ebib 
Nr 2/2001 (20), Polityka państwa a biblioteki. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Ewa Busse-Turczyńska
Renata Birska
Biblioteka Główna AM w Lublinie

Internetowa oferta informacyjna polskich bibliotek medycznych dla środowisk lekarskich




Polskie biblioteki naukowe, w tym biblioteki instytutów i akademii medycznych, od kilku lat wykorzystują dostęp do Internetu w celu doskonalenia przepływu informacji w środowiskach naukowych. Biblioteki medyczne starają się wychodzić z ofertą informacyjną naprzeciw swoim użytkownikom, analizując ich potrzeby informacyjne oraz podnosząc kwalifikacje swoich pracowników. W dobie społeczeństwa informacyjnego muszą stawać się oni menadżerami i ekspertami w dziedzinie wyszukiwania informacji. Wiadomo, jak szczególnie cenna jest szybka i rzetelna informacja w środowisku lekarskim, gdzie poszukiwanie informacji wiąże się z rozwojem nauki, usprawnianiem praktyki lekarskiej, promocją zdrowia, a także z podejmowaniem decyzji i zarządzaniem w służbie zdrowia.

Wykorzystując popularny w świecie medycznym Internet, udostępniły informacje o własnych usługach i szkoleniach na stronach WWW, a także zamieściły linki do zewnętrznych zasobów informacyjnych interesujących dla środowiska lekarskiego. Można już niekiedy rezerwować przez Internet dokumenty do wypożyczenia, zdalnie przeglądać katalogi on-line, bibliograficzne i abstraktowe bazy danych. Przy czym należy podkreślić, że proces dokonywania wyborów systemów komputerowych oraz ujednolicania i wprowadzenia danych elektronicznych w bibliotekach naukowych wymagał kilku lat pracy specjalistów. Obecnie coraz częściej biblioteki kupują także dostęp do pełnych tekstów artykułów z czasopism. Badania ankietowe potwierdzają fakt, że użytkownicy informacji on-line nie są usatysfakcjonowani wyłącznie dostępem do katalogów i baz danych, ale są zainteresowani także pełnymi tekstami artykułów, dostępnych w Internecie.[1]

Dostęp do publikacji elektronicznych jest realizowany na zasadzie rejestracji numerów IP danej uczelni. Biblioteka staje się zatem wirtualna i w dużej mierze dostępna poza godzinami pracy personelu, o różnych porach dnia czy nocy, z dowolnego miejsca, gdzie znajduje się komputer podłączony do sieci. Tymczasem dostęp taki, wbrew potocznym opiniom niektórych użytkowników, jest kosztowny i możliwy w zasadzie tylko w ramach narodowych konsorcjów bibliotek, bo wówczas koszt dostępu osiąga cenę promocyjną. Konsorcja, czyli zespoły bibliotek, które podpisują wspólną umowę z wydawcą na dostęp on-line, czasem bywają dofinansowywane przez KBN czy fundacje wspierające naukę. Konsorcja bibliotek powstają czasami w wyniku kilkumiesięcznych negocjacji polskich bibliotekarzy z zagranicznymi wydawcami lub dostawcami nowych mediów. Darmowe wersje dostępu on-line do wydawnictw zdarzają się w okresach promocyjnych, bądź na jakiś określony czas testowania. Nie należy jednak łudzić się, że nieodpłatnie będzie można na stałe korzystać z dostępu on-line do pełnych tekstów artykułów renomowanych wydawnictw, które w sytuacji bezustannej promocji musiałyby w końcu ogłosić upadłość.

Paradoksalnie w środowiskach lekarskich zdarzają się jednak entuzjaści Internetu, którzy nie słyszeli o stronach WWW bibliotek, nie wykorzystują więc cennych źródeł informacji przygotowanych dla środowisk lekarskich przez specjalistów informacji naukowej. Oznacza to, że biblioteki powinny rozwinąć promocję swoich usług.

Wyżej wymienione usługi i informacje udostępniane są przez biblioteki medyczne dzięki nowym możliwościom atrakcyjnego przekazu, jaki stworzyła struktura hipertekstu i język HTML, wykorzystywane do tworzenia stron WWW.

Niniejsza praca zawiera charakterystykę tych stron pod względem ich zawartości oraz sposobu prezentacji informacji w postaci optymalnego modelu strony WWW opracowanego na podstawie literatury przedmiotu.

Recenzję stron bibliotek medycznych opracowano m.in. na podstawie publikowanych wyników badań naukowych, dotyczących percepcji przez mózg ludzki informacji płynącej z ekranu komputera.[2] Uwzględniono także opracowane przez ekspertów zasady tworzenia stron WWW.[3] W analizie celowo pominięta została przez autorów strona internetowa Biblioteki Głównej AM w Lublinie.

Przejrzane strony WWW bibliotek medycznych zawierają ofertę informacyjną dla środowisk lekarskich, dotyczącą:

  • lokalizacji i dróg/sposobów kontaktowania się z biblioteką,
  • struktury organizacyjnej,
  • świadczonych usług,
  • działalności naukowej pracowników biblioteki,
  • udostępnianych zasobów informacji (katalogi, bazy danych),
  • aktualności,wydarzeń, nowych nabytków,
  • medycznych i bibliotekarskich linków,
  • bloków informacji tworzonych w odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania (np. rankingi czasopism, wydawnicze przepisy dla autorów, informacje o konferencjach).

Tabela nr 1 prezentuje wyniki przeglądu stron WWW bibliotek medycznych pod kątem ich zawartości informacyjnej.

Tab.1. Zawartość stron WWW polskich bibliotek medycznych

Wyniki analizy pokazują, że na 15 przejrzanych stron wszystkie biblioteki zamieściły informacje o samej bibliotece. 14 bibliotek udostępnia bazy danych, 12 - katalogi, 13 bibliotek podaje kontakt poprzez pocztę elektroniczną. 9 bibliotek zamieszcza informacje o usługach, 8 aktualności, 7 interesujące linki, 5 obcojęzyczne wersje językowe stron WWW. Na dwóch stronach znaleziono informacje o szkoleniach, na jednej - o działalności naukowej bibliotekarzy.

W tabeli nr 2 przedstawiono analizę stron pod względem formalnym. Do tej charakterystyki wybrano atrybuty mające wpływ na jakość przekazu informacji.

Tab. 2. Sposób prezentacji stron www przez polskie biblioteki medyczne

Na większości stron stwierdzono występowanie ułatwień nawigacji (11) takich jak odnośniki powrotu do strony głównej lub stałe menu oraz sotoswnaie wertykalnego (pionowego) układu informacji umieszczanego na zakładkach (11). Prezentacja pionowa menu może ułatwić odbiór informacji, chociaż upodobania, co do form zapisu i odbioru informacji są zróżnicowane, wobec czego najlepsze wyjście znalazła jedna z bibliotek, która zamieściła dwa alternatywne układy menu w poziomie i w pionie. Przeważająca ilość bibliotek (9) stosuje animacje i właściwą kumulację informacji na ekranie (zalecana do 20% tekstu). 7 bibliotek mieści stronę wejściową na jednym ekranie, 6 bibliotek stosuje dynamiczny układ informacji poprzez zastosowanie Javascript, a 2 biblioteki styl - css dla ujednolicenia wszystkich stron. Jeśli chodzi o indeksowanie, tylko jedna biblioteka stosuje w nagłówku pole "słowa kluczowe", a osiem bibliotek pole - "tytuł".

Podsumowanie

Witryny internetowe mają służyć użytkownikowi jako uporządkowane, tj. strukturalnie przemysłane, wiarygodne i ciągle wzbogacane źródło informacji wirtualnej, łatwo odnajdywanej w "morzu informacji internetowej". Analiza wykazuje, że w większości bibliotek medycznych zauważa się dbałość zarówno o formę, jak i o treść stron WWW. Jednakże nie zawsze jeszcze redaktorzy stron mają świadomość pewnych niedociągnięć w zarządzaniu informacją na stronach WWW, zwłaszcza w redagowaniu i stosowaniu kodu źródłowego jakim jest nagłówek strony (head). Nie wszędzie są widoczne dowody, że odpowiednie indeksowanie zapewni znalezienie strony przez różne wyszukiwarki oraz zapobiegnie tworzeniu się szumu informacyjnego w Internecie. Nie zawsze pamięta się też na analizowanych stronach, jak ważne dla efektywnych poszukiwań są pola nagłówka: "title", "content" oraz "keywords", z unikatowym oznaczeniem danej strony.

Redaktorzy stron nie zawsze również wykorzystują aktualnie dostępne możliwości narzędzi informatycznych. Zastosowanie animacji, czy dźwięku oczywiście nie powinno mieć na celu szokowania użytkowników poprzez nieprzemyślane przeładowanie efektami, co dekoncentruje odbiorcę informacji. Jednak środki te stosowane w sposób wyważony, jako elementy podkreślające ważne sekwencje komunikatu, mogłyby służyć lepszemu odbiorowi informacji, a przez to również promocji biblioteki i świadczonym przez nią usługom informacyjnym.

Badania naukowe dowodzą, że człowiek więcej informacji postrzega na papierze, informacje prezentowane na ekranie komputera bywają gorzej odbierane. Chociaż prędkość odbioru informacji z ekranu wzrasta wraz z praktyką o 25 %, ale ustala się na jednym poziomie po ok. 200 próbach.

Warto przypomnieć sobie, jak robimy korektę jakiegoś tekstu: korekta wyłącznie na ekranie pozostawia więcej błędów niż korekta wydruku. Informacja czerpana z przeglądarek WWW jest łatwo i szybko dostępna, ale może być niezauważona. Należy zatem szczególnie zadbać o organizację i rozmieszczenie informacji prezentowanej na ekranie komputera. Od strony formalnej redakcja przekazu WWW powinna uwzględniać:

  • indeksowanie poprzez staranne dobranie zawartości kodu źródłowego (redakcja nagłówka (/head),
  • świadome - z umiarem - wykorzystanie efektów multimedialnych,
  • logiczny układ przekazu informacji - umiejętność przechodzenia od informacji ogólnej do szczegółowej,
  • łatwość nawigacji pomiędzy stroną wyjściową a kolejnymi stronami.

Biblioteki medyczne, wraz z rozwojem elektronicznych źródeł informacji, powinny prowadzić działania marketingowe zarówno w środowisku naukowym jak wśród lekarzy praktyków, aby kosztowna i pracochłonna informatyzacją bibliotek nie pozostawała "sztuką dla sztuki". Dobrym przykładem jest tutaj współpraca Biblioteki AM w Poznaniu z Okręgową Izbą Lekarską w zakresie szkoleń użytkowników informacji.



Przypisy

[1] E. Turczyńska, R. Birska: Badania ankietowe wykorzystania elektronicznego systemu informacyjnego Biblioteki Głównej AM w Lublinie, a promocja usług informacyjnych. [W:] XIX Konferencja Problemowa Bibliotek Medycznych, 31V-2.VI 2000. Wrocław 2000 s. 63-73.

[2] E. Nygren: From paper to computer screen. Human Information-processing and user interface design. http://www.cmd.uu.se/papers/diss188/summary.html [1997].

[3] Z. Dobrowolski: W labiryncie Internetu. Poradnik nawigacji dla bibliotekarzy. Warszawa 2000; R. Sapa: Zarządzanie bibliotecznym serwisem WWW. "EBIB" 2000, nr 8: http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib16/sapa.html


Pierwotny adres: http://ebib.oss.wroc.pl/2001/20/birska.html

 Początek strony



Internetowa oferta informacyjna polskich bibliotek medycznych dla środowisk lekarskich / Ewa Busse-Turczyńska, Renata Birska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. Bożena Bednarek-Michalska - Nr 2/2001 (20) luty. - Czasopismo elektroniczne. - [Wrocław] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2001. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/2001/20/busse_birska.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187