ebib 
Nr 9/2009 (109), Biblioteka – partner w biznesie. Sprawozdanie
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Paweł Dziel
Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego

III Ogólnopolska Konferencja Naukowa Biblioteki Głównej Uniwersytetu Szczecińskiego


W dniach 9-11 września 2009 r. Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego (BG US) zorganizowała konferencję naukową poświęconą zbiorom specjalnym i regionaliom znajdującym się w polskich bibliotekach naukowych i publicznych. Trzydniowe obrady umożliwiły wymianę poglądów badaczom z wielu, niekiedy nawet bardzo oddalonych od Pomorza Zachodniego, ośrodków w Polsce. Duże zainteresowanie tematem świadczyć może o tym, że klasyfikacja, opracowanie i udostępnianie zbiorów specjalnych jest dla środowiska bibliotekarzy źródłem wielu inspiracji naukowych, ale także obszarem ścierania się różnych wyobrażeń dotyczących organizacji pracy w bibliotekach.

Szczecińska konferencja została zainaugurowana powitaniem gości przez prorektora US Edwarda Włodarczyka oraz dyrektora BG US Radosława Gazińskiego. Pierwsza sesja dotyczyła tematyki wykorzystywania zbiorów specjalnych w pracy naukowej. Pierwszy zabrał głos Mirosław Supruniuk. Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu omówił to zagadnienie z szerokiej perspektywy. Dowodził, że w obliczu szybkich przemian technologicznych – wiążących się przede wszystkim z wypieraniem książek tradycyjnych przez książki elektroniczne – to właśnie zbiory specjalne będą niedługo stanowiły o znaczeniu i roli bibliotek w środowisku naukowym. Podkreślał jednocześnie, że niezwykle istotne jest zawężenie kryteriów, na podstawie których klasyfikuje się materiały biblioteczne do tej kategorii zbiorów. Natomiast gospodarz sesji, Radosław Gaziński, przedstawił problem z perspektywy historyka. Wyjaśniał, że rękopisy, biografie, zbiory ikonograficzne czy kartograficzne zgromadzone w bibliotekach są – obok dokumentów przechowywanych w archiwach – pełnowartościowymi źródłami umożliwiającymi przybliżanie się do prawdy historycznej. Anna Supruniuk z Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu skupiła się na funkcji dokumentów życia społecznego w pracy badaczy reprezentujących różne dyscypliny naukowe. Odwołując się do materiałów, którymi zajmuje się na co dzień dowodziła, że są one jedyną kategorią zbiorów, gdzie liczba, czyli kompletność, stanowi o jakości kolekcji. Barbara Kmiecik z Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego omówiła zaś rolę, jaką pełnią dokumenty korespondencyjne pracowników naukowych w zdobywaniu wiedzy o środowisku lokalnym. Kolekcje listów, pozyskiwane najczęściej w drodze darowizny po zmarłych profesorach, stanowią niezwykle cenny materiał do badań biograficznych oraz regionalnych.

Druga sesja dotyczyła zbiorów specjalnych w wybranych polskich bibliotekach. Rozpoczął ją Kazimierz Adamczyk z Katedry Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Omówił dokumenty, które można zlokalizować w najważniejszych bydgoskich bibliotekach. Dzięki temu uczestnicy konferencji wzbogacili swoją wiedzę na temat zasobów Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, Biblioteki Głównej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Biblioteki Głównej Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego oraz Biblioteki Akademii Muzycznej. Jako drugi wystąpił Bogdan Stępień, analizując zbiory Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego, z których najcenniejsze są kazania sprzed 1800 r., napisane przez słynnych mówców i kaznodziejów dawnej Rzeczypospolitej: Szymona Wysockiego, Piotra Skargę, Andrzeja Grąckiego i Jana Bottera. Unikatowy charakter mają także sprawozdania szkolne z czasów galicyjskich – stanowią one niezastąpione źródło wiedzy na temat średniego szkolnictwa w drugiej połowie XIX w. i na początku XX w. Następnie Wanda Rudzińska zaprezentowała historię zbiorów specjalnych w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, nawiązując do działalności naukowej i artystycznej uczelni. Omówiła rękopisy, stare druki, grafikę, rysunki, zbiory muzyczne i kartograficzne, dokumenty życia społecznego oraz zbiory XIX w. Przedstawiła ponadto projekty badawcze, wystawy i publikacje związane z działalnością biblioteki. Agnieszka Kowalczyk z Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej wygłosiła referat dotyczący regionaliów w Bibliotece Naukowej im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego. Placówka ta od wielu lat gromadzi "plociana" i "masoviana" – materiały związane z Płockiem oraz całym Mazowszem, które obejmują wydawane od początku XX w. publikacje z całego kraju oraz z zagranicy. Po wielu godzinach intensywnych obrad uczestnicy konferencji mieli okazję wymienić swoje spostrzeżenia w nieco mniej oficjalnej atmosferze. Przełamaniu konwenansów z pewnością pomógł malowniczy rejs po szczecińskim porcie oraz kolacja zorganizowana w zacumowanym przy Wałach Chrobrego statku-restauracji.

Drugi dzień spotkania bibliotekarzy rozpoczął cykl odczytów o starodrukach, rękopisach oraz pamiętnikach. Wiesława Gmiterek przedstawiła krótki rys historyczny drukarstwa krakowskiego od XV do XVIII w., a następnie zaprezentowała (zgodnie z chronologią) starodruki krakowskie znajdujące się w Bibliotece Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Alicja Szulc omówiła kolekcję zgromadzonych w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu kilkudziesięciu późnośredniowiecznych rękopisów z okresu od XV do XVI w., które pochodzą z kilku klasztorów wielkopolskich, głównie cysterskich i franciszkańskich. Następnie Bogna Tokarska wystąpiła z referatem dotyczącym zasobów rękopiśmiennych w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, kładąc duży nacisk na znaczenie tych materiałów w pracy naukowej regionu. Renata Wilgosiewicz-Skutecka zaprezentowała zaś udostępnione na platformie Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej rękopisy wspomnień uczestników powstania wielkopolskiego. Dokumenty te pozwalają spojrzeć na wydarzenia z lat 1918–1919 z wielu różnych perspektyw, nie zawsze wiążących się z działaniami militarnymi i służbą wojskową.

Kolejną sesję poświęcono zbiorom ikonograficznym. Marta Kurzyńska scharakteryzowała materiały zgromadzone w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, m.in. obrazy, rysunki, grafiki, rzeźby, fotografie, ekslibrisy, pocztówki, a także plakaty, medale, dokumenty życia społecznego i materiały powystawowe. Znaczna część omówionych zbiorów ma charakter regionalny, co sprawia, że budzą one coraz większe zainteresowanie osób prywatnych, instytucji oraz organizacji, które realizują różnego rodzaju projekty badawcze lub popularyzatorskie związane z Pomorzem Zachodnim. Jolanta Kucharska opracowała, przechowywaną w Bibliotece Głównej Politechniki Warszawskiej, bardzo interesującą kolekcję fotografii, która dokumentuje urbanistykę, architekturę i krajobraz kulturowy Polski. W znacznej części stanowiły one zbiory dawnej Pracowni Ikonograficznej Instytutu Urbanistyki i Architektury. Szczególnie cenne są zdjęcia z pierwszej połowy lat 50., w tym okresie bowiem – ze względu na utrudniony dostęp do materiałów fotograficznych oraz z powodów politycznych – wykonano niewiele prac dokumentacyjnych. Kolejna referentka, Beata Kurek, skupiła się na udostępnianych w Bibliotece Jagiellońskiej afiszach i programach teatrów krakowskich z XIX w. Analizując repertuar, ceny biletów oraz liczbę inscenizacji, wysunęła interesujące wnioski dotyczące życia kulturalnego ówczesnej inteligencji. Tematem kolejnego wystąpienia stały się kolekcje Biblioteki Akademii Medycznej we Wrocławiu. Omówione przez Jana Dąbrowskiego zbiory mają głównie profil medyczny. Referent silny akcent położył na ekslibrisy, odnosząc się jednocześnie do starych druków, medali, rękopisów, fotografii oraz pocztówek. Następnie Jakub Skutecki z Biblioteki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza omówił materiał ikonograficzny związany ze zorganizowaną latem 1895 r. w Poznaniu wystawą przemysłową. Było to przedsięwzięcie polsko-niemieckie, wiążące się z promocją gospodarczych dokonań przedstawicieli obu państw. Wystawa ta była bardzo ważna, ponieważ stała się początkiem nowoczesnych imprez targowych w mieście. Kolejna referentka, Magdalena Przybysz-Stawska z Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Łódzkiego, zaprezentowała zbiory specjalne Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego oraz Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, w których do najcenniejszych dokumentów należy zaliczyć: stare druki, numizmaty, ekslibrisy, grafiki oraz dawne zbiory kartograficzne.

Ostatni dzień konferencji to wystąpienia dotyczące prasy oraz współczesnych form zbiorów specjalnych. Eligiusz Podolan z Biblioteki Neofilologicznej Uniwersytetu Zielonogórskiego przeprowadził analizę dwutygodnika społeczno-kulturalnego „Nadodrze”. Badania te pozwoliły w znacznej mierze zrozumieć wpływ periodyku na życie kulturalne i naukowe regionu oraz przybliżyć specyfikę czasopism wydawanych pod koniec lat 50. XX w. Drugie wystąpienie dotyczyło kolekcji prac doktorskich Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Ewa Cieślińska omówiła rozprawy kilku pokoleń wybitnych ekonomistów polskich. Podkreślała, że dysertacje, jako dokumenty niepublikowane, należą do zbiorów specjalnych, w związku z czym biblioteki zobowiązane są do szczególnego ich opracowania, przechowywania oraz udostępniania. Piotr Pitala z Biblioteki Politechniki Krakowskiej zaprezentował natomiast „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” – polskie czasopismo galicyjskie wydawane w latach 1876–1920. Poza sprawozdaniami Towarzystwa Tatrzańskiego w roczniku zamieszczano prace popularnonaukowe i naukowe. Znalazło się w nim wiele opracowań z zakresu turystyki, krajoznawstwa, taternictwa, geologii, geografii, botaniki, zoologii, etnografii itp. Ostatnie wystąpienie dotyczyło przeobrażeń, jakie nastąpiły w Dziale Zbiorów Specjalnych Książnicy Pedagogicznej im. Alfonsa Parczewskiego w Kaliszu. Bogumiła Celer zobrazowała, w jakim stopniu rozwój technologii informacyjnej przyczynił się do procesu zastępowania książek przez materiały multimedialne. Wystąpienie skłaniało do refleksji na temat wyznaczania zasad zaklasyfikowania nośników cyfrowych do grupy zbiorów specjalnych.

Referaty wygłoszone podczas szczecińskiej konferencji stały się bodźcem do wymiany wielu, często bardzo odmiennych poglądów. W dyskusji można wyróżnić kilka stale powtarzających się wątków. Uczestnicy spotkania omawiali przede wszystkim strategie udostępniania materiałów w bibliotekach cyfrowych. Wskazywali także na problemy związane z zabezpieczaniem opublikowanych w Internecie dokumentów przed ich niepożądanym wykorzystywaniem do celów komercyjnych. Na forum podjęty został problem praw autorskich, które obejmują digitalizowane zbiory. Bibliotekarze zastanawiali się też nad pozytywnymi i negatywnymi stronami otrzymywania przez biblioteki naukowe egzemplarza obowiązkowego. Wiele miejsca w posesyjnych i kuluarowych rozmowach zajęła problematyka stosowania przez biblioteki zabiegów marketingowych. Zbiory specjalne i regionalia pełnią niewątpliwie bardzo ważną rolę w procesie kreowania wizerunku nowoczesnej biblioteki, ale – jak przekonywali uczestnicy dyskusji – to od działalności promocyjnej w znacznym stopniu zależy czy użytkownik dotrze do nich i wykorzysta te materiały w pracy naukowej. Po koniec konferencji sformułowane zostały trzy, najistotniejsze zdaniem wszystkich uczestników, postulaty. Po pierwsze, uznano, że niezbędne jest utworzenie platformy cyfrowej, która gromadziłaby informacje o zbiorach specjalnych bibliotek z całej Polski. Po drugie, zaplanowano powołanie zespołu, który pomógłby nawiązać długofalową współpracę bibliotekarzy z archiwistami i muzealnikami w celu wymiany doświadczeń oraz przeciwdziałania niepotrzebnej rywalizacji o zbiory. I po trzecie, zapowiedziano organizowanie cyklicznych szkoleń, które pozwolą na ujednolicenie zasad opracowania i udostępniania zbiorów specjalnych. Referaty wygłoszone podczas konferencji, uzupełnione o materiały innych autorów, ukażą się w przyszłym roku w formie książkowej.

Zapraszam do obejrzenia fotografii z konferencji:
http://picasaweb.google.com/bibliotekaus [dostęp 26 listopada 2009].

 Początek strony



III Ogólnopolska Konferencja Naukowa Biblioteki Głównej Uniwersytetu Szczecińskiego / Paweł Dziel// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 9/2009 (109) grudzień/styczeń. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/109/a.php?dziel. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187