ebib 
Nr 3/2009 (103), Architektura i wystrój wnętrz w bibliotekach. Sprawozdanie
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Marianna Czapnik
Gabinet Starych Druków, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

Konferencja i zebranie sprawozdawczo-wyborcze Europejskiego Konsorcjum Bibliotek Naukowych (CERL), 7-8 listopada 2008 r.




Gospodarzem spotkania była Bibliothèque nationale de France w Paryżu. Zwyczajowo już jeden dzień przeznaczono na sesję naukową, a drugi na zebranie sprawozdawczo-wyborcze. W seminarium zatytułowanym: Łączenie świata rękopisu i druku: katalogi europejskich rękopisów i starych druków, wzięło udział ponad 60 uczestników z Francji i innych krajów.

Konferencja rozpoczęła się referatem Claudii Fabian (Bayerische Staatsbibliothek München) Le catalogage des manuscrits dans le réseau moderne de l’information des bibliothèques: coup d’œil sur les expériences allemandes, w którym prelegentka omówiła projekt digitalizacji zbiorów rękopiśmiennych w bibliotekach niemieckich. Scharakteryzowała poszczególne etapy przetwarzania drukowanych katalogów i inwentarzy rękopisów do postaci cyfrowej: skanowanie indeksów i tekstu podstawowego, OCR-owanie, a następnie udostępnienie pełnego dokumentu w postaci plików XML. Zaprojektowane z rozmachem przedsięwzięcie, pod nazwą „Manuscripta Mediaevalia” (http://www. manuscripta-mediaevalia.de/handschriften-forum.htm), finansowane jest ze środków Deutsche Forschungsgemeinschaft. Prace są już bliskie ukończenia – w 2009 r. planowane jest udostępnienie opisanych i zdigitalizowanych dokumentów na portalu CERL, a w wersji skróconej do wyszukiwania przez katalog KVK. Dwa kolejne referaty wygłosili przedstawiciele gospodarzy. Yann Nicolas (ABES) w prezentacji Catalogues informatisés de manuscrits en France: l’exemple de Calames, réseau des bibliothèques universitaires et de recherche, przedstawił plan udostępnienia w postaci elektronicznej rękopisów i archiwaliów ze zbiorów bibliotek uniwersyteckich i naukowych we Francji, w ramach ogólnokrajowego projektu CALAMES (Catalogue en ligne des archives et des manuscripts de l’enseingnement supérieur). W przedsięwzięciu tym bierze udział 45 instytucji. Opisy są sporządzane w formacie EAD, który przyjęto jako podstawowe narzędzie do katalogowania. Do prezentacji danych zastosowano XHTML, natomiast metadane zapisywane są w standardzie Dublin Core. Biblioteki nie tworzą własnej kartoteki haseł wzorcowych, w tym zakresie współpracują z katalogiem SUDOC (Système universitaire de documentation), który taką kartotekę rozbudowuje.

W następnym referacie A union catalogue in the making: the manuscript interface of the Catalogue collectif de Frances Florent Palluault (BnF) scharakteryzował ogólnokrajowy program udostępnienia opisów kolekcji rękopiśmiennych i archiwalnych z bibliotek francuskich w jednym katalogu, pod nazwą Catalogue collectif de France (http://CCFr.bnf.fr). Działania, którym patronuje Biblioteka Narodowa Francji wyróżnia duża skuteczność. Podstawowe założenia zakładają integrację w jednym zbiorczym katalogu wszystkich istniejących już opisów zbiorów rękopiśmiennych znajdujących się w SUDOC (8,6 mln), Bn-Opale (10,6 mln), CALAMES i BnF Archives. Rekordy są sporządzane w formacie XML/EAD, natomiast zastosowanie modelu FRBR pozwala łączyć merytorycznie dokumenty różnego rodzaju. Przez ostatnie trzy lata znacząco rozbudowano możliwości wyszukiwawcze CCFr, m.in. przez tytuł, miejsce i rok wydania oraz proweniencje (np. rodzaje znaków książkowych).

Interesujący wykład Zorana Velagića z Uniwersytetu w Osijeku (Chorwacja), The Hand Press Book as a source for early modern book history, przedstawiał przydatność katalogu HPB do próby ustalenia nazwiska autorów dzieł opublikowanych anonimowo. W swoim referacie autor poddał analizie zbiór chorwackich druków religijnych z XVIII w., wydanych na terenie tego kraju. Pośród ok. 5 tys. tego typu publikacji prawie 55% ukazało się anonimowo bądź pod nazwiskiem biskupa prowincji lub przełożonego klasztoru (tzw. autor ukryty). Popularnym wówczas rodzajem wydawnictwa były także anonimowe przeróbki dzieł publikowanych po łacinie, włosku czy niemiecku. Velagić rozważał ponadto różne koncepcje związane z funkcją autora: autor jako twórca, kompilator, czytelnik oraz właściciel księgozbioru. Reasumując, uznał, że katalog HPB jest przydatny do tego rodzaju badań, o ile postawi się właściwe pytanie. Z kolei Eric Dussert (BnF) w wystąpieniu La numérisation des documents patrimoniaux, de Gallica à Gallica 2 / From Gallica to Gallica 2: digitization of heritage material zapoznał słuchaczy z programem digitalizacji francuskich zbiorów bibliotecznych w projekcie Gallica i Gallica 2. Początkowo skanowano jedynie druki wydane w XIX w., obecnie uwzględniane są także dokumenty z innych okresów historycznych. Problemem zasadniczym przy nowszych publikacjach jest ustalenie praw autorskich do poszczególnych obiektów. Przyjęto, że prawa te rozpatruje się, poczynając od daty wydania w 1920 r.

Inny temat przedstawił Otfried Czaika (Kungl. Biblioteket, Stockholm). W referacie Reading Melanchthon in 16th & 17th Century Sweden – researching provenances in Swedish libraries omówił on recepcję dzieł Filipa Melanchtona w Szwecji w XVI i XVII w. Dr Czaika poddał analizie badawczej zbiór 50 dzieł sławnego niemieckiego reformatora, odszukanych w bibliotekach szwedzkich. Przy tej okazji poruszył istotny problem, mianowicie zdobyczy wojennych – książek, które faktycznie świadczą o czytelnictwie, ale w innych krajach, w Niemczech lub krajach bałtyckich. Reasumując, dr Czaika uznał, że dzieła Melanchtona były dobrze znane w Szwecji i poza jej granicami, a katalog HPB jest narzędziem odpowiednim do badań nad czytelnictwem.

Drugi dzień obrad poświęcony był sprawom organizacyjnym, wyborom do Zarządu Dyrektorów oraz do Zarządu Wykonawczego. Przedstawiono również szczegółowy raport finansowy oraz plan wydatków na następny rok. Tradycyjnie ważnym punktem dorocznych spotkań są sprawozdania osób odpowiedzialnych za poszczególne projekty w Konsorcjum: katalogi HPB, bazy: CERL Thesaurus, CERL Portal oraz Provenance Information. Od listopada 2008 r. katalog HPB zmienia nazwę na Heritage of the Printed Book Database (dotychczas Hand Press Database), pozostając jednak przy tych samych inicjałach. HPB liczy obecnie już 2 mln 807 tys. rekordów druków i innych dokumentów bibliotecznych, wydanych przed 1830 r. Wiele uwagi tym razem poświęcono potrzebie poszerzania możliwości wyszukiwawczych katalogu w związku z transferem do środowiska OCLC. HBP pozostanie w OCLC bazą odrębną, zdecydowano jednak, aby skrócone opisy starych druków były udostępniane do wyszukiwania również w WorldCat. Drugim ważnym tematem była poprawa jakości opisów bibliograficznych. Uznano bowiem, że katalog HPB jest już w wystarczającym stopniu nasycony rekordami i nadszedł czas, aby więcej uwagi poświęcić jakości samego opisu. Dotychczas panowało przekonanie, że do HPB mogą być włączane opisy prymarne, niepełne i niedoskonałe, i wiele takich znajduje się w tej bazie. Teraz biblioteki są zachęcane, aby wymieniać te rekordy na pełne, sporządzone według obecnie obowiązujących zasad. Na platformie OCLC członkowie CERL mogą korzystać z dodatkowej usługi Connexion, która umożliwia dostęp do opisów w formacie MARC21. Funkcja ta jest również narzędziem do katalogowania oraz edytowania uprzednio wprowadzonych opisów, pozwala ponadto na formułowanie uwag do rekordów już istniejących w bazie.

Baza CERL Thesaurus (http://cerl.sub.uni-goettingen.de/ ct/) przez ostatni rok znacznie zwiększyła swoje zasoby. Obejmuje już 697 530 rekordów zawierających formy ujednolicone dla nazw osobowych, drukarzy i oficyn drukarskich oraz miejsc druku. Włączono m.in. plik obejmujący hasła wzorcowe dla autorów przekazane z Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, przybyły ponadto rekordy zawierające nazwy drukarzy i oficyn wydawniczych działających w Hiszpanii, uzupełnione o ilustracje sygnetów drukarskich. Znacząco wzrosła liczba nazw właścicieli księgozbiorów (7293 nazw osobowych i 1129 nazw instytucji), w tym również dostarczone przez biblioteki hiszpańskie. Poprzez hasła osobowe odszukane w CERL Thesaurus (z zakładką „Provenance only”) można obecnie przejść do not proweniencyjnych będących jednym z elementów opisu bibliograficznego, np. w katalogach kilku niemieckich i hiszpańskich bibliotek uniwersyteckich. Słowniki są intensywnie wykorzystywane – miesięcznie notuje się ok. 10 tysięcy poszukiwań, zwłaszcza nazw osobowych, nazw drukarzy i miejsc druku. Podobnie do CERL Portal (http://www.cerl.org/web/ en/resources/cerl_portal) wprowadzono nowe adresy URL umożliwiające zintegrowane wyszukiwanie dodatkowych baz. Do już uwidocznionych tam projektów dołączono Manus/ICCU (Włochy), VD-17 (Niemcy), CCBP (Hiszpania) oraz zainicjowano rozmowy z administratorami CALAMES (Francja) oraz Manuscripta Mediaevalia (Niemcy).

Strona Provenance Information (http://www.cerl.org/ web/en/resources/provenance/main) w ciągu 2008 r. została również znacząco poszerzona o nowe bazy, zawierające informacje o zabytkowych oprawach i właścicielach księgozbiorów. Wykazy adresów URL gromadzących tego typu dane są już dość obszerne. Wymieńmy zatem tylko kilka najbardziej interesujących: Base Provenance des livres anciens (Lyon); Base de datos de Ex libris Real Biblioteca (Madryt); Early Book Owners in Britain; Provenance & Bindings Indexes (St John’s College, Cambridge); Inkunabelkatalog, Bayerische Staatsbibliothek (Monachium).

Nowym projektem zaproponowanym przez CERL jest budowa portalu naukowego CERL Research Portal, który mógłby służyć jako źródło informacji dla bibliotekarzy i naukowców zajmujących się dziejami kultury. Przed seminarium rozesłano do bibliotek i pracowników naukowych ankietę z zapytaniem, jakie publikacje źródłowe powinny się tam znaleźć. Scharakteryzowano wyniki ankiety i przedstawiono próbną stronę tego przedsięwzięcia.

Uczestnictwo w konferencji CERL jest zawsze ogromnie inspirujące, niemniej ważne od udziału w sesjach jest nawiązanie bezpośrednich kontaktów zawodowych, które okazują się potem przydatne w codziennej pracy. W tegorocznym spotkaniu wzięły udział przedstawicielki Polskiej Grupy: z Biblioteki Narodowej oraz z bibliotek uniwersyteckich Poznania i Warszawy. Przy okazji konferencji, można było także obejrzeć słynny dziewięciometrowy globus „Les Globes de Coronelli” z XVII w., wystawiony w specjalnie przygotowanym w bibliotece pomieszczeniu (http://classes.bnf. fr/classes/pages/pdf/Coronelli.pdf), podziwiać widok oświetlonego Paryża z 18. piętra nowego gmachu Bibliothèque Nationale oraz zwiedzić dział Réserve.

W 2009 r. gospodarzem konferencji CERL będzie Biblioteka Królewska w Brukseli. Seminarium po tytułem Urban networks and the printing trade in early modern Europe będzie jednym z tematów większej sesji, organizowanej przez bibliotekę oraz środowisko uniwersyteckie w Belgii, poświęconej pozycji miast i społeczności lokalnych na przełomie średniowiecza i renesansu, ze szczególnym uwzględnieniem roli, jaką pełniło drukarstwo w południowych Niderlandach.

 Początek strony



Konferencja i zebranie sprawozdawczo-wyborcze Europejskiego Konsorcjum Bibliotek Naukowych (CERL), 7-8 listopada 2008 r. / Marianna Czapnik // W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 3/2009 (103) kwiecień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/103/a.php?czapnik. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187