ebib 
Nr 2/1999 (2), Internet w bibliotekach. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Stanisław Skórka
Instytut Bibliotekoznawstwa WSP, Kraków

Biblioteka szkolna - online
Strona WWW - nowe narzędzie informacji




Globalna sieć komputerowa staje się coraz powszechniejszym źródłem gromadzenia, przechowywania i udostępniania informacji w polskich bibliotekach naukowych, zjawisko to zdaje się jednak omijać biblioteki szkolne, do których postęp technologiczny nie dociera tak szybko, jak można by tego oczekiwać. Przyczyn tego stanu rzeczy jest wiele, na pewno czynnik ekonomiczny pełni tu rolę wiodącą, barierą jest też negatywne podejście wielu nauczycieli-bibliotekarzy do stosowania nowych środków technicznych w pracy zawodowej. Celem tego artykułu jest zwrócenie uwagi na duże możliwości wykorzystania WWW w działalności edukacyjnej i informacyjnej szkolnych centrów medialnych.

Tradycyjna funkcja biblioteki szkolnej w Polsce ulega dezaktualizacji obecnie przeobraża się dotychczasowe książnice szkolne w tzw. Media Center - centrum multimedialne, gdzie młodzież będzie mogła samodzielnie zdobywać wiedzę i prowadzić działalność naukową zgodnie z nową zasadą nauczania generatywnego. Takie ośrodki działają już w krajach anglosaskich od ponad dwudziestu lat, dysponują nowoczesnymi środkami dydaktycznymi, do których mają dostęp uczniowie a także nauczyciele i rodzice.

Jednym z przejawów nowej działalności biblioteki szkolnej powinno być podłączenie jej do Internetu oraz tworzenie własnego serwisu WWW. Pełniłby on rolę punktu startowego dla uczniów i nauczycieli poszukujących w sieci interesujących wiadomości. Szybkość z jaką sieć globalna wkrada się w naszą rzeczywistość pozwala przypuszczać, że młodzież, ucząca się obecnie w szkołach podstawowych i średnich, będzie w przyszłości wykorzystywać ją w życiu codziennym (robienie zakupów, zdobywanie najświeższych wiadomości, przeglądanie notowań giełdowych itp.).

Internet jako narzędzie dydaktyczne i informacyjne nie jest jeszcze w polskich szkołach tak popularny jak w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Podstawową przyczyną niewykorzystywania sieci w edukacji informacyjnej jest brak dostępu szkoły i biblioteki do Internetu. Badania autora, których celem było ustalenie ilości i jakości witryn internetowych bibliotek szkolnych, wykazały, iż w polskich zasobach sieciowych trudno natrafić na stronę WWW należącą do biblioteki szkolnej. Zadając pytanie o "bibliotekę szkolną" Wirtualna Polska wyświetliła 66 adresów, znajdujących się poza katalogiem WP, Onet - 133, Netoskop - 450. Znaczna część odsyłaczy jest powtarzana w obrębie listy lub nie związana z tematem. Tymczasem AltaVista na analogiczne pytanie w języku angielskim znalazła 45.944 odsyłaczy, wśród nich są takie, które kierują do bibliotek szkół wyższych (high school library), do bibliotek szkół średnich (college, middle school) i szkół podstawowych (elementary school). Niestety, znany bibliotekarzom-internautom Przewodnik po Bibliotekach Polskich Marii Jankowskiej także nie rejestruje szkolnych centrów informacji. [1]

Nie udało się znaleźć serwisów WWW szkolnych centrów medialnych w Polsce, które odpowiadałyby wzorcom przyjętym na świecie. Strony rodzimych bibliotek połączone są hipertekstowo jedynie ze stroną główną szkoły, pełnią charakter wizytówki: zawierają skromne wiadomości na temat samej biblioteki: liczbę zbiorów, dni i godziny otwarcia, sposób udostępniania zbiorów, stan komputeryzacji (jeśli istnieje), opis lokalu i działalności na forum szkoły. Do rzadkości należą odsyłacze do innych miejsc związanych z nauką, książką i czasopiśmiennictwem, które spełniałyby rolę tematycznego katalogu stron WWW. Własną stronę posiadają najczęściej biblioteki w zespołach szkół, bardzo rzadko w szkołach podstawowych.

W światowych zasobach istnieje kilka list z adresami do bibliotek szkolnych, m.in.: strona American Associated School Librarian (http://www.ala.org/aasl), czasopismo online dla bibliotekarzy szkolnych School Library Journal Online (http://www.bookwire.com/slj), Kolekcja Sandry Bertland [2] i bardzo obszerna lista opracowana przez Petera Milbury [3]. Można za ich pomocą dotrzeć do ośrodków medialnych w różnych częściach świata, ale nie ma wsród nich ani jednej polskiej biblioteki. Niektóre witryny ze wspomnianych list reprezentują wysoki poziom, dla przykładu wymienić można strony biblioteki Stetson Middle School w Filadelfii [4] oraz Őwstrabogymnasiet w Uddevala (Szwecja) [5]. Wizytówki tych dwóch bibliotek są zbudowane nieco inaczej, ale obie stanowić mogą wzór budowy wirtualnego serwisu dla szkolnych centrów informacji. Pierwsza z wymienionych stron zawiera podstawowe nagłówki takie jak: "poszukiwania w Internecie", "biblioteka", "wirtualny kalendarz ścienny", "magazyn", "laboratorium komputerowe" i "biuro bibliotekarza". W ich obrębie następuje dalszy podział na grupy zagadnień. I tak, na przykład dział "biblioteka" dzieli się na zasoby dla uczniów, bibliotekarza i rodziców oraz czytelnię. Użytkownik wybierając jeden z opisanych tytułów łączy się z listą odsyłaczy z danej dziedziny.

Strona centrum medialnego w szkole w Uddevala nie dzieli zasobów według grup użytkowników, podaje natomiast spis zagadnień głównych, w formie, jak w "Zakładce" Netscape Navigator, po kliknięciu w ikonę dowolnego folderu - który symbolizuje jakiś owoc - pojawia się, podobnie jak w poprzednim przypadku, lista z adresami. Obydwie wizytówki opracowane są czytelnie bez przesady w stosowaniu grafiki. Jako przykład serwisu, w prawdziwym tego słowa znaczeniu, warto wskazać stronę biblioteki szwedzkiego gimnazjum w Asö[6] (http://www.aso.edu.stockholm.se/biblioteket). Wśród wielu informacji, takich jak np. bazy danych na CD-ROM-ach, na stronach można znaleźć katalog online. Interesująca jest również inicjatywa Bridge School w Lexington, Massachusetts, na stronach tej szkoły pod tytułem: Autors and Illustrators Page (http://bridge.ci.lexington.ma.us/library/author.html) zgromadzono odsyłacze do zasobów światowych zawierających biogramy i wiadomości o autorach literatury dla dzieci i młodzieży oraz ilustratorach książek dla dzieci, komiksów i filmów animowanych.

Przytoczone powyżej przykłady dowodzą, że szkolny ośrodek informacji może być idealnym miejscem, gdzie umożliwia się uczniom korzystanie z ogólnodostępnych zasobów sieciowych. W krajach zachodnich biblioteka szkolna jest m.in. dostawcą informacji dla uczniów poprzez własną stronę (bramkę), która pełni funkcję informacyjno-wyszukiwawczą z zakresu wszystkich dziedzin nauki - analogiczną do funkcji księgozbioru podręcznego w czytelni. Wśród powodów, dla których szkolne centrum informacji powinno mieć własną stronę Laurel A. Clyde [7] wymienił:

  • rozwój umiejętności uczniów z zakresu wyszukiwania informacji poprzez włączanie ich do prac związanych z projektowaniem i aktualizowaniem strony domowej biblioteki (ogromną rolę w tym procesie odgrywa nauczyciel-bibliotekarz);
  • szkolne centrum medialne może być głównym ośrodkiem informacji w szkole, logicznym więc wydaje się, że powinno być włączone we wszelką szkolną działalność informacyjną bazującą na Internecie, nauczyciele-bibliotekarze samodzielnie mogą przyczynić się do rozwijania prawdziwego szkolnego serwisu informacyjnego;
  • serwis WWW jest dowodem, że szkolna biblioteka idzie z czasem adaptując nowe technologie do udzielania informacji. Jako szkolne centrum informacyjne, biblioteka powinna przejmować inicjatywę w udostępnianiu tą drogą informacji. Nie uczestnicząc ani w budowie szkolnej, ani bibliotecznej strony WWW, bibliotekarz traci szansę na promocję swojej biblioteki;
  • biblioteka szkolna może używać strony WWW do promowania własnych kolekcji i usług, specjalnej działalności bibliotecznej, np.: Książka Tygodnia.
  • uczniowie i nauczyciele mogą również wspomagać działalność biblioteki;
  • na stronie takiej mogą być dostępne dla społeczności szkolnej: bibliografie, recenzje książek, przewodniki internetowe, podręczniki online i bazy danych tworzone przez uczniów i personel biblioteczny;
  • możliwość dostępu do katalogu online dałaby korzyść użytkownikom, którzy mogą przeglądać jego zawartość (np. z klasy, z domu, poprzez jakikolwiek terminal w publicznej bibliotece) nawet wówczas, gdy biblioteka szkolna jest zamknięta;

Dobrze opracowany serwis biblioteki szkolnej powinien gromadzić, opracowywać i udostępniać informacje znajdujące się w sieci, czynności te wymagają od bibliotekarza umiejętności tworzenia dokumentów przynajmniej w języku HTML. W Stanach Zjednoczonych istnieją specjalne witryny służące pomocą bibliotekarzowi szkolnemu w tworzeniu i zarządzaniu własnymi stronami WWW. [8]

Stworzenie własnego serwisu WWW (internetowego księgozbioru podręcznego) nie jest skomplikowane. W pierwszej kolejności należy uświadomić sobie jakim użytkownikom ma on służyć: uczniom, nauczycielom, rodzicom, przypadkowym gościom czy może wszystkim jednocześnie. Zaprojektowanie strony polega na zredagowaniu dokumentu, który następnie zapisuje się w formacie html.

Język HTML (HyperText Markup Language - w jęz. pol. język hipertekstowego znakowania dokumentów), jest zbiorem znaczników służących do formatowania tekstu. W jego opanowaniu pomocna może być literatura, której pełno jest na półkach księgarskich lub samouczki dostępne w Internecie Jednym z nich jest Kurs HTML autorstwa Pawła Wimmera, który można ściągnąć sobie z sieci i zainstalować na własnym pececie.[9] Innym źródłem pomocnym w opanowaniu języka hipertekstowego są edytory HTML, wspomagające projektowanie i nie wymagające od użytkownika pełnej znajomości tego języka, należą do nich m.in.: Pajączek (w języku polskim), HomeSite czy HotDog (w języku angielskim). Do oglądania witryn sieciowych konieczne jest jeszcze posiadanie przeglądarki WWW, obecnie preferuje się Netscape Navigator lub Internet Explorer, obie w wersjach 4.XX. Sa to najlepsze programy do obsługi multimedialnej aplikacji sieciowej dostępne za darmo.

W poszukiwaniu interesujących treści, szczególnie dla celów dydaktycznych, należy wziąć pod uwagę ich przydatność merytoryczną i językową. Zdarza się, iż strona mająca dotyczyć jakiegoś tematu, wspomina o nim w jednym tylko zdaniu, reszta to tekst o zupełnie odmiennej problematyce i reklamy. Trzeba także zwrócić uwagę na fakt, iż duża część dokumentów hipertekstowych umieszczona jest na darmowych kontach, takich jak: friko i polbox, twórcami ich bywają niejednokrotnie zapaleńcy i hobbyści, strony takie są często mierne treściowo, w dodatku, po jakimś czasie, są usuwane z serwera a tym samym z sieci. Aby więc mieć aktualne adresy należy je systematycznie odwiedzać. Tu pojawia się możliwość zorganizowania grupy uczniów w ramach Koła Przyjaciół Biblioteki, która mogłaby sprawdzać aktualność i dostęp do adresów.

Prowadzenie własnego serwisu WWW przez bibliotekarza powinno odbywać się przy współpracy z nauczycielami przedmiotów, którzy ostatecznie zatwierdzaliby daną stronę jako, np. pomoc dydaktyczną.

Mówiąc o Internecie jako nośniku informacji należy również pamiętać o zagrożeniach, jakie ze sobą niesie. Mam na myśli strony propagujące pornografię, przemoc i sekty a także wirusy komputerowe. Nauczyciel-bibliotekarz powinien wspólnie z nauczycielem informatyki izolować młodych użytkowników od tego typu miejsc i uświadamiać niebezpieczeństwa, jakie napotkać mogą w czasie zwiedzania globalnej sieci.

Biblioteczny serwis nie zastąpi oczywiście tradycyjnych środków dydaktycznych, ale powinien dać możliwość napisania referatu z dowolnego przedmiotu na podstawie internetowych źródeł. Ma te zaletę, iż w przeciwieństwie do księgozbioru podręcznego, czy katalogu bibliotecznego, może być wykorzystywany przez dowolne osoby w różnych częściach świata, dlatego też należy zadbać o to, by użytkownik wiedział, gdzie znajduje się serwis i przez kogo jest udostępniany. Ważne są także informacje o samej bibliotece. Idealnym rozwiązaniem jest połączenie serwisu z wizytówką biblioteki. W dalszej kolejności należałoby postarać się o anglojęzyczną wersję serwisu.

Wychodząc naprzeciw opisanym tu problemom Katedra Informacji Naukowej w Instytucie Bibliotekoznawstwa Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie opracowuje serwis z odsyłaczami do zasobów sieciowych mogących mieć zastosowanie w edukacji i realizacji funkcji informacyjnej bibliotek szkolnych oraz pomocnych w tworzeniu własnych serwisów informacyjnych. Wszelkie informacje na ten temat oraz porady będzie można otrzymać pod adresem http://www.wsp.krakow.pl/kbin/bss.

Zapotrzebowanie na informacje dydaktyczne być może stałoby się motywacją dla webmasterów do podejmowania interesujących tematów i publikowania ich w WWW. Szkolne centra informacyjne mogłyby w przyszłości współpracować ze sobą tworząc sieć połączeń hipertekstowych, opracowując zasoby z jednej dziedziny wiedzy, a także współzawodniczyć w konkursie na najlepszy serwis biblioteczny lub stronę edukacyjną. Polski bibliotekarz powinien mieć również możliwość zasięgnięcia porady i wymiany poglądów z innymi osobami, dlatego też zachodzi potrzeba otwarcia listy dyskusyjnej dla bibliotekarzy szkolnych.

Dostęp biblioteki szkolnej do sieci nie jest jeszcze dowodem nowoczesności, ważne są również podstawy prawne regulujące miejsce i funkcję tej ważnej dla szkoły placówki. Niestety w Polsce są one niewystarczające do tego, aby nauczyciel-bibliotekarz mógł prowadzić taką działalność jak jego koledzy w Europie Zachodniej. Ten problem wymaga rozwiązania w pierwszej kolejności, podobnie jak i wykształcenie odpowiedniej kadry, która wykorzystując możliwości Internetu stworzy wzór bibliotekarza XXI wieku.

Lista odsyłaczy do niektórych polskich bibliotek szkolnych:



Przypisy

[1] Przewodnik Polskie biblioteki: http://www.uidaho.edu/~majanko/ankieta/biblioteki.html, (10.02.1999)

[2] School Libraries on the Web: Directory http://www.voicenet.com/~bertland/libs.html#top, (9.04.1999)

[3] Peter Milbury`s School Librarian Web Pages http://wombat.cusd.chico.k12.ca.us/~pmilbury/lib.html, (24.12.1998)

[4] Stetson Middle School Library http://www.voicenet.com/~bertland/index.html, (14.04.1999)

[5] Biblioteket - skolans kunskapscentrum wstrabogymnasiet w Uddevala http://www.ostrabo.uddevala.se/bib/bibsida.html, (1998)

[6] Asö Gymnasimus Bibliotek http://www.aso.edu.stockholm.se/biblioteket, (1.03.1999)

[7] L.A. Clyde: The School Library as Information Provider: The Home Page http://www.hi.is/~anme/slhomepage.html , aktualizacja (10.02.1997)

[8] Peter Millbury,s School Librarian Web Pages http://wombat.cusd.chico.k12.ca.us/~pmilbury/lib.html, ibidem

[9] Kurs języka HTML http://www.pckurier.pl/html/index, (1999)

 Początek strony



Biblioteka szkolna - online / Stanisław Skórka// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Szymon Matuszewski - Nr 2/1999 (2) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Wrocław] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/1999/2/skorka.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187