ebib 
Nr 3/2010 (112), Moda, antymoda, design w bibliotekach – festiwal pięknych życzeń. Recenzja
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Urszula Szybowska
Biblioteka Gdańska PAN

Seks w arabskim mieście, czyli bibliotekarka na tropie erotycznego skandalu - recenzja książki Salwy Al Neimi Smak miodu


Książka Salwy Al Neimi[1] Smak miodu[2] ukazała się w Polsce w roku 2009, czyli rok po jej głośnej paryskiej edycji i dwa lata po pierwszym bejruckim wydaniu tej książki. Z języka arabskiego na polski przetłumaczył ją Marek M. Dziekan. Smak miodu to powieść skandalizująca, zasadniczo traktująca o cielesności i erotyzmie w świecie współczesnego islamu.

Smak miodu - okładka oryginalna i polska

Rys. 1. Dla porównania z polską, obok okładka pierwszego wydania Smaku miodu w oryginale[3].

W większości krajów muzułmańskich pozycja ta została wpisana na listę ksiąg zakazanych, a w pozostałych bije rekordy popularności. Smak miodu to, zdaniem niektórych, zapowiedź seksualnej rewolucji w świecie kultury islamu[4].

Salwa Al Neimi urodziła się w latach 50. XX w. w stolicy Syrii, Damaszku, nazywanym "diamentem Wschodu", jednym z najstarszych miast świata i jednym z czterech świętych miast islamu. Od lat 70. ta syryjska poetka[5], dziennikarka[6] i powieściopisarka mieszka w Paryżu, gdzie ukończyła teatrologię i filozofię muzułmańską na Sorbonie.

Narratorką w powieści Salwy Al Neimi jest... bibliotekarka (alter ego pisarki?). Gdy dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Paryżu, w której pracuje bohaterka, proponuje jej przygotowanie referatu o starych arabskich księgach erotycznych na konferencję w Nowym Jorku (która z przyczyn politycznych ostatecznie się nie odbywa), kobieta szuka inspiracji do napisania studium o ars amandi. Natchnieniem stają się dla bibliotekarki między innymi erotyczne traktaty sprzed wieków. Wątek związany z bibliotekarką i biblioteką pojawia się na pierwszym planie w istocie tylko kilka razy na kartach książki - nie sposób go jednak przeoczyć i warto podkreślić jego istnienie. Bibliotekarka (kobieta, Arabka!) staje się przede wszystkim pośredniczką między starymi tekstami klasyków arabskich piszących o ars amandi a czytelnikiem - obywatelem świata "nietylkoarabskiego", świata częściowo prawdziwie pogrążonego w impotencji cielesnej, a częściowo jedynie z hipokryzją udającego aseksualność.

Język książki nie zachwyca odbiorcy wirtuozerią formy, zastosowany w niej styl można by umieścić gdzieś pomiędzy harlequinem a Coelho. Ale być może nie o kunszt narratorski tu chodzi. Smak miodu to powieść[7] ideologiczna, może nawet swego rodzaju manifest. Bardziej przypomina ona warsztat dziennikarski (zabarwionym poetyckimi metaforami) niż literacki. Szata graficzna książki może aż nadto kojarzy się z nachalną reklamą i innymi zabiegami marketingowymi, których celem jest jak najwyższa sprzedaż, ale w końcu jest ona spójna z zawartością Smaku miodu. Szkoda, że zabrakło na okładce nutki egzotyki (zob. rys. 1), co samo w sobie sugerowałoby odbiorcy wejście do świata kultury islamu.

Smak miodu wydaje się wyrazem buntu przeciwko zakazowi seksualności w świecie muzułmańskim. Jest również refleksją nad tym, że poprzez brak akceptacji swej cielesności nie jest możliwe zrozumienie samego siebie. Ponadto, Smak miodu stał się pretekstem do przypomnienia arabskich klasyków sztuki kochania, co chyba można uznać za najciekawszy wątek tej książki[8].

Nieco żartobliwie można na koniec stwierdzić, że awans społeczny bibliotekarki od zwykłej szarej myszy po elektryzującą zmysły boginię seksu, jaki zafundowała nam Salwa Al Neimi, jest tak oszałamiający i nastąpił w tak krótkim czasie, że niełatwo będzie zaakceptować nowy status quo i... stanąć na wysokości zadania. Czy głos Salwy Al Neimi wpisuje się w propagandę anty- czy promuzułmańską, czy jest to literatura feminizująca czy może erotyczna i czy w ogóle jest to "literatura", zostawiam osądowi czytelników. Zanim jednak Państwo podejmą decyzję o skosztowaniu Smaku miodu, wskazana byłaby konsultacja z lekarzem lub farmaceutą. Na koniec należy przestrzec wszystkich, którzy mimo ostrzeżeń pokuszą się o lekturę - nie wstrząsać przed użyciem!

Salwa Al Neimi, Smak miodu / przeł. Marek M. Dziekan. Warszawa: W.A.B., 2009. ISBN 978-83-7414-601-2.

Przypisy

[1] Nazwisko autorki podawane jest w kilku wersjach: An-nu'ajmi (w polskim tłumaczeniu Smaku miodu) oraz Al-Nu'ajmi, Al Nuaimi i Al Neimi (w innych językach europejskich, na które omawiana tu książka została przełożona); autorka recenzji posługuje się ostatnią z wymienionych wersji, jako najwdzięczniejszą dla "środkowo-europejskiego oka i ucha".

[2] Oryginalna wersja tytułu w języku arabskim to Burhan al-asal (translit.).

[3] Okładka z portalu Americas Source for Arabic Books [on-line]. [Dostęp 17 marca 2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.alkitab.com/7264.html.

[4] WEIDNER, S. Salwa Al Neimi's Honey Kiss. The Lost World of Arab Erotica. W: Qantara.de Dialog with the Islamic World [on-line]. [Dostęp 17 marca 2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-310/_nr-592/i.html.

[5] Jej pierwszy tomik wierszy w języku arabskim Paraléle ukazał się w 1980 r.

[6] Al Neimi współpracuje z arabskimi gazetami i czasopismami, jest także związana z Instytutem Świata Arabskiego w Paryżu, w którym zajmuje się działem prasowym.

[7] Czy jest to powieść, czy raczej rodzaj eseju, pozostawiam literaturoznawcom.

[8] Autorka cytuje w swej książce m.in.: Muhammada Ibn Zakarijja, Ibn al-Arzaka, Ahmada Ibn Jusufa Al-Tifasziego, Alego Ibn Nasra, Samau'a Ibn Jahji, Nasr a-Dina Tusiego, Muhammada an-Nafzawiego, Ahmada Ibn Sulajmana, Alego al-Katibiego al-Kazwiniego, As-Sujutiego, At-Tidżaniego, Al-Alfijję (której to Salwa Al Neimi jawi się jakby kolejnym wcieleniem).

 Początek strony



Seks w arabskim mieście, czyli bibliotekarka na tropie erotycznego skandalu - recenzja książki Salwy Al Neimi Smak miodu / Urszula Szybowska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 3/2010 (112) kwiecień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/112/a.php?smak-miodu. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187