ebib 
Nr 4/2009 (104), E-learning – doświadczenia polskich bibliotekarzy . Sprawozdanie
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Przemysław Kasperkiewicz
Biblioteka Główna Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Sprawozdanie z II Konferencji Naukowej - "Informacja w świecie cyfrowym: informacja a innowacja"




Konferencja naukowa pod hasłem „Informacja w świecie cyfrowym: informacja a innowacja”, zorganizowana przez Bibliotekę Główną Wyższej Szkoły Biznesu im. Jerzego Altkorna w Dąbrowie Górniczej (WSB), odbyła się dnia 16 marca 2009 r. w Audytorium Maximum[1]. Zaprezentowane wystąpienia dotyczyły takich obszarów tematycznych jak: społeczny aspekt cyfryzacji świata, przestrzeń cyfrowa jako platforma dla innowacji oraz zarządzanie informacją cyfrową w zakresie biznesu, nauki, edukacji i rozrywki. Uczestników konferencji przywitała krótko rektor WSB, prof. Zdzisława Dacko-Pikiewicz. Kilka słów wprowadzenia w tematykę konferencji wygłosiła dyrektor Biblioteki Głównej WSB, Marzanna Chmielarska, która – jako gospodarz tego spotkania – poprowadziła obrady.

Jako pierwszy głos zabrał Krzysztof Komorowski – konsultant IT w firmie IBM Polska, prezentując referat pt. Opór przed zmianą. Społeczne bariery informatyzacji. Jego zdaniem, społeczeństwo informacyjne w Polsce nie posiada właściwie funkcjonującej bazy w postaci systemów teleinformatycznych, sprawnie obsługujących instytucje administracji publicznej. Większość z nich cechuje niedostateczny brak korelacji pomiędzy nakładami finansowymi a uzyskaną produktywnością; według zaprezentowanych wyliczeń, jedynie 53 z 59 branż stanowiących 70% ogółu światowej gospodarki wykazuje śladową spójność tych parametrów. Zdaniem autora, ponad połowa wszystkich projektów informatycznych przekracza o połowę budżety zaplanowane na ich realizację. Dostawcy nowych technologii i sami klienci instytucjonalni powinni więc zmienić myślenie z kategorii czysto technicznej na pragmatyczną, dotyczącą uzyskania korzystnych i pożądanych zmian w działaniu obsługiwanego systemu lub procesu. Niezwykle ważne jest również oswajanie pracowników ze zmianami, m.in. poprzez właściwą komunikację w organizacji, stopniową adaptację proponowanych rozwiązań oraz system szkoleń. Optymalny system powinien usprawniać czynności wykonywane przez pracowników i zapewniać prawidłową komunikację i interakcję z klientem (elektroniczny przepływ dokumentów, zdalne uruchamianie procedur urzędowych). Odpowiednio wczesne zbilansowanie możliwych zysków i ewentualnych strat pomaga stworzyć obraz realnych wymagań, jakie ma spełniać realizowany projekt. Należy pamiętać o tym, że nie ma idealnych rozwiązań teleinformatycznych. Firmy oferujące określony produkt powinny słuchać opinii aktualnych i przyszłych klientów, aby udoskonalać sprzedawany system o nowe opcje i funkcjonalność. Wypływa z tego wniosek, również dla bibliotek, dotyczący potrzeby wzajemnej współpracy z producentami zintegrowanych systemów bibliotecznych.

Kolejny z prelegentów, Edwin Bendyk – dziennikarz i publicysta „Polityki”, przedstawił równie interesujący referat pt. Społeczeństwo wiedzy? Raport z pola walki. Wystąpienie dotyczyło znaczenia innowacji i systemu wiedzy dla gospodarki i funkcjonowania tzw. społeczeństwa wiedzy (termin używany przez autora referatu). Kluczowym elementem rozwoju gospodarki jest odpowiednie zaplanowanie nakładów na badania i naukę. W Stanach Zjednoczonych obecny prezydent przeznaczył na ten cel 120 mld dolarów, dla porównania: w Polsce mówi się o 4 mld złotych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej. Równie istotny jest wybór innowacji, w szczególności inwestycji długoterminowych, takich jak badania naukowe, których koszty po dłuższym czasie nie tylko zwracają się, ale też przynoszą wymierne korzyści. Zdaniem autora, hamowaniu innowacyjności w Polsce sprzyja zmonopolizowany system patentowy, który uniemożliwia mniejszym podmiotom i jednostkom naukowym wdrożenie wielu cennych i pionierskich rozwiązań i wynalazków, z uwagi na wysokie koszty całej procedury. Z takiej sytuacji korzystają tylko większe korporacje badawcze, które dysponują odpowiednimi środkami finansowymi. Tymczasem każdy uczestnik rynku powinien mieć równe szanse na wykorzystanie własnego potencjału twórczego i naukowego. Wszystkie tego typu inicjatywy w zakresie prowadzenia badań naukowych, innowacji i ich formalnoprawnego opisu i uporządkowania składają się na system wiedzy, który może mieć charakter prywatny (Intellectual Venture, Craig Venture) lub/i społeczny (Open Science, Open Innovation, Consumer Innovation). Prelegent wskazuje na istotny paradoks demokracji: niczym nieograniczona „wolna amerykanka” w kreowaniu innowacyjności może skutkować wzrostem niepewności i destabilizacją systemu społecznego, dlatego jest wskazany pewien stopień politycznej kontroli, sankcjonującej niepożądane i patologiczne zachowania. Należy jednak zwrócić uwagę, iż nieograniczony audyt polityczny może wywołać niepożądaną praktykę, wedle której to politycy (niekoniecznie interdyscyplinarni specjaliści) będą mieli niejako z urzędu decydujący wpływ na kierunek badań i rozwój wiedzy bez konsultacji ze środowiskiem naukowym (znane skądinąd quasi-reformatorskie innowacje resortów rządowych i ustawowe buble mogą być tego wyraźnym dowodem).

Następnie przed audytorium wystąpił Karol Nowaczyk z Centrum Elektronicznej Gospodarki w Poznaniu z referatem zatytułowanym Społeczeństwo informacyjne w Polsce – teraźniejszość i przyszłość. Dokonał konstruktywnej analizy dostępności Internetu w Polsce dla odbiorcy indywidualnego, posługując się wynikami badań publikowanymi cyklicznie w ramach wydawnictwa pt. Elektroniczna gospodarka. Raport […]. Badania owe przeprowadzono na reprezentatywnej grupie respondentów w wieku 16–74 lata. Procent osób korzystających z komputera bez dostępu do sieci, jak i z dostępem do niej jest podobny i wynosi odpowiednio 54,8% i 49% (dane za 2008 r.). Według prognoz, w 2011 r. liczba zadeklarowanych internautów powinna wynosić 65%. Wzrasta także liczba osób korzystających z komputera codziennie lub prawie codziennie (65,5%). Od kilku lat można obserwować następującą prawidłowość: zdecydowana większość osób korzystających stale z Internetu to osoby młode, w wieku 16–24 lata, z wyższym wykształceniem, zamieszkujące duże miasta (powyżej 100 tys. mieszkańców). Jednocześnie z roku na rok obserwuje się wzrost zainteresowania Internetem osób starszych, co ma związek m.in. z popularnością przedsięwzięć pod nazwą „uniwersytety trzeciego wieku” oraz unijnym wsparciem finansowym, w ramach wyrównywania szans w obszarach wiejskich. Na tle krajów Unii Europejskiej Polska nie plasuje się w ścisłej czołówce, lecz na przedostatnim miejscu z wynikiem 40% użytkowników; dla porównania wynik przodującej Islandii to aż 83%! Cytowany przez prelegenta raport przedstawia także przyczyny braku korzystania z Internetu przez indywidualne osoby: brak potrzeby (?) – wymieniany aż przez 45% badanych, wysoki koszt sprzętu (29%), wysoki koszt dostępu do sieci szerokopasmowej (26%), brak umiejętności (23%) i inne niezidentyfikowane powody (9%). Prelegent zauważył, że Polska ma szansę w ciągu trzech najbliższych lat uzyskać unijną średnią w dostępności indywidualnych odbiorców do usługi szerokopasmowego Internetu, w związku z planowanym wpływem unijnych środków w latach 2007–20013 w kwocie 16 mld euro na rozwój usług administracji publicznej. Czas jednak pokaże, w jaki sposób owe środki zostaną rozdysponowane i czy światowy kryzys nie spowoduje obniżenia deklarowanej kwoty.

Marcin Mielnicki z Centrum Superkomputerowo-Sieciowego w Poznaniu przedstawił referat pt. Zintegrowany dostęp do otwartych, rozproszonych cyfrowych zasobów naukowych – rozwiązania europejskie. Z racji ważności dla nauki wyróżnił dwa rodzaje dokumentów udostępnianych w sieci w wersji elektronicznej: obiekty źródłowe jako przedmiot badań i obiekty będące wynikiem badań naukowych. Zaprezentowany został portal akademickich repozytoriów naukowych OPEN DOAR (Directory of Open Access Repositories), który umożliwia dostęp do ponad 850 repozytoriów z całego świata. Prelegent zauważył, iż wzrostowa tendencja liczby repozytoriów powoduje problemy w efektywnym filtrowaniu i wyszukiwaniu informacji. Ponadto zasoby katalogów i bibliotek cyfrowych stanowią przestrzeń tzw. „głębokiego” Internetu i z reguły nie są indeksowane przez popularne wyszukiwarki. W celu częściowego rozwiązania tych problemów powstały usługi integrujące zawartość rozproszonych zasobów, oparte na protokole OAI-PMH (Open Archives Initiative – Protocol for Metadata Harvesting) i schemacie meta-opisu Dublin Core (Dublin Core Metadata Element Set). Autor omówił najważniejsze inicjatywy w tym zakresie: OAIster, Scientific Commons, Driver, Google Scholar, Europeana (Europejska Cyfrowa Biblioteka, Muzeum i Archiwum – oferująca dostęp do cyfrowych, rozproszonych zasobów kultury), Europeana Local (projekt dostępu do regionalnych repozytoriów cyfrowych) i Federacja Bibliotek Cyfrowych.

Ostatnie wystąpienie przed przerwą wygłosiła Marzanna Chmielarska – dyrektor Biblioteki WSB w Dąbrowie Górniczej, która przedstawiła interesujący, autorski projekt internetowego serwisu, porządkującego zasoby Internetu pod nazwą Informacja w świecie cyfrowym. Tworzący go pracownicy biblioteki zamieszczają hipertekstowe odnośniki do pełnych tekstów interesujących publikacji naukowych dostępnych w sieci (książek, artykułów, referatów). Podział na kategorie i podkategorie ułatwia odnalezienie interesującego tekstu. Projekt funkcjonuje dopiero od 2008 r., ale – jak wynika z zaprezentowanej statystyki wejść – cieszy się zainteresowaniem studentów macierzystej uczelni i innych ośrodków akademickich w kraju (ponad 2,5 tys. wszystkich odnotowanych odwiedzin) i jest stale rozwijany – niedawno biblioteka pozyskała w tym celu odrębny serwer, co ma wpłynąć na poprawę funkcjonowania serwisu.

W czasie przerwy można było zwiedzić pomieszczenia biblioteki, zapoznać się z profilem księgozbioru i organizacją pracy. Biblioteka jest nowoczesna, dobrze wyposażona i skomputeryzowana, oferuje wolny dostęp do półek i ogólnie sprawia wrażenie przyjaznej czytelnikom, a pracownicy chętnie i kompetentnie odpowiadali na wszystkie zadawane pytania. W drugiej części konferencji jako pierwszy zabrał głos Paweł Buchwald – pracownik naukowy Katedry Informatyki WSB – prezentując referat pt. SI w procesach przepływu i porządkowania informacji. Wymienił prekursorów idei sztucznej inteligencji (Johna McCarthy’ego, Alana Turinga) oraz przedstawił jej znaczenie we współczesnych zastosowaniach, do których należy zaliczyć m.in.: rozpoznawanie obrazów, klasyfikację i detekcję cech, sterowanie automatyką przemysłową, konstruowanie i udostępnianie systemów ekspertowych, dostarczanie informacji końcowemu użytkownikowi. Jego zdaniem, sztuczną inteligencję cechują: adaptacja, samoorganizacja, programowanie przez uczenie, równoległe przetwarzanie i większa odporność na uszkodzenia. Jej wykorzystanie w systemach informacyjnych może zasadniczo wpłynąć na: zapewnienie przepustowości przepływu informacji, zapewnienie dostępu do rozproszonych zasobów w krótkim czasie, priorytetyzację ruchu sieciowego, zarządzanie opóźnieniami, unikanie przeciążeń sieci i przeciwdziałanie „gubieniu” pakietów. Prelegent zaznaczył, że zasadniczym celem sztucznej inteligencji jest wsparcie użytkownika w pozyskiwaniu informacji oraz ułatwienie podejmowania przez niego odpowiednich decyzji. W żadnym wypadku nie należy tego wiązać z próbą wyłączenia ludzkiej inteligencji i racjonalnego myślenia z procesów decyzyjnych.

Katarzyna Materska z Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego przedstawiła referat pt. Zarządzanie informacją indywidualną w środowisku organizacyjnej informacji cyfrowej. Prelegentka zajęła się tworzeniem i właściwą organizacją zasobów dokumentów cyfrowych tworzonych indywidualnie i zespołowo przez pracowników określonej organizacji. Zdefiniowała obszary informacji osobistej (indywidualnej) jako: informację, którą gromadzi jednostka na swój osobisty użytek (np. pliki na dysku komputera); informację o danej jednostce – gromadzoną i kontrolowaną przez inne jednostki (np. dane osobowe w instytucjach publicznych); informację stającą się czasowo własnością danej jednostki (np. książka wypożyczona w bibliotece); informację adresowaną do potencjalnego odbiorcy (np. poczta elektroniczna). Szczegółowo omówiła zagadnienie zarządzania informacją indywidualną z punktu widzenia jednostki i organizacji oraz przedstawiła kilka optymalnych zasad gromadzenia i porządkowania informacji, zalecając przyjęcie kontekstu i wagi informacji za główne kategorie porządkowania treści.

Równie interesujące zagadnienie przedstawiła Sabina Cisek z Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, w wystąpieniu pt. Infobrokering w praktyce: zasady i metody wyszukiwania informacji w Internecie. Prelegentka zdefiniowała profesję infobrokera i infobrokeringu. Broker informacji sprzedaje usługę informacyjną (jest pośrednikiem między informacją a klientem), nie zaś – jak czasami się uważa – informację, która nie stanowi jego własności. Ponadto omówiła podstawowe zasady pracy infobrokera. Według niej, strategia wyszukiwania informacji powinna być dostosowana do specyfiki problemu i zindywidualizowanych potrzeb klienta; powinien korzystać on z wielu niezależnych od siebie źródeł jednocześnie, permanentnie oceniać treść i zawartość merytoryczną serwisów internetowych, poznawać prawa regulujące dostęp do informacji, korzystać z różnorodnych funkcjonalności narzędzi wyszukiwawczych (stosując operatory logiczne i filtry). Ważne jest również tworzenie i okresowe uzupełnianie przydatnych i uniwersalnych punktów startowych (uporządkowanych indeksów źródeł informacji, adresów instytucji i systemów linków kierujących do określonych zasobów elektronicznej wiedzy – katalogów, serwisów specjalistycznych i przewodników dziedzinowych), które maksymalnie skrócą czas dostępu do potrzebnego źródła informacji.

Jako ostatni głos zabrał Stanisław Skórka z Biblioteki Głównej Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie z referatem pt. Oszczędzaj czas użytkownika – czyli, o co powinien zapytać bibliotekarz architekta informacji? Zdefiniował zakres kompetencji architekta informacji, wskazując na takie elementy, jak: gromadzenie różnych jednostek informacji, grupowanie ich w użyteczne kategorie, przypisywanie im określonych nazw i etykiet – łatwo kojarzonych przez większość użytkowników informacji, oraz umieszczanie ich w miejscach, w których będą najszybciej lokalizowane i odnajdywane. Tym samym podstawowym zadaniem architekta w tym znaczeniu jest tworzenie i organizacja struktur informacyjnych poprzez: tworzenie taksonomii, metadanych i etykiet; projektowanie i wykonywanie systemów wyszukiwawczych; budowanie mechanizmów nawigacji i opracowywanie obiegu treści; testowanie funkcjonalności i użyteczności serwisów informacyjnych i zarządzanie zespołem projektowym. Architekt informacji jest też utożsamiany z projektantem interfejsów, menedżerem treści i projektantem zachowań użytkownika. Prelegent przedstawił przykłady bardziej i mniej udanych serwisów bibliotek, ukazując najczęstsze błędy, popełniane przez webmasterów.

Ostatecznego podsumowania konferencji dokonała dyrektor Biblioteki WSB, Marzanna Chmielarska, która podziękowała wszystkim zebranym za uczestnictwo w konferencji, przedstawiła cały zespół biorący udział w jej organizacji, wyraziła również nadzieję, iż zapoczątkowany w ubiegłym roku cykl spotkań będzie kontynuowany. Na uwagę zasługuje fakt, iż każdy z uczestników (zarówno słuchaczy, jak i prelegentów) otrzymał ankietę, w której został poproszony o weryfikację i ocenę poszczególnych wystąpień oraz przedstawienie własnych odczuć i propozycji na przyszłość. Problematyka konferencji była niezmiernie interesująca: omówiono przestrzeń informacji i innowacji, analizując kwestie gospodarcze, organizacyjne i techniczne. Biblioteka specjalistyczna i akademicka (choć nie tylko) rozumiana dzisiaj jako centrum informacji naukowej oraz edukacji informacyjnej jest ważnym ogniwem tworzenia, eksploatowania i upowszechniania rozproszonych zasobów wiedzy, z której korzystają reprezentanci wszystkich dziedzin życia gospodarczego i społecznego współtworzący rozległe społeczeństwo informacyjne. Dlatego wszystkie zaprezentowane poglądy i sugestie należy uznać za cenne i istotne dla współczesnego – otwartego na świat – bibliotekarza.

Przypis

[1] Dostęp do pełnego tekstu sprawozdania można uzyskać pod adresem: http://www.bg.polsl.pl/sprawozdania/spraw_2009_wsbdabrowa_pk.pdf.

 Początek strony



Sprawozdanie z II Konferencji Naukowej - "Informacja w świecie cyfrowym: informacja a innowacja" / Przemysław Kasperkiewicz// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 4/2009 (104) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/104/a.php?kasperkiewicz. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187