ebib 
Nr 2/1999 (2), Internet w bibliotekach. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Marek Stepowicz
student V roku (stepow@box43.gnet.pl)
Instytut Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego

Czasopisma w Internecie




Biblioteka oprócz udostępniania zbiorów gromadzonych we własnych magazynach może rozszerzyć swoją ofertę poprzez zorganizowanie dostępu do Internetu. Źródła dostępne w Sieci - bazy danych, katalogi innych bibliotek, serwisy informacyjne różnych instytucji, czasopisma elektroniczne itp. - mogą być traktowane jako uzupełnienie zbiorów bibliotecznych.

Szczególnym typem dokumentów osiągalnych w Sieci są czasopisma internetowe (ang. electronic journal), które za względu na swoje cechy (periodyczność, zakres, charakter, związek z organizacjami, instytucjami, przeznaczenie dla określonych grup odbiorców itp.), przypominają wykształcone wcześniej formy tradycyjnych periodyków. Podstawowa trudność w definiowaniu tego typu czasopism jest związana z różnorodnością dokumentów znajdujących się w Internecie, których forma zazwyczaj nie jest ustalona i utrwalona tak, jak w przypadku dokumentów drukowanych. Dokument lub zbiór dokumentów umieszczony na serwerze, może być modyfikowany, uaktualniany, przeredagowywany w określonych lub nieokreślonych z góry odstępach czasu, przez co publikacja może nabierać nieznanego wcześniej charakteru - powoli ewoluuje w czasie, zarówno pod względem treści i formy. W związku z tym, wydaje się, że termin czasopismo elektroniczne powinien być zarezerwowany dla dokumentów charakteryzujących się w pierwszym rzędzie cechami właściwymi dla czasopism tradycyjnych, tj. periodycznością ukazywania się, skończonych pod względem redakcyjnym, kolejnych numerów pisma.

Tak pojmowane czasopisma różnią się od swoich starszych, "papierowych" braci jedynie formą i sposobem dystrybucji. Poziom merytoryczny i jakość opracowania technicznego zależą od redakcji. Czasopisma elektroniczne nie muszą być mniej wiarygodne od publikacji papierowych, choć należy pamiętać, że względnie niskie koszty opracowania i rozpowszechniania pisma umożliwiają podjęcie roli wydawcy niemal każdemu.

Czasopisma elektroniczne rozwijały się dwutorowo. Pierwszy rodzaj zainicjowali wydawcy czasopism tradycyjnych, którzy dostrzegając zalety Internetu postanowili w nim zaistnieć, konstruując elektroniczne wersje drukowanych periodyków. Zawartość tego rodzaju internetowych czasopism jest bardzo zróżnicowana, od krótkich informacji o zawartości i sposobie prenumeraty "czasopisma matki", po rozbudowane serwisy zawierające kompletne artykuły, archiwum wcześniejszych numerów z możliwością interaktywnego przeszukiwania (np. Rzeczpospolita http://www.rzeczpospolita.pl), do szeregu usług dodatkowych, takich jak np.: wyszukiwarka internetowa, możliwość przeprowadzania rozmów w czasie rzeczywistym z innymi czytelnikami, a nawet tworzenia "własnej" - zawartości numeru pod kątem indywidualnych zainteresowań odbiorcy (np. Chip http://www.chip.pl/). Tendencja do rozbudowywania serwisów związanych z czasopismami tradycyjnymi zwłaszcza u "silnych" wydawców związana jest z dostrzeganiem rozwoju rynku internetowego i możliwością zaspokojenia potrzeb jego użytkowników. Czasopisma te wydają się być dopełnieniem papierowej wersji pisma (np. o informacje dosłownie "z ostatniej chwili", uzupełniane na bieżąco) i krokiem w stronę integracji mediów (tekst drukowany dźwięk, audycje radiowe np. Real Audio, sekwencje filmowe, archiwa plików w różnych formatach, programów komputerowych itp.).

Drugi rodzaj czasopism elektronicznych związany jest z zamiarem tworzenia periodyków elektronicznych, istniejących tylko w Sieci, bez odpowiedników drukowanych (papierowych). Przedsięwzięcia te były początkowo związane ze środowiskami akademickimi - pionierami dostępu do zasobów Internetu. Zdecydowana większość tych czasopism miała pierwotnie charakter niekomercyjny. Ewolucja tego rodzaju pism (od często hobbystycznych i z założenia niedochodowych, do wartościowych pod względem jakości merytorycznej, utrzymujących się z zamieszczanych reklam i mających swoje stałe miejsce w Sieci) wskazuje na wzrost zainteresowania oraz liczbę odbiorców tego rodzaju przedsięwzięć. Większość czasopism elektronicznych dostępna jest na serwerach WWW, część również na serwerach News, np. najstarszy polski dziennik Donosy (news: pl.gazety.donosy). Równie częstą formą dystrybucji jest rozsyłanie kolejnych numerów za pomocą poczty elektronicznej (w formacie tekstowym i/lub HTML), co przypomina tradycyjną prenumeratę i uwalnia czytelnika od pamiętania o konieczności połączenia się z serwerem i pobrania najnowszego numeru pisma. Czasopisma elektroniczne mają pozornie charakter ulotny. W rzeczywistości, tworzone na bieżąco archiwa z wcześniejszych numerów, umożliwiają szybki dostęp do artykułów, stanowiąc wygodny w wyszukiwaniu i zarządzaniu zbiór informacji. Zbędna staje się konieczność archiwizowania numerów, by mieć je stale "pod ręką".

Najdoskonalszym spisem polskich czasopism elektronicznych jest wykaz pt. Lista polskich czasopism elektronicznych oraz elektronicznych odpowiedników periodyków drukowanych tworzony przez Wiktora Gawareckiego (igawarec@filon.filg.uj.edu.pl) i znajdujący się pod adresem: http://www.miks.uj.edu.pl/ibin/czasop/pol.html. Zakres tematyczny czasopism jest ogromny: od gazetek szkolnych oraz redagowanych przez studentów, przez pisma ogólne, naukowe, po związane z instytucjami religijnymi. Wybór jest duży i zapewne usatysfakcjonuje każdego.

Zdecydowana większość czasopism elektronicznych dostępna jest bezpłatnie. Automatyczna dystrybucja przez listserwery dodatkowo przyczynia się do obniżenia kosztów korzystania z nich przez czytelników, pokrywających koszty dostępu do Internetu w domu. Czasopisma elektroniczne wydają się być idealnym sposobem rozpowszechniania prac naukowych, ponieważ dzięki stosunkowo niewielkim nakładom (czasopisma naukowe są z reguły deficytowe), mogą dotrzeć do odbiorców na całym świecie. Internet przypomina bowiem wielką bibliotekę w której każdy może znaleźć praktycznie wszystko, co się w niej znajduje.

 Początek strony



Czasopisma w Internecie / Marek Stepowicz// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Szymon Matuszewski - Nr 2/1999 (2) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Wrocław] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/1999/2/stepowicz.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187