ebib 
Nr 4/2009 (104), E-learning – doświadczenia polskich bibliotekarzy . Badania, teorie, wizje
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Marta Wontorowska
Studentka Instytutu Informacji Nukowej i Bibliologii UMK

Sebastian Tyszkowski
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Wykorzystanie repozytoriów cyfrowych oraz zjawiska Web 2.0 w edukacji dzieci i młodzieży na przykładzie Biblioteki Cyfrowej DLESE


Dzisiejszy rozwój coraz bardziej wyrafinowanych technik i narzędzi dostępnych w sieci Internet wpływa nie tylko na codzienne życie każdego z nas, ale również na funkcjonowanie wielu instytucji i organizacji, w tym także bibliotek. Jednym z aspektów działalności bibliotek, która rozwinęła się dzięki dostępności nowych technologii, jest digitalizacja, oznaczająca konwersję dokumentów z ich tradycyjnej, pierwotnej postaci do cyfrowego odpowiednika, możliwego do odczytania wyłącznie przy użyciu elektronicznych narzędzi[1]. Historia bibliotek cyfrowych sięga 1971 r., kiedy to Michael S. Hart[2] rozpoczął prace nad udostępnianiem dzieł literackich w sieci, w ramach przedsięwzięcia, które obecnie nosi nazwę "Projekt Gutenberg".

Obecnie w sieci Internet funkcjonuje coraz więcej repozytoriów cyfrowych. Powstają one przy bibliotekach, instytucjach i organizacjach różnego typu, a także z prywatnych inicjatyw. Niektóre z nich wykorzystują zjawisko Web 2.0 w celu polepszenia swojego działania oraz poprawy wizerunku wśród użytkowników. Za twórcę i popularyzatora pojęcia Web 2.0 uważa się Tima O'Reilly'ego, który w 2004 r., podczas konferencji organizowanych przez O'Reilly Media i MediaLive International na temat nowych technik internetowych, opisał i nazwał zjawisko Internetu drugiej generacji (Web 2.0). W swoim artykule[3] O'Reilly podkreśla, iż nie można wskazać ostrych granic tego nowego trendu, a jedną z ważniejszych cech Web 2.0 jest postrzeganie Internetu jako platformy. Internet drugiej generacji można rozumieć jako zbiór założeń[4] dotyczących tworzenia stron WWW oraz innych aplikacji, które mogą działać bez dostępu do Internetu, w których podkreśla się interakcję i aktywne uczestnictwo użytkowników. Najczęściej definiuje się jednak Web 2.0 poprzez wyliczenie jego cech charakterystycznych[5], takich jak:

  1. interaktywność, polegająca na wykorzystywaniu interaktywnych technik tworzenia stron;
  2. mechanizm Wiki, który umożliwia użytkownikom edytowanie, zmienianie i dodawanie nowych treści do serwisu internetowego za pomocą przeglądarki internetowej czy możliwość generowania treści przez samych internautów, a nie tylko przez administratorów stron;
  3. istnienie więzi społecznościowych i możliwość tworzenia grup, nawiązywania kontaktów między internautami, zwłaszcza dzięki takim serwisom, jak: nasza-klasa.pl, MySpace, Facebook;
  4. współtworzenie i współdzielenie, czyli łatwe wymienianie się informacją, aktywne uczestnictwo czy chociażby możliwość oceniania i komentowania treści przez użytkowników;
  5. ciągła wersja beta (serwisy są nieprzerwanie w fazie tworzenia);
  6. łamanie schematów i istniejących zasad, dzięki czemu serwisy w tej konwencji tworzą nową wartość, dając upust kreatywności ich twórców;
  7. zasada to, czego chcę i kiedy chcę, która oznacza, iż użytkownik może sam zdecydować, z jakich treści korzysta i w jakiej formie, dzięki takim technologiom, jak np. kanały RSS, za pomocą których przesyłane są nagłówki wiadomości z witryn subskrybowanych przez użytkownika. Wystarczy posiadanie czytnika kanałów RSS, bądź jako osobnego programu (np. polski Paseczek), bądź też jako wtyczki do programów pocztowych czy niektórych przeglądarek. Dzięki temu użytkownik nie musi przeglądać kilkunastu witryn w poszukiwaniu najświeższych artykułów i wiadomości, ponieważ nagłówki nowych wiadomości są umieszczone w czytniku RSS;
  8. szybkość powstawania serwisów budowanych w konwencji 2.0 - wystarczy mieć dobry pomysł i wdrożyć go dzięki istniejącym już, dosyć łatwym technologiom. Koszt uruchomienia serwisu jest niski, jednak wraz ze wzrostem liczby użytkowników i multimediów wykorzystywanych w witrynie może znacząco wzrosnąć (np. YouTube).

Internet drugiej generacji jest rozumiany przez Marię Miller i Elżbietę Mroczek jako interaktywny Internet, którego podstawą jest tworzenie grup i sieci znajomych, co umożliwia wyszukiwanie danych, ich ocenę, polecanie linków i samodzielne umieszczanie danych w Internecie[6]. Kluczowe jest jednak zaangażowanie samych użytkowników w tworzenie treści serwisów, łatwość obsługi i popularyzacja otwartych standardów. Nie chodzi więc o stosowanie nowoczesnych, nieznanych dotąd technologii informatycznych, a jedynie o zmianę podejścia do samego Internetu oraz o możliwość współtworzenia witryn i serwisów przez użytkowników.

Web 2.0 jest z powodzeniem wykorzystywany w repozytoriach cyfrowych, czego przykładem może być Biblioteka Cyfrowa Edukacji o Ziemi (ang. DLESE - Digital Library for Earth System Education). Jest to repozytorium tworzone przez społeczność nauczycieli, uczniów, studentów oraz naukowców pracujących wspólnie w celu polepszenia jakości i ilości materiałów potrzebnych do nauczania (uczenia się) zagadnień związanych z wiedzą o Ziemi. Fundusze na powstanie i rozwój biblioteki zapewniła Narodowa Fundacja Nauki (Stany Zjednoczone), a prowadzeniem działalności DLESE zajmuje się obecnie Laboratorium Komputerowe i Systemów Informacyjnych Narodowego Centrum Badań Atmosferycznych (ang. NCAR - National Center for Atmospheric Research) oraz Biblioteka Narodowego Centrum Badań Atmosferycznych.


wontorska_tyszkowski1 (58K)

Rys. 1. Strona główna repozytorium cyfrowego DLESE
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Digital Library for Earth System Education DLESE [on-line].
[Dostęp 11 maja 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dlese.org/library/index.jsp.



DLESE jest darmowym repozytorium zapewniającym dostęp do kolekcji materiałów edukacyjnych wysokiej jakości, wspierającym tworzenie, użycie oraz dzielenie się źródłami informacji. Zasoby DLESE zawierają m.in. plany lekcji, mapy, rysunki, zdjęcia, zestawienia danych, wizualizacje, kursy on-line i wiele innych. Biblioteka cyfrowa może być wykorzystywana zarówno przez nauczycieli, w celu przygotowania zajęć w szkołach, jak i przez samych uczniów i osoby zainteresowane samokształceniem w dziedzinie nauk o Ziemi. Aby znaleźć odpowiedni zasób, użytkownik repozytorium DLESE może skorzystać z wyszukiwarki lub przeglądać kolekcje publikacji według tematu, typu zasobu, poziomu nauczania oraz według amerykańskich narodowych standardów nauczania, co przedstawiono na rys. 2 i 3.




Rys. 2. Przeglądanie zasobów repozytorium według poziomu nauczania
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Digital Library for Earth System Education DLESE [on-line]. Grade level.
[Dostęp 11 maja 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dlese.org/dds/browsenav_gradeRange.htm.





Rys. 3. Przeglądanie zasobów repozytorium według tematu
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Digital Library for Earth System Education DLESE [on-line]. Subject.
[Dostęp 11 maja 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dlese.org/dds/histogram.do?group=subject.



Zastosowanie idei Web 2.0 w repozytorium DLESE przejawia się głównie w możliwości aktywnego współtworzenia kolekcji przez użytkowników, ale także w wykorzystywaniu nowych typów publikacji, takich jak webcast[7], nagrania wideo, wizualizacje, nagrania audio (wykłady, nagrania radiowe), listy e-mail, wyszukiwarki, fora internetowe, portale, tablice ogłoszeniowe, usługi typu "zapytaj eksperta", a nawet oprogramowanie.


wontorska_tyszkowski4 (59K)

Rys. 4. Różne typy dokumentów wykorzystywane w repozytorium DLESE
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Digital Library for Earth System Education DLESE [on-line]. Resource type.
[Dostęp 11 maja 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dlese.org/dds/browsenav_resourceType.htm.



Oprócz możliwości przeglądania dokumentów w serwisie funkcjonuje wyszukiwarka z rozbudowanymi kryteriami wyszukiwania, takimi jak: poziom nauczania, typ dokumentu, kolekcja oraz narodowe standardy nauczania. W ramach repozytorium publikowany jest newsletter "Sprawy DLESE", który dostarcza informacji o nowościach w serwisie.

Biblioteka cyfrowa postrzegana jest przez użytkowników jako komunikatywna i zapewniająca współuczestnictwo, głównie dzięki możliwości sugerowania nowych publikacji przez internautów. Członkowie społeczności skupiającej się wokół repozytorium DLESE, użytkownicy i redaktorzy zachęcani są do nadsyłania odnośników do ciekawych materiałów edukacyjnych w sieci i podawania ich opisu. Ich propozycje są następnie oceniane przez redaktorów, którzy decydują o umieszczeniu materiałów w repozytorium. Istnieje także możliwość przesyłania ogłoszeń do działu "Nowości i okazje", które informują o konferencjach, warsztatach, nagrodach, stypendiach, grantach, pracach badawczych lub innych wydarzeniach. Użytkownicy korzystają z rozbudowanego formularza, w którym wybierają odpowiednie opcje (np. rodzaj ogłoszenia, temat, wiek odbiorców), a także opisują wydarzenie lub dodają odnośnik do strony internetowej zawierającej szczegóły. Dla użytkowników, którzy chcą być na bieżąco informowani o nowościach w bibliotece DLESE, stworzono system kanałów RSS, który pozwala na subskrypcję skrótów treści publikacji pojawiających się w całym serwisie lub w wybranych działach. Internauta może wybrać typ informacji oraz kanał, który chce subskrybować, co pozwala na kontrolę liczby oraz tematyki nagłówków przychodzących z serwisu. Dostępne są m.in. kanały Nowości, Granty, Praca, Konferencje, Warsztaty, Możliwości kształcenia, Nagrody i Stypendia oraz Kalendarz.

Podsumowanie

Wykorzystanie Biblioteki Cyfrowej DLESE we współczesnej edukacji pokazuje, że niektóre narzędzia mieszczące się w konwencji Web 2.0 są niezwykle przydatne i cenne dla użytkowników oraz zapewniają wysokiej jakości komunikację pomiędzy twórcami repozytorium a odwiedzającymi. Na szczególną uwagę zasługuje możliwość proponowania przez użytkowników biblioteki ciekawych materiałów oraz przesyłanie informacji o nowościach czy interesujących wydarzeniach w ramach społeczności skupionej wokół repozytorium. Pozwala to na interakcję między twórcami a odbiorcami. Z jednej strony, użytkownicy mogą proponować materiały, które w ich opinii powinny się znaleźć w repozytorium, z drugiej, nad jakością dokumentów w kolekcji nadal czuwają redaktorzy, którzy ostatecznie umieszczają je w serwisie. W bibliotece DLESE dostępne są także kanały RSS oraz newsletter. Materiały edukacyjne umieszczane w repozytorium są zróżnicowane pod względem typu, począwszy od tradycyjnych dokumentów, takich jak: ilustracje, mapy, plany lekcji, sylabusy, po nowoczesne publikacje, np. webcasty, zestawy danych, fora internetowe, wyszukiwarki, listy e-mailowe, książki audio, wideo, publiczne archiwa informacji. Narzędzia mieszczące się w konwencji Web 2.0 mają pozytywny wpływ na funkcjonowanie repozytoriów cyfrowych, przyczyniają się do wzrostu ich interaktywności, komunikatywności oraz polepszenia wizerunku wśród użytkowników.

Przypisy

[1] TREMBOWIECKI, A. Digitalizacja zbiorów bibliotecznych: teoria i praktyka. Warszawa: Wydaw. Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej, 2006, s. 15.

[2] KOWALSKA, M. Dygitalizacja zbiorów bibliotek polskich. Warszawa: Wydaw. SBP, 2007, s. 41-42.

[3] O`REILLY, T. What is Web 2.0? [on-line]. [Dostęp 20 marca 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html?page=1.

[4] JASKOWSKA, B., DUDCZAK, A. Library 2.0 - rewolucja i przełom, czy kolejny etap rozwoju współczesnego bibliotekarstwa? Przegląd Biblioteczny 2007, nr 3, s. 355.

[5] LENIEK, A., Web 2.0. W: I-słownik.pl: słownik slangu informatycznego [on-line]. [Dostęp 30 marca 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.i-slownik.pl/1,1894,web,2,0.html.

[6] MILLER, M., MROCZEK, E. Profil użytkownika i inne elementy Web 2.0 w bibliotekach cyfrowych. Biuletyn EBIB [on-line] 2007, nr 88 [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/2007/88/a.php?miller_mroczek.

[7] Webcast jest to prezentacja multimedialna przekazywana za pośrednictwem sieci Internet przy użyciu tzw. mediów strumieniowych. Nie jest pojęciem jednoznacznie zdefiniowanym - oznacza najczęściej, że zarówno ilustracja (np. slajdy prezentacji), jak i wystąpienie osoby prowadzącej prezentację (czyli jej głos lub głos i obraz z kamery wideo) są w całości transmitowane przez sieć do komputerów słuchaczy. Źródło: Webcast. W: Wikipedia [on-line]. [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://pl.wikipedia.org/wiki/Webcast.

Bibliografia

  1. BRYAN, A. Web 2.0: A New Wave of Innovation for Teaching and Learning? [on-line]. [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.middlebury.edu/nr/rdonlyres/2c9efffc-00b4-46e9-9ce5-32d63a0fe9b5/0/unbound_02_02_web2.pdf.
  2. BASARA, Z. Czytelnicy do klawiatur. Gazeta Wyborcza 2007, nr 52, s. 15.
  3. BIRDSALL, W. Web 2.0 as a social movement. W: Webology [on-line]. 2007, Vol. 4, No. 2 [dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.webology.ir/2007/v4n2/a40.html.
  4. DUDCZAK, A. Zastosowanie Web 2.0 w bibliotekach cyfrowych [on-line]. [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://dlibra.psnc.pl/biblioteka/dlibra/doccontent?id=111&dirids=1.
  5. DYSON, E. Wersja 2.0: przepis na życie w epoce cyfrowej. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 83-7180-379-6.
  6. DLESE - Digital Library for Earth System Education [on-line]. [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dlese.org.
  7. GRAHAM, P. Web 2.0 [on-line]. [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.paulgraham.com/web20.html.
  8. JASKOWSKA, B, DUDCZAK, A. Library 2.0 - rewolucja i przełom, czy kolejny etap rozwoju współczesnego bibliotekarstwa? Przegląd Biblioteczny 2007, nr 3.
  9. KOSZOWSKA, A. Jack Maness o teorii Biblioteki 2.0 oraz o tym, co Web 2.0 oznacza dla bibliotek. Biuletyn EBIB [on-line] 2007, nr 85 [Dostęp 20 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/2007/85/a.php?koszowska.
  10. KOWALSKA, M. Dygitalizacja zbiorów bibliotek polskich. Warszawa: Wydaw. SBP, 2007. ISBN 978-83-89316-68-4.
  11. LENIEK, A. Web 2.0. W: I-słownik.pl: słownik slangu informatycznego [on-line]. [Dostęp 30 marca 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.i-slownik.pl/1,1894,web,2,0.html.
  12. MILLER, M., MROCZEK, E. Profil użytkownika i inne elementy Web 2.0 w bibliotekach cyfrowych [on-line]. [Dostęp 30 marca 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/2007/88/a.php?miller_mroczek.
  13. O'REILLY, T. What is Web 2.0? [on-line]. [Dostęp 30 marca 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html?page=1.
  14. STARZYŃSKI, M., GOGACZ, G. Rola narzędzi Web 2.0 w budowaniu wizerunku nowoczesnej biblioteki. W: WOJCIECHOWSKA, M. (red.). Elektroniczny wizerunek biblioteki. Gdańsk: Wydaw. Ateneum, 2008. ISBN 978-83-61079-01-9.
  15. TREMBOWIECKI, A. Digitalizacja zbiorów bibliotecznych: teoria i praktyka, Warszawa: Wydaw. Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej, 2006. ISBN 83-88581-26-0.
 Początek strony



Wykorzystanie repozytoriów cyfrowych oraz zjawiska Web 2.0 w edukacji dzieci i młodzieży na przykładzie Biblioteki Cyfrowej DLESE / Marta Wontorowska, Sebastian Tyszkowski// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 4/2009 (104) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/104/a.php?wontorowska_tyszkowski. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187