ebib 
Nr 3/2009 (103), Architektura i wystrój wnętrz w bibliotekach. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Zuzanna Helis
EBIB

Openbare Bibliotheek Amsterdam – mini przewodnik




Jako wielka zwolenniczka czystości i porządku jestem również wielką zwolenniczką nowoczesnej architektury. Nie przepadam za bibliotecznym kurzem, "nastrojowymi", ciemnymi i ciężkimi meblami. Dlatego też ciągnie mnie do nowych, świeżo wyremontowanych lub zaadaptowanych budynków i bibliotek. Niniejszy artykuł jest wynikiem moich zainteresowań architektonicznych oraz zachwytu nad funkcjonalnością i urodą jednej z bibliotek - największej obecnie biblioteki publicznej w Europie - Centralnej Biblioteki Publicznej w Amsterdamie (Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) http://www.oba.nl).

Pierwsza biblioteka publiczna w Amsterdamie została otwarta w 1919 r. (na Keizergracht), następnie w 1997 r. przeniesiono ją do Prinsengracht, a 30 lat później zbudowano obecną. Obok głównej biblioteki centralnej OBA posiada 28 oddziałów w Amsterdamie oraz w Diemen i Ou-der-Amstel[1]. Bibliotekę uwzględniłam w swoim planie zwiedzania Holandii za namową bibliotekarzy z biblioteki szkoły wyższej w przepięknym mieście Alkmaar, gdzie odbywałam staż z programu Erasmus (wrzesień 2008). Niestety, nie spodziewając się tak fascynującego obiektu architektury do fotografowania, w połowie zwiedzania zostałam niemile zaskoczona rozładowaną baterią aparatu, więc do tego artykułu wykorzystałam część zdjęć innej bibliotekarki (informacja na końcu tekstu).

Holandia według mnie udanie łączy historię i nowoczesność: charakterystyczne małe, drewniane, holenderskie domki nie są tylko obiektami muzealnymi, ale zostały dostosowane przez swoich właścicieli do wygodnego mieszkania - w swych wnętrzach kryją nowoczesne sprzęty, estetycznie i funkcjonalnie zaprojektowane meble i przestrzenie (wielokrotnie popełniałam "grzech" turysty, zaglądając do nieosłoniętych okien zabudowań znajdujących się tuż przy ulicy). OBA została zbudowana od podstaw w samym centrum stolicy, tuż obok głównego dworca kolejowego Amsterdamu. Zaprojektowano ją na "wyspie" Oosterdokseiland, gdzie zbudowano (lub jeszcze się buduje) wiele nowoczesnych obiektów kultury, jak muzeum miejskie czy muzeum techniki dla dzieci Nemo w kształcie ogromnego, zielonego okrętu (www.e-nemo.nl).

helis1 (36K)
Fot. 1. OBA na wyspie[2]

helis2 (23K)
Fot. 2. Muzeum techniki dla dzieci Nemo[3]


Bibliotekę zaprojektował architekt Jo Coenen, a na otwarcie wybrano "magiczną" datę 7 lipca 2007 r. W budowie, która trwała 3 lata, zaznaczył się nasz rodzimy akcent - holenderski oddział jednej z polskich firm dostarczył elementy zastosowane jako kraty dachowe oraz wszystkie drogi ewakuacyjne[4]. Na poszczególnych poziomach znajdują się:

poziom 1- dział dla dzieci, miejsca pracy bibliotekarzy,
poziom 0 - recepcja, punkt obsługi klienta, punkt zwrotu księgozbioru,
poziom 0,5 - dział czasopism (z kawiarnią),
poziom 1 - dział multimediów (sale "kinowe", DVD, CD, miejsca do nauki),
poziom 2 - dział powieści (holenderskie i w innych językach),
poziom 3 - dział geografii, etnografii, historii, literatury pięknej, poezji,
poziom 4 - dział sztuki i muzyki,
poziom 5 - dział medycyny, techniki, hobby, miejsca do nauki,
poziom 6 - dział filozofii, socjologii, ekonomii, polityki, religii, miejsca dla seniorów, sale wystawowe,
poziom 7 - restauracja, teatr.

helis3 (38K)
Fot. 3. Układ działowy w bibliotece - widok z góry


Układ ten wydaje się dość logiczny: najgłośniejszy jest poziom 0 oraz 0,5, gdzie znajduje się wejście główne, lady informacyjne, główny terminal do zwrotów, elektroniczne bramki zabezpieczające zbiory (dość często "alarmujące" pracowników ochrony, co wynika z nieumiejętnego czasem korzystania z samoobsługowego wypożyczania). Te dwa poziomy wraz z sąsiadującymi działami dziecięcymi i multimedialnymi stanowią najaktywniejsze (pod względem hałasu lub częstości odwiedzin) elementy biblioteki, a ich umiejscowienie ułatwia łatwy i szybki dostęp do najpopularniejszej części księgozbioru, z dala od miejsc przeznaczonych do cichego studiowania.

helis4 (29K)
Fot. 4. Czytelnia czasopism



helis5 (27K)
Fot. 5. Multimedia z mini salą kinową wewnątrz



helis6 (19K)
Fot. 6. Komputery w dziale multimediów



helis7 (51K)
Fot. 7. Pomieszczenie do cichej pracy


Ciekawie zorganizowane jest miejsce pracy bibliotekarzy: obok działu dla dzieci, który to dział ma częściowo piętrowe regały, co uatrakcyjnia korzystanie z biblioteki najmłodszym czytelnikom, ale również oszczędza miejsce. Przestrzeń pracownicza znajduje się w wydzielonej, przeszklonej części, a poszczególne komórki organizacyjne rozmieszczone są w przestrzeni typu open space. Wydaje się to ciekawym rozwiązaniem dla samych bibliotekarzy (łatwo zlokalizować danego pracownika) oraz dla użytkowników, którzy mogą przekonać się, że ten zawód to nie tylko podawanie książek przy ladzie. Większość bibliotekarzy pracuje właśnie tu lub w punkcie obsługi klienta na poziomie 0, natomiast na poszczególnych piętrach widać głównie ochroniarzy (bardzo dobrze poinformowanych w kwestiach organizacji i funkcjonowania biblioteki). Oprócz stanowisk pracy w części "prac wewnętrznych" znajduje się punkt ksero, pomieszczenie socjalne, miejsce odpoczynku i na zebrania robocze oraz małe muzeum bibliotekarskiej profesji (sukcesywnie zapełniane), a w gablotkach m.in. stare maszyny do pisania i karty katalogowe(!).

Ponieważ zdjęcia najbardziej przybliżą wygląd biblioteki, wspomnę jeszcze o jednym dziale - sztuki i muzyki - który wyróżniał się sporą kolekcją dzieł sztuki. Dzieła sztuki "porozrzucane" są zresztą w całej bibliotece, znakomicie współgrając z nowoczesnym wnętrzem.

helis8 (21K)
Fot. 8. Sztuka w bibliotece

W holu głównym (również w dziale muzykaliów) odbywają się koncerty, a raczej towarzysząca czytelnikom muzyka na żywo, "sącząca" się na całej przestrzeni biblioteki dzięki otwartej konstrukcji pomieszczeń. Na wszystkich piętrach znajdują się windy, schody ruchome i zwykłe, mnóstwo komputerów (lub miejsc na podłączenie swojego notebooka), drukarki i kserokopiarki oraz "kioski" do samodzielnego wypożyczania zbiorów (zwroty odbywają się wyłącznie na parterze). Na poziomie 0 usytuowane są stanowiska RFID. Użytkownik odkłada tam zwracane pozycje (naprawdę wystarczy wysypać je z torby), komputer informuje o sytuacji czytelnika, a pasy transmisyjne przesuwają zwroty dalej, sortują je i przekazują do poszczególnych działów (na każdym piętrze znajduje się ich "wyjściowy" odpowiednik).

helis9 (16K)
Fot. 9. Zwracane książki czekają na transport[5]



helis10 (22K)
Fot. 10. Schemat w pełni zautomatyzowanego procesu zwrotu pozycji[6]


Wydaje mi się, że w OBA za pomocą nowoczesnej architektury udało się osiągnąć efekt lekkości formy. Budynek i jego wyposażenie to zgrabne połączenie szkła, metalu, kamienia, drewna. Ogromną rolę odgrywają tu: przemyślane wykorzystanie oświetlenia dziennego oraz ciekawie zaprojektowane oświetlenie sztuczne, jasne meble, przytulne siedziska, "subtelny" sprzęt elektroniczny, otwarta przestrzeń. Natomiast na funkcjonalną stronę biblioteki miały wpływ różnego rodzaju użyteczne rozwiązania (których na pewno zobaczyłam tylko garstkę) oraz dopracowane szczegóły, od podpórek do książek i "obrazkowych" sygnatur poprzez elementy informacyjne na regałach i kolumnach po komfortowe kanapy (nawet do pracy na leżąco).

helis11 (56K)
Fot. 11. Komfort pracy


Poniżej kilka faktów i liczb zaczerpniętych ze strony internetowej biblioteki:

  • powierzchnia 28 tys. m2, 200 pracowników,
  • otwarta 7 dni w tygodniu, 12 godziny na dobę (10.00-22.00); godz. otwarcia biblioteki to w sumie jedyna rzecz, która nie przypadła mi do gustu. W nowoczesnej stolicy europejskiej, przy dworcu obsługującym ogrom turystów dziennie, taka biblioteka powinna być otwarta od wczesnych godzin rannych,
  • 2,5 spodziewanych mln użytkowników rocznie, czyli średnio 7 tys. osób dziennie,
  • ok. 1,7 mln książek, płyt CD, DVD, gier, czasopism, 3,5 tys. książek elektronicznych, ok. 100 tys. plików muzycznych do pobrania, 3,5 tys. tytułów czasopism,
  • 1375 miejsc, 50 multimedialnych miejsc do pracy, 600 miejsc z komputerami, z dostępem do Internetu (również do Internetu bezprzewodowego),
  • 110 terminali katalogowych, 26 urządzeń do samodzielnej obsługi wypożyczeń/zwrotów, 11 samoobsługowych drukarek i kserokopiarek,
  • pokoje do nauki dla 50. użytkowników, 6 sal konferencyjnych na 25-75 osób),
  • miejsca spotkań: hal, restauracja, 2 czytelnio-kawiarnie, teatr na 270 miejsc,
  • 1200 miejsc parkingowych, 2000 monitorowanych stojaków na rowery.

Zapis do biblioteki jest bezpłatny dla osób poniżej 19 lub powyżej 65 roku życia oraz dla posiadaczy karty Stadspas ("miejska" karta upoważniająca do wielu zniżek); dla pozostałych osób abonament roczny wynosi od 14,50 do 24 euro (ceny z 2008 r.)[7], jednak posiadanie karty bibliotecznej przynosi korzyści w postaci zniżek do teatrów, muzeów, na koncerty, imprezy w OBA, w księgarniach.

Sekcja dziecięca w Centralnej Bibliotece Publicznej w Amsterdamie

Dział dziecięcy Centralnej Biblioteki Publicznej w Amsterdamie znajduje się na najniższej z dziesięciu kondygnacji (licząc z jednym zagospodarowanym półpiętrem), czyli -1. Przestrzeń zorganizowana jest za pomocą białych, dwustronnych regałów tworzących okręgi z miejscem na wejście do środka. Regały, a zarazem księgozbiór na nich jest dostosowany do wzrostu użytkowników: niższe półki zawierają literaturę dla najmłodszych (niższych) dzieci, wyższe - dla starszych. Niektóre z okręgów mają powyżej dwóch metrów wysokości, ale w celu dostosowania ich do wzrostu dzieci, umieszczono w nich dodatkowe "platformy" z prowadzącymi do nich kręconymi schodami. Każde z półokrągłych wnętrz posiada odpowiedniej wysokości podręczny stolik, komputer, rozłożystą, okrągłą kanapę i… poduszki.

helis12 (26K)
Fot. 12. Dwustronne regały-kręgi dla najmłodszych czytelników.

Podczas mojej wizyty w bibliotece poduszki wykorzystywane były w bitwie kilkorga dzieci. O dziwo, bitwy te odbywały się we względnej ciszy! Być może spowodowane jest to tym, że poprzez otwartą konstrukcję biblioteki dział na niższej kondygnacji widoczny jest jak na dłoni z każdego piętra i dzieci, pomimo dużej swobody, nie czują się całkowicie "bezkarnie". Dodatkowo na całej przestrzeni sekcji dziecięcej znajdują się niskie fotele, miejsca do pracy lub zabawy dla dzieci i sporo rekwizytów (kukiełki, rzeźby, puzzle, gry, rekwizyty z bajek - niektóre z nich również do wypożyczenia) przekonujących młodego czytelnika do spędzenia czasu w bibliotece.

Dział ten, jak i wszystkie pozostałe, jest w pełni samoobsługowy i skomputeryzowany, jednocześnie jest działem, gdzie najczęściej można spotkać pracowników obsługi i bibliotekarzy. Po pierwsze, z konieczności pomocy małym czytelnikom, po drugie, na tym samym poziomie znajdują się pomieszczenia do pracy wewnętrznej dla bibliotekarzy. Jak na każdym piętrze, znajdują się tu komputery z wolnym dostępem, z Internetem, dostosowane do dziecięcego użytkownika. Wszelkie sprzęty również dopasowane są do wzrostu i zainteresowań dzieci. Ponieważ dzieci nie muszą być zaznajomione z samoobsługowym wypożyczaniem, na ich piętrze znajduje się jedyna w całej bibliotece lada biblioteczna do obsługi czytelników. Lada składa się z 2 części: wysokiej dla rodziców i bardzo niskiej dla dzieci.

helis13 (22K)
Fot. 13. Komputerowe stanowisko pracy zaprojektowane z myślą o dzieciach.

Na poziomie -1 umiejscowiony jest również Annie M. G. Schmidt Theater - teatr dla dzieci na 40 miejsc, gdzie odbywają się przedstawienia teatralne, głośne czytanie książek itp. Ponieważ przestrzeń całej biblioteki jest otwarta i jasna, również w sekcji dziecięcej daje się wyczuć nowoczesność poprzez powtarzające się elementy współczesnego wzornictwa: meble, zagospodarowanie przestrzeni, sprzęt i oświetlenie.

Na zakończenie chciałabym polecić artykuł Agnieszki Koszowskiej o miejskiej bibliotece w Delft Holenderski pomysł na bibliotekę z blogu społecznościowego czytelników i bibliotekarzy cyfrowych Biblioteka 2.0 (http://blog.biblioteka20.pl/?p=63) oraz kolekcję zdjęć z holenderskich książnic podróżującej bibliotekarki z Chicago Jenny Levine ("Shifted Librarian" http://www.flickr.com/photos/shifted/collections/72157611871121776/). W artykule wykorzystałam część jej zdjęć (Fot. 3 i 8). Mam nadzieje, że zachęciłam Państwa do odwiedzenia i zwiedzenia OBA, chociaż trzeba poświęcić na to kilka godzin (istnieje możliwość zwiedzania z przewodnikiem: w soboty, koszt 5 euro, czas do 2 godzin wraz z obejrzeniem filmu dokumentującego budowę biblioteki).

Przypisy:

[1] Openbare Bibliotheek Amsterdam [on-line]. [dostęp 11 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.geheugenvannederland.nl/?/en/instellingen/openbare_bibliotheek_amsterdam.

[2] BoekenDingen [on-line]. [dostęp 12 marca 2009]. Centrale Bibliotheek Amsterdam start verhuizing. Dostępny w World Wide Web: http://www.boekendingen.nl/wp-nieuws/?p=577.

[3] Science Center Nemo [on-line]. [dostęp 10 marca 2009]. The building & architekt. Dostępny w World Wide Web: http://www.e-nemo.nl/en/?id=5&s=74&d=548.

[4] Staco: technologia produkcji krat [on-line]. [dostęp 6 marca 2009]. Biblioteka Publiczna, Amsterdam. Dostępny w World Wide Web: http://staco.pl/Staco_Polski_PL/Staco/Projekty/Kraty_pomostowe_(pozosta%C5%82e_zastosowania)/Biblioteka_Publiczna_w_Amsterdamie.aspx.

[5]  Bibliotheek automatisering.nl [on-line]. 2008 [dostęp 12 marca 2009]. Self Service Station. Dostępny w World Wide Web: http://www.bibliotheekautomatisering.nl/pages/self_service_station.html.

[6] Bibliotheek automatisering.nl [on-line]. 2008 [dostęp 12 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.bibliotheekautomatisering.nl/pages/oba2dode.html.

[7] Openbare Bibliotheek Amsterdam [on-line]. 2008 [dostęp 10 marca 2009]. Rates 2008. Dostępny w World Wide Web: http://www.oba.nl/index.cfm/t/Rates_2008/vid/31DC99DB-9AAE-5A23-A754124679AB9267.

Bibliografia:

  1. Bibliotheek automatisering.nl [on-line]. 2008 [dostęp 12 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.bibliotheekautomatisering.nl.
  2. KOSZOWSKA, A., Holenderski pomysł na bibliotekę. W: Biblioteka 2.0: Blog społeczności czytelników i bibliotekarzy cyfrowych [on-line]. 28.03.2008 [dostęp 06 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://blog.biblioteka20.pl/?p=63.
  3. LEVINE, J., Openbare Bibliotheek Amsterdam. W: Flickr [on-line]. 03.2008 [dostęp 06 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.flickr.com/photos/shifted/collections/72157611871121776/.
  4. Openbare Bibliotheek Amsterdam [on-line]. 2009 [dostęp 6 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.oba.nl.
  5. Science Center Nemo [on-line]. [dostęp 10 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.e-nemo.nl.
  6. Staco: technologia produkcji krat [on-line]. [dostęp 6 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web: http://www.staco.pl/Staco_Polski_PL/Staco/Projekty.aspx.
 Początek strony



Openbare Bibliotheek Amsterdam – mini przewodnik / Zuzanna Helis// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 3/2009 (103) kwiecień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/103/a.php?helis. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187