ebib 
Nr 4/2009 (104), E-learning – doświadczenia polskich bibliotekarzy . Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Anna Konieczko
Biblioteka Główna Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach

E-edukacja okazją urozmaicenia wiedzy i umiejętności bibliotekarzy




Wiedza w organizacji stanowi o jej potencjale. E-learning, czyli nauczanie na odległość, daje możliwość szybkiego i efektywnego zdobywania wiedzy, staje się więc ważnym elementem funkcjonowania organizacji. Jak można rozumieć e-learning? Marek Hyla – specjalista w zakresie e-learningu, przyjmuje, że e-learning to wszelkie działania wspierające proces szkolenia, wykorzystujące technologie teleinformatyczne[1]. Potocznie o e-learningu każdy z nas może powiedzieć, że jest to:

  • proces edukacji z wykorzystaniem najnowszych technologii i narzędzi teleinformatycznych,
  • sposób na uzupełnianie tradycyjnych szkoleń,
  • forma samodzielnej nauki,
  • efektywny i szybki sposób podnoszenia kwalifikacji i pozyskiwania wiedzy.

Definicja tego terminu może być subiektywna, natomiast szeroko pojęta realizacja e-learningu wymaga od organizatorów nie tylko nakładów finansowych związanych z przygotowaniem zaplecza technologicznego, ale także kreowania merytorycznych wartości, rozumianych jako: odpowiednio przygotowane materiały, zadania, przewidywanie możliwych do wystąpienia trudności, ocenianie nabytych przez uczestników umiejętności itp. Przygotowanie e-szkolenia wiąże się z wyborem kompleksowej platformy e-learningowej, która umożliwi systemowe zarządzanie szkoleniami na odległość. Rozwiązania platformy powinny umożliwiać:

  • publikowanie szkoleń w formie elektronicznej (główne zadanie),
  • łatwe i szybkie rejestrowanie użytkowników oraz gromadzenie danych osobowych uczestników szkolenia,
  • dzielenie użytkowników na grupy, kreowanie i kontrolowanie procesów szkoleniowych,
  • udostępnianie narzędzi komunikacyjnych (np. poczta elektroniczna, forum),
  • łatwe tworzenie raportów o przebiegu kursów przez osoby nadzorujące realizację szkolenia[2].

Na rynku można znaleźć bezpłatne platformy. Takim przykładem jest pakiet Moodle (Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) rozprowadzany za darmo jako oprogramowanie open source, zgodnie z licencją GNU GPL. Moodle umożliwia tworzenie stron internetowych oraz przeprowadzanie elektronicznych kursów. Aby profesjonalnie opracować kurs internetowy, konieczna jest współpraca bibliotekarza (czynnik merytoryczny) z informatykiem (czynnik techniczny). Wiedza informatyczna, znajomość programów i nowości na rynku komputerowym jest jednym z podstawowych elementów tworzenia internetowych usług bibliotecznych (kursów, stron, wypożyczeń itp.).

Oprócz technologii problemem, jaki może wynikać z e-learningu jest brak uniwersalności rozumianej jako możliwość zastosowania do każdego rodzaju szkolenia. Niektórych treści edukacyjnych nie można przekształcić (lub jest to bardzo trudne) w formę e-learningową, ponieważ w wielu przypadkach jest konieczny bezpośredni kontakt trenera z kursantem, umożliwiający zapoznanie się ze sposobami zachowania uczestników szkolenia. Wymaga to wysokich kompetencji interpersonalnych, a także z zakresu metodyki nauczania (takim przykładem mogą być kursy z zakresu technik komunikowania się, kursy asertywności i przedsiębiorczości). Największym wyzwaniem dla wykorzystania tego typu szkolenia są ludzie, którzy obawiają się nowoczesnych technologii, czego wyrazem jest brak niezbędnych umiejętności obsługi komputera, a także trudności z zachowaniem samodyscypliny w procesie szkolenia. Dodatkowo kurs taki stwarza ryzyko atomizacji wiedzy, prowadzące do utraty kontekstu i powstawania luk w wiedzy[3].

Pomimo wymienionych trudności e-learning jest niezwykle pomocnym narzędziem w podnoszeniu własnych kwalifikacji. Do jego zalet można zaliczyć m.in.:

  • możliwość szkolenia dużych grup ludzi,
  • optymalizację doboru grup uczących się,
  • dopasowanie do swoich aktualnych możliwości tempa uczenia się oraz lepsze organizowanie własnego czasu,
  • ułatwienia organizacyjne – możliwe szkolenie w miejscu pracy, brak konieczności przemieszczania się do ośrodków szkolących,
  • możliwość szybkiej modyfikacji treści i jej natychmiastowe rozpowszechnianie,
  • standaryzację wiedzy,
  • szybki kontakt ze szkoleniowcem i innymi uczestnikami kursu za pośrednictwem forum lub poczty elektronicznej,
  • kontrolę realizacji szkolenia.

Kursy e-learningowe mogą być gotowym produktem (możliwym do zastosowania dla wielu organizacji o różnym profilu działalności) lub dedykowanym, czyli tzw. szytym na miarę (stworzonym specjalnie na potrzeby konkretnej instytucji). O sukcesie takiego kursu stanowi przestrzeganie elementarnych zasad[4] przy jego tworzeniu:

  1. Wstępne informacje o kursie powinny być dostępne w trybie on-line.
  2. Każdy kurs powinien zawierać wstępne szkolenie w zakresie nawigacji i używania funkcji kursu.
  3. Sylabus kursu powinien być udostępniony nie później niż w trakcie pierwszej lekcji kursu.
  4. Materiały prezentowane on-line powinny być atrakcyjne.
  5. Kurs powinien zawierać wiele interesujących odnośników do innych stron internetowych.
  6. Kurs powinien być w pełni funkcjonalny.
  7. Materiały prezentowane w sieci powinny spełniać podobne funkcje jak w tradycyjnej szkole.
  8. Materiały powinny być prezentowane w sposób dostosowany do różnych stylów uczenia się ludzi.
  9. Materiały powinny być prezentowane w sposób logiczny, aby studenci mogli z łatwością poruszać się po całym kursie.
  10. Studenci powinni móc łatwo i szybko porozumiewać się on-line z instruktorem kursu.
  11. Studenci powinni móc „mówić” do całej klasy podczas „otwartych dyskusji” e-mailowych na dany temat.
  12. Kurs musi podtrzymywać uwagę i zainteresowanie studenta.
  13. W kursie należy używać poprawnego języka.
  14. Strony powinny szybko się ładować.
  15. W kursie powinni brać udział także zewnętrzni eksperci.
  16. Należy zwrócić szczególną uwagę na reguły kontroli i procedury.
  17. Należy zwracać uwagę, kiedy i jak często cała klasa jest dostępna on-line[5].

W dzisiejszych czasach e-learning stanowi bardzo ważny, stale rozwijający się element polityki szkoleniowej w wielu firmach komercyjnych, ale z takiej możliwości szkolenia może korzystać również środowisko bibliotekarskie. Zarządzający personelem bibliotecznym powinni zachęcać do takiej formy nauki, ponieważ w ten sposób można nabyć wiele kompetencji (niezależnie od godzin pracy), które ułatwiają wykonywanie obowiązków zawodowych i podejmowanie nowych inicjatyw. Do takich kompetencji można zaliczyć przede wszystkim kompetencje twarde, czyli te, które dotyczą konkretnej wiedzy, umiejętności dających się dość ściśle opisać, ocenić. Wśród nich można wymienić m.in.:

  • obsługę komputera i programów komputerowych,
  • naukę języka obcego,
  • skuteczne poruszanie się w sieci internetowej,
  • tworzenie stron internetowych,
  • redagowanie pism,
  • tworzenie analizy SWOT, planów marketingowych itp.,
  • znajomość zagadnień prawnych (kursy z zakresu znajomości np. prawa autorskiego).

Obecnie najbardziej znanym bibliotecznym kursem e-learningowym jest Bibweb. Kurs ten jest tworzony i realizowany przez kilka ważnych instytucji (m.in. Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Komisję Wydawnictw Elektronicznych Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Fundację Bertelsmanna), a przeznaczony dla szerokiego grona bibliotekarzy. Projekt ten umożliwia nabycie umiejętności i pewności w posługiwaniu się siecią oraz w tworzeniu stron internetowych. Kolejną inicjatywą w zakresie e-learningu może pochwalić się Warmińsko-Mazurska Biblioteka Pedagogiczna im. Karola Wojtyły w Elblągu[6]. Organizuje ona kursy w zakresie obsługi programów MS Office: MS Excel, MS PowerPoint, MS Publisher. Bogatą ofertę kursów na odległość dla nauczycieli (i nie tylko) prezentował Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów (OEIiZK)[7]. Były to zajęcia z zakresu tworzenia stron internetowych i obsługi programów komputerowych, m.in. MS Excel, Corel Draw. Formy zdalnego uczenia znajdują się również w ofercie studiów wielu polskich uczelni. Z inicjatywy Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie powstał Polski Uniwersytet Wirtualny.

Rys. 1. Strona główna Polskiego Uniwersytetu Wirtualnego
Rys. 1. Strona główna Polskiego Uniwersytetu Wirtualnego
Źródło: Polski Uniwersytet Wirtualny [on-line]. [Dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.puw.pl.

Pierwsze studia on-line uruchomiono w 2002 r. na dwóch kierunkach: zarządzanie i marketing oraz informatyka. Dzisiaj oferta studiów obejmuje kierunki: politologia, pedagogika, pielęgniarstwo, zarządzanie, informatyka. Oprócz studiów PUW proponuje kursy internetowe w zakresie m.in. technologii komputerowych i informacyjnych, ekonomii i finansów, marketingu, mediów i komunikacji, prawa, nauk społecznych, nauk ścisłych[8]. Każdy z bibliotekarzy może brać udział w tego typu kursach bądź studiach i podnosić swoje kwalifikacje z innych dziedzin. W Polsce działa również Stowarzyszenie E-learningu promujące tego typu szkolenia oraz dbające o wysoką jakość usług e-learningowych w kraju[9].

Rys. 2. Strona główna Stowarzyszenia E-learningu
Rys. 2. Strona główna Stowarzyszenia E-learningu
Źródło: Stowarzyszenie E-learningu [on-line]. [Dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.sel.org.pl.

Bibliotekarze są nie tylko odbiorcami i kreatorami kursów e-learningowych dla swojego środowiska zawodowego, ale także organizują e-szkolenia dla studentów. Dzięki takim inicjatywom studenci mogą przez Internet zaliczyć obowiązkowe szkolenie biblioteczne, a przede wszystkim poznać, w atrakcyjny sposób, zasady korzystania z biblioteki. Można wskazać kilka bibliotek podejmujących takie zadania:

Rys. 2. Rys. 3. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego – szkolenie biblioteczne
Rys. 3. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego – szkolenie biblioteczne
Źródło: come.uw [on-line]. [Dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://moodle.come.uw.edu.pl/course/category.php?id=14.


Rys. 2. Rys. 4. Biblioteka Wyższej Szkoły Humanitas w Sosnowcu
Rys. 4. Biblioteka Wyższej Szkoły Humanitas w Sosnowcu
Źródło: Wyższa Szkoła Humanitas [on-line]. [Dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://humanitas.edu.pl:81/moodle/moodle/.


Rys. 2. Rys. 5. Biblioteka Uniwersytetu Gdańskiego
Rys. 5. Biblioteka Uniwersytetu Gdańskiego
Źródło: Biblioteka Uniwersytetu Gdańskiego, Szkolenie biblioteczne on-line [on-line]. [dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://szkolenie.bg.univ.gda.pl/.


Rys. 2. Rys. 6. Biblioteka Akademii Medycznej w Gdańsku
Rys. 6. Biblioteka Akademii Medycznej w Gdańsku
Źródło: Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Gdańsku, Szkolenie Biblioteczne [on-line]. [Dostęp 28 kwietnia 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://biblioteka.amg.gda.pl/szkolenie/.

Obecnie na rynku pojawia się wiele możliwości darmowego uczenia się, dlatego też środowisko bibliotekarskie powinno z tej okazji korzystać. Motywacja wewnętrzna bibliotekarzy, jak i zachęta ze strony przełożonych sprzyjają wykorzystaniu e-szkoleń w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych. Należy również pamiętać, że e-learning jest wartością samą w sobie. Uczestnicząc w takim szkoleniu, bibliotekarz może odczuwać satysfakcję z korzystania z nowoczesnych technologii.

Przypisy

[1] HYLA, M. Przewodnik po e-learningu. Kraków: Wolters Kluwer Polska, 2007, s. 19.

[2] BRZOSTOWSKI, G. I korzyści, i atrakcje. W: Personel i Zarządzanie [on-line]. 2006, nr 2 [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://personel.infor.pl/archiwum/2006/2/000005800,I-korzysci--i-atrakcje.html.

[3] HYLA, M., dz. cyt., s. 26.

[4] Zasady te są opisane na stronie: Polski Uniwersytet Wirtualny [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.puw.pl.

[5] 17 elementów dobrego kursu online [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.puw.pl/elearning.html?akcja=elearning&P[id]=0&P[aid]=66.

[6] Biblioteczne Centrum Zdalnej Edukacji [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://moodle.wmbp.edu.pl/.

[7] Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://kursyonline.oeiizk.waw.pl/.

[8] Polski Uniwersytet Wirtualny [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.puw.pl/art.html?akcja=rekrut&P[aid]=619.

[9] Stowarzyszenie E-learningu [on-line]. [Dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.sel.org.pl.

 Początek strony



E-edukacja okazją urozmaicenia wiedzy i umiejętności bibliotekarzy / Anna Konieczko// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 4/2009 (104) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/104/a.php?konieczko. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187