ebib 
Nr 1/2011 (119), Serwisy i usługi informacyjne. Artyku
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Katarzyna Gmerek
Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu

Ask Scotland - czyli informacja on-line po szkocku


Próby całościowego ujęcia problematyki usług informacyjnych bibliotek podejmowano już wcześniej[1]. Niniejszy tekst poświęcony jest pewnemu wycinkowi tematu – jednej z najmłodszych, powszechnie dostępnej usłudze informacyjnej bibliotek publicznych – Ask Scotland – usługa informacyjna on-line świadczona przez szkockie biblioteki, w ramach której użytkownicy mogą otrzymać odpowiedzi na pytania w czasie rzeczywistym. Omówione zostanie powiązanie portalu z innymi szkockimi źródłami informacji bibliotecznej, jego funkcjonalność oraz specyfika szkocka.

Na początek wydaje się potrzebny krótki rys historyczny. W ostatnim dwudziestoleciu Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przeszło poważne zmiany, nazwane dewolucją, polegające na uzyskaniu pewnej autonomii przez prowincje o historycznej i kulturowej odrębności: Szkocję, Walię i Irlandię Północną. Najznaczniejsze są chyba zmiany w Szkocji, która odzyskała parlament, zlikwidowany przez Anglików w 1707 r. Wraz z parlamentem powołane zostały liczne instytucje rządowe i zależne od lokalnego rządu szkockiego, także kulturalno-oświatowe, odrębne od instytucji brytyjskich lub bliźniacze wobec lokalnych angielskich, walijskich czy północnoirlandzkich. Wśród nich jest wiele organizacji i projektów bibliotecznych.

Bliższe informacje na temat bibliotekarstwa szkockiego można znaleźć w portalu Information and Libraries Scotland, znanego też pod dźwięczną nazwą SLAINTE http://www.slainte.org.uk/index.htm[2] (Slainte, gael. szk. slainte, to ogólnie rozpoznawalny w Wielkiej Brytanii toast, w językach celtyckich Szkocji i Irlandii oznaczający dokładnie to samo, co słowiańskie „na zdrowie!”). Witryna SLAINTE jest wspólnym dziełem dwóch instytucji bibliotekarskich: Scottish Library & Information Council (SLIC), specjalnego ciała doradczego do spraw bibliotek i informacji stworzonego przy rządzie szkockim, oraz Chartered Institute of Library and Information Professionals in Scotland (CILIPS).

Linki ze strony SLAINTE prowadzą do wielu usług i projektów, jak:

Można zauważyć tendencję do kreowania nazw o historycznym szkockim brzmieniu – o Slainte już pisałam. Scone to najcenniejszy artefakt Szkocji, kamień koronacyjny dawnych królów, Cairns – zapewne od słowa cairn – celtycki kopiec kamienny. Znaczenia te nie są przypadkowe, skoro cenny głaz jest symbolem kolekcji specjalnych, a katalog zbiorczy nosi nazwę od stosów kamiennych, usypywanych na szczytach gór lub wrzosowiskach, pełniących rolę drogowskazów, do których każdy mógł dorzucić własny kamyczek, aby stos był jak najokazalszy (tradycja szkocka). Tendencja nazewnicza zrozumiała w świetle szkockich ambicji autonomicznych.

Ask Scotland http://askscotland.org.uk/ jest tylko częścią systemu informacyjnego bibliotek szkockich. Jest to usługa darmowa, dostępna dla każdego, finansowana wspólnie przez lokalny rząd szkocki, poprzez projekt Public Library Quality Improvement Matrix (PLQIM), oraz przez uczestniczące w niej biblioteki publiczne. W chwili obecnej, są to biblioteki z 14 regionów http://askscotland.org.uk/faqs.html. Na pytania czytelników odpowiadają zawodowi bibliotekarze (librarians i library assistants). Można im zadawać pytania z różnych dziedzin wiedzy ogólnej, ale ich specjalnością pozostaje Szkocja i jej historia, co jest wyraźnie podkreślone. Bibliotekarze ostrzegają, że nie będą w stanie odpowiedzieć na bardzo szczegółowe pytania naukowe bądź genealogiczne i sugerują, zwłaszcza w tym ostatnim wypadku, zwrócenie się o pomoc bezpośrednio do bibliotek lokalnych. Jest to zrozumiałe wobec rosnącego zapotrzebowania na tzw. szukanie korzeni ze strony szerszej publiczności, ze wszystkich krajów, do których niegdyś emigrowali Szkoci. Nie można sobie na przykład wyobrazić, aby Polak poszukujący szkockich korzeni swojej rodziny, mógł uzyskać szczegółową informację za pomocą jakiegokolwiek serwisu internetowego, choć Ask Scotland mogłaby mu pomóc znaleźć jakieś punkty odniesienia (bibliografię, informacje o specyficznym klanowym systemie nazewniczym w języku gaelickim, itd.). Ask Scotland, dzieło Scottish Library & Information Council, został zainaugurowany 24 sierpnia 2010 r., przy udziale popularnego dziennikarza telewizyjnego, archeologa Neila Oliviera. Podkreślano przy tym nowoczesność i szybkość działania usługi. Pojawiła się deklaracja, że serwis odpowie na każde pytanie w ciągu maksymalnie 48 godzin[3]. Jak skończyła się skromna próba przetestowania usługi, o tym dalej.

Rys. 1. Ask Scotland
Rys. 1. Ask Scotland
Źródło: Ask Scotland [on-line]. [Dostęp 12.01.2011]. Dostępny w World Wide Web: http://askscotland.org.uk/.

Z serwisu można korzystać przede wszystkim na dwa sposoby: zadając pytanie poprzez formularz WWW lub na żywo, poprzez usługę live chat (dostępną od poniedziałku do piątku 9.00-17.00 GMT). Można także przeszukać bazę udzielonych wcześniej odpowiedzi (Answerbase). Są to gotowe kwerendy, niedługie, ale bogate w treści, najczęściej na tematy historyczne lub dotyczące literatury i języków Szkocji, z informacjami o dacie odpowiedzi oraz (nie zawsze) nazwie biblioteki bądź regionie, w którym udzielono odpowiedzi. Niekiedy są dość szczegółowe, cytują zarówno źródła drukowane, jak i internetowe. Przykładem szczegółowej kwerendy może być odpowiedź na pytanie „czy to prawda, że gra na dudach była w Szkocji zabroniona w pewnych okresach historycznych”. Autor odpowiedzi cytuje źródła o bardzo różnych poglądach na tę kwestię, aby ukazać złożoność problemu (pod kwerendą podpisała się SLIC).

Podążając za nowoczesnymi trendami, Ask Scotland ma też swoje strony na Facebooku (dostęp mają tylko ci, którzy go „polubili”) oraz na Twitterze, gdzie publikuje regularnie ciekawostki z historii Szkocji lub ogólnie kultury i historii brytyjskiej, np. 17.12.2010: Tego samego dnia Maria Stuart urodziła się w pałacu Linlithgow, West Lothian, 1542. Jakieś pytania? Ask Scotland... [link]). Autorom strony zdarzają się niespodzianki. Pod informacją, że 24.10.1572 zmarł John Knox, przywódca reformacji szkockiej (znany z nietolerancji, wróg Marii Stuart), prywatny użytkownik Twittera dopisał: „no problem”. Należy pochwalić poczucie humoru administratora strony, który tej uwagi nie ocenzurował (nie wiemy, jaki los spotkałby komentarze mniej poprawne politycznie?). Jest to być może problem na przyszłość dla bibliotekarzy prowadzących interaktywne usługi – na ile wolności możemy pozwolić czytelnikowi, dopuszczając go do głosu?

Co wydaje się być ciekawe, na stronie Ask Scotland widnieje logo Creative Commons. Licencja CC odnosi się przede wszystkim do materiałów i narzędzi sieciowych udostępnianych bibliotekarzom przez SLAINTE, zaś w przypadku Ask Scotland, głównie do opisanej wyżej Answerbase. Cytując je, należy podać źródło. Jednakże, jak zauważyła Gillian Hanlon, biorąc pod uwagę wszystkie zagadnienia dotyczące własności intelektualnej, a także wartość zbiorów bibliotecznych w wieku cyfryzacji, czuliśmy, że wkład pracy biblioteki powinien być uznawany[4].

Ze względu na to, że zajmuję się relacjami kulturalnymi i historycznymi między Polską a krajami celtyckimi, postanowiłam wypróbować usługę Ask Scotland, testując jej przydatność dla badaczy, a nie tylko dla bibliotekarzy. Ponieważ pytanie wydawało się wymagać konsultacji lub wizyty w tradycyjnej czytelni, zostało postawione poprzez formularz WWW, a nie na czacie. Pamiętnikarze polscy z I połowy XIX w. wspominają kolekcję książek polskich, ofiarowaną przez hr. Konstantego Zamoyskiego szacownej instytucji Writers to the Signet Library (K. Lach-Szyrma przetłumaczył tę nazwę na Biblioteka Adwokatów). Moje pytanie brzmiało: czy te książki wciąż znajdują się w tamtej Bibliotece i jak może z nich skorzystać osoba niebędąca jej stałym czytelnikiem. Moim celem było zbadanie przydatności serwisu Ask Scotland dla „zwykłego” czytelnika, gdyż sama mam pewne doświadczenia w dyżurach Ask Librarian w bibliotece UAM w Poznaniu.

Zadawszy pytanie w weekend 27.11.2010 r., otrzymałam natychmiast automatyczne potwierdzenie, a 2.12.2010 r. odpowiedź, że moje pytanie zostało przekazane do Writers to the Signet Library. Dopiero 13.12.2010 r. przyszła właściwa odpowiedź, z uprzejmymi przeprosinami. Muszę jednak przyznać, że w trakcie oczekiwania na odpowiedź nie wytrwałam w zamiarze zachowywania się jak nie-bibliotekarz i zrobiłam to, od czego normalnie zaczęłabym poszukiwania – czyli od sprawdzenia dostępnych źródeł w sieci. Dzięki temu znalazłam cenną bazę SCONE, wymienioną już wyżej, a w niej informację, że książki zostały w 1962 r. przekazane do National Library of Scotland, gdzie są udostępniane także gościom z zewnątrz.

Rys. 2. Rezultat wyszukiwania w bazie Scottish Collections Network (SCONE)
Rys. 2. Rezultat wyszukiwania w bazie Scottish Collections Network (SCONE)
Źródło: SCONE [on-line]. [Dostęp 12.01.2011]. Dostępny w World Wide Web: http://www.scotlandsinformation.com/scone/Index.cfm.

W trakcie podejmowałam próby uruchomienia czatu Ask Scotland, ale dopiero na drugi dzień, po wielu próbach udało mi się połączyć. Nie mogłam też otrzymać połączenia z innymi bibliotekami, do których odsyłały linki. Dowiedziałam się, że usługa jest nowa i nie zawsze działa tak, jak powinna (istotnie, w chwili gdy to piszę, Ask Scotland ma dopiero 4 miesiące). Należałoby zatem wybaczyć te i inne kłopoty związane z początkowym etapem rozwoju. Wydaje się, że usługa, zwłaszcza w powiązaniu z całym systemem informacyjnym bibliotek szkockich, ma przed sobą przyszłość.

Imponujące bogactwo zawartości szkockich portali informacyjnych napawa optymizmem, pomimo wyżej wspomnianych problemów, które (mam taką nadzieję) zostaną niedługo rozwiązane. Miałam też bardzo pozytywne wrażenie z korespondencji z bibliotekarzem. Myślę, że jeszcze powrócę na stronę Ask Scotland, aby zadawać dalsze pytania...

Przypisy

[1] Artykuł Lidii Derfert-Wolf o elektronicznych usługach informacyjnych bibliotek opublikowany w 2006 r. dostarcza podstawowych definicji i opisu działania funkcjonujących wówczas serwisów. Zajmuje się też funkcjonowaniem konsorcjów bibliotecznych, korzystających ze wspólnych zasobów informacyjnych, często na zasadzie subskrypcji (zatem niedostępnych dla wszystkich). DERFERT-WOLF, L. Elektroniczne usługi informacyjne typu pytanie-odpowiedź – światowe trendy i doświadczenia bibliotek. Biuletyn EBIB [on-line]. 2006 nr 1 (71) [Dostęp 12.01.2011]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/2006/71/derfert.php.

[2] Wszystkie podane w tekście odesłania do stron internetowych przedstawiają wersję aktualną w dn. 12.01.2011 r.

[3] Scottish historian, author and broadcaster Neil Oliver invites the public to Ask Scotland. The Highland Council News [on-line]. 24.08.2010 [Dostęp 12.01.2011]. Dostępny w World Wide Web: http://www.highland.gov.uk/yourcouncil/news/newsreleases/2010/August/2010-08-24-05.htm.

[4] Korespondencja elektroniczna z Gillian Hanlon, Senior Information Officer, Scottish Library and Information Council, 13.12.2010.

 Początek strony



Ask Scotland - czyli informacja on-line po szkocku / Katarzyna Gmerek // W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 1/2011 (119) luty. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/119/a.php?gmerek. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187


blog comments powered by Disqus