content of digital libraries in-cludes data, metadata that describe various aspects of the data (e.g., represen-tation, creator, owner, reproduction rights), and metadata that consist of links or relationships to other data or metadata, whether internal or external to the digital library. (Biblioteki cyfrowe są zbiorem źródeł elektronicznych i połączonych możliwości technicznych tworzenia, wyszukiwania i używania informacji. (...) Biblioteki cyfrowe zawierają dane, metadane opisujące różne aspekty danych (np., reprezentację, twórcę, właściciela, prawa do odtwarzania) i metadane składające się z połączeń lub relacji z innymi danymi czy metadanymi bez względu na to, czy należą one do biblioteki cyfrowej czy do jej środowiska zewnętrznego)
  2. Digital libraries are constructed - collected and organized - by [and for] a com-munity of users, and their functional capabilities support the information needs and uses of that community. They are a component of communities in which individuals and groups interact with each other, using data, information, and knowledge resources and systems. In this sense they are an extension, en-hancement, and integration of a variety of information institutions as physical places where resources are selected, collected, organized, preserved, and ac-cessed in support of a user community. (Biblioteki cyfrowe są tworzone - a ich zbiory gromadzone i klasyfikowane - przez i dla społeczności użytkowników, a ich możliwości funkcjonalne wspierają potrzeby informacyjne i cele tej społeczności. Są elementem społeczeństwa, w którym jednostka i grupa komunikują się i współpracują, wykorzystując dane, źródła wiedzy i systemy. W tym sensie rozwijają się, podnoszą jakość i integrują różne instytucje informacyjne jako miejsca, w których źródła informacji są wybierane, gromadzone, klasyfikowane, chronione i udostępniane użytkownikom.) [4]

Przykładem podejścia do tego terminu z punktu widzenia bibliotekarza może być definicja, podana przez D. J. Waters'a (popierana przez Digital Library Federation): "Digital Libraries are organizations that provide the resources, including the specialized staff, to select, structure, offer intellectual access to, interpret, distribute, preserve the integrity of, and ensure the persistence over time of collections of digital works so that they are readily and economically avail-able for use by a defined community or set of communities." (Biblioteki cyfrowe są organizacjami, które dostarczają środków, włączając wyspecjalizowany personel, dobór, klasyfikację, zapewnienie dostępu, dystrybucji, ochrony danych przed ich modyfikacją i ochrony w sensie fizycznym, tworzenie kopii zapasowych i przechowywanie ich w bezpiecznym miejscu, aby mogły być użytkowane przez określoną społeczność lub grupy społeczności)[5]

Uczeni podchodzą do biblioteki cyfrowej jako do: usługi; zbioru źródeł informacji (baz danych zawierających tekst, dane liczbowe, grafikę, dźwięk, projekcje wideo itp zbioru narzędzi do uzyskiwania, tworzenia i rozpowszechniania informacji; instytucji i jej struktury, itp. Ta różnorodność koncepcji wskazuje wyraźnie na interdyscyplinarny charakter zagadnienia.

Odrębnym problemem jest rozgraniczenie pojęć "biblioteki cyfrowej" (ang. digital library) i "biblioteki elektronicznej" (ang. electronic library). W wielu wystąpieniach te terminy pojawiały się zamiennie, niestety ostatecznie nie podjęto próby określenia różnic między nimi. Przykładem może być jedna z pierwszych definicji bibliotek cyfrowych (cytowana w referacie Ch. L. Borgman), którą w 1992 r. zaproponowała sama autorka: "(...) for what were then called "electronic libraries"" (czegoś, co było wtedy nazywane bibliotekami elektronicznymi) [6]. W polskich źródłach pojawiały się też tylko próby wyjaśnienia tego zagadnienia.[7]

Inne tematy poruszane w czasie obrad to, między innymi:

  • historia i tendencje rozwojowe idei bibliotek cyfrowych ;[8]
  • zagadnienia związane z różnymi aspektami systemów informacyjnych ;[9]
  • problemy zarządzania zbiorami elektronicznymi (nowe zadania stojące przed bibliotekarzami[10] , analiza ekonomiczna[11] , nowe wskaźniki pomiaru funkcjonowania zasobów [12] , zastosowanie w zarządzaniu zbiorami cyfrowymi odpowiednio zmodyfikowanych rozwiązań tradycyjnych);
  • problemy edukacji użytkowników ;[13]
  • konieczność współdziałania bibliotek w sieciach i konsorcjach.[14]

Niestety, nikt nie zatrzymał się dłużej na problemie praw autorskich materiałów prezentowanych np. w Internecie. Kwestia ta była tylko zasygnalizowana, zwrócono uwagę, że mimo idei "powszechności dostępu do informacji" zazwyczaj stosuje się nieograniczony dostęp jedynie do streszczenia danych źródeł, a możliwość korzystania z wersji pełnotekstowych mają już tylko nieliczni użytkownicy (np. członkowie określonych organizacji naukowych itp.).

Wielokrotnie padało pytanie, czy w obliczu "digitalizacji" informacji biblioteki tradycyjne mają jeszcze rację bytu? Odpowiedzi na to pytanie nie są jednoznaczne. Najbardziej racjonalnym wydaje się stanowisko, że biblioteki istnieć będą nadal, ale w zmodyfikowanej formie, będą musiały włączać się do całej sieci usług bibliotecznych.

Przypisy

[1] DIGITAL LIBRARIES: Interdisciplinary Concepts, Challenges and Opportunities. Proceedings of the Third International Conference on the Conceptions of the Library and Information Science. Zagrzeb 1999 s.

[2]  Ch. L. Borgman: What are digital libraries, who is building them, and why? [In:] CoLIS3..., s. 30. (wszystkie tłumaczenia - R. S.).

[3]  R. M. Hayes: The economics of digital libraries. [In:] CoLIS3..., s. 123.

[4]  Ch. L. Borgman: What are digital libraries, who is building them, and why? [In:] CoLIS3..., s. 29.

[5]  Tamże, s. 31.

[6]  Tamże, s. 28.

[7]  E. Chmielewska-Gorczyca: Ku bibliotece wirtualnej. "Zagadnienia Informacji Naukowej". 1996, z. 1, s. 3-13; A. Machalska-Garbacz: Nasza przyszłość: biblioteka elektroniczna czy biblioteka cyfrowa. "Przegląd Biblioteczny". 1997, z. 2/3, s. 203 - 210.

[8]  D. McQuail: The future of communication: a social science perspective. [In:] CoLIS3..., s. 255-268.

[9]  B. Allen: Digital libraries and the end of traditional information systems. [In:] CoLIS3..., s. 13-22; J. Reid: A new task-oriented paradigm for information retrieval. Implications for evaluation of information retrieval systems. [In:] CoLIS3..., s. 99-108; M. Buckland: Vocabulary as a central concept in library and infomation science. [In:] CoLIS3..., s. 3-12.

[10]  Ch. Dugdale: Managing electronic resourses. New opportunities and new roles for the librarians? [In:] CoLIS3..., s. 109-121.

[11]  R. M. Hayes: The economics of digital libraries. [In:] CoLIS3..., s. 123-140.

[12]  W. V. Dole, J. M. Hurych: New measurements for the next millennium. Evaluating libraries in the electronic age. [In:] CoLIS3..., s. 87-95.

[13]  A. Spink, C. Cool: Developing digital library education: international perspectives on theory and practice. [In:] CoLIS3..., s. 55-62.

[14]  D. H. Sonnenwald, G. Marchionini, B. M. Wildemuth, B. J. Dempsey, Ch. L. Wiles, H. R. Tibbo, J. B. Smith: Collaboration services in a participatory digital library. An emerging design. [In:] CoLIS3..., s. 141-152.


Pierwotny adres: http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib08/szymula.html
Adres w archiwum: ebib.oss.wroc.pl/arc/e008-06.html

 Początek strony



Konferencja COLIS3 (Dubrownik 1999) / Robert Szymula // W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Szymon Matuszewski - Nr 8/1999 (8) grudzień. - Czasopismo elektroniczne. - [Wrocław] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/1999/8/szymula.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187