ebib 
Nr 7/2008 (98), Seniorzy w bibliotekach - projekty. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Mirosława Gorczyńska
Miejska Biblioteka Publiczna we Wrocławiu

Projekt „Akademia e-Seniora” UPC i inne działania w zakresie edukacji komputerowej dla seniorów w Miejskiej Bibliotece Publicznej we Wrocławiu




Dlaczego w bibliotece?

Obsługując codziennie kilkudziesięciu czytelników w starszym wieku, trudno było nie dostrzec ich bezradności wobec możliwości i udogodnień, jakie proponuje nowoczesna biblioteka wyposażona w komputery. Pierwsze rozmowy przy ladzie bibliotecznej uświadomiły bibliotekarzom, że sytuacja wynika nie tyle z niechęci ludzi starszych, ich lęków czy braku sprzętu w domu, ile z braku zrozumienia potrzeb seniorów i niedostrzegania ich przez wiele instytucji i urzędów jako równoprawnej i coraz liczniejszej grupy klientów. W praktyce przekłada się to na brak czasu i chęci u ludzi mogących pomóc starszym przełamać bariery w korzystaniu z dobrodziejstw, jakie niosą ze sobą nowoczesne technologie. Korzystający z bibliotek seniorzy podkreślali często, że w ich domach jest odpowiedni sprzęt i łącza internetowe, problemem jest tylko brak przygotowania do pracy z komputerem. Domownicy na ogół nie mają czasu i cierpliwości, by nauczyć babcię i dziadka podstaw obsługi. Wraz z pojawieniem się w placówkach wrocławskiej Miejskiej Biblioteki Publicznej (MBP) komputerowych kart czytelniczych pojawiły się też pytania starszych ludzi o korzyści wynikające z ich posiadania. Odpowiedzią była na ogół demonstracja strony WWW biblioteki, katalogu czy prywatnego konta czytelniczego. Zainteresowanych starszych czytelników było tak wielu, że bibliotekarze zaczęli organizować grupowe szkolenia dla seniorów, a proponowane przez nas wcześniej różnorodne warsztaty edukacyjne na stałe zostały wzbogacone o edukację seniorów z zakresu nowych technologii.

Stale unowocześniane i bogatsze w sprzęt komputerowy wrocławskie biblioteki miały powód, a także możliwości, by zająć się edukacją informatyczną ludzi w wieku senioralnym. Pierwszy cykl nauki wyszukiwania informacji o miejskich wydarzeniach kulturalnych pt. "Co, gdzie, kiedy we Wrocławiu?" był realizowany w 2004 r. Seniorzy poznali strony WWW dotyczące Wrocławia i wiele sposobów wyszukiwania interesujących ich informacji, np. oferty kin, teatrów, bibliotek, domów kultury czy też klubów seniorów. Następny, długoterminowy projekt o optymistycznej nazwie "Łatwiejsze niż sądzisz" dotyczył nauki podstawowych umiejętności obsługi komputera, w tym korzystania ze skomputeryzowanej biblioteki. Seniorom zaproponowano naukę pracy z edytorem tekstu, porozumiewania się za pomocą internetowych komunikatorów, wysyłania e-maili i wyszukiwania informacji w Internecie. Nowoczesne Multicentrum przy jednej z filii MBP - Mediatece wyposażone w 25 stanowisk komputerowych, a powstałe z myślą o wrocławskiej młodzieży, okazało się doskonałym i przyjaznym miejscem także dla seniorów. Aby sensownie zorganizować warsztaty dla dużej grupy, konieczne było zaangażowanie wolontariuszy do pomocy prowadzącemu zajęcia bibliotekarzowi. Świetnie w tej roli sprawdzili się studenci Instytutu Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Uczestnicy warsztatów bardzo chwalili ich za wytrwałość, cierpliwość i poświęcony czas. Kursy były organizowane przez dwa lata, każdy z nich trwał kilka miesięcy. Ewidentnym sukcesem i wymierną korzyścią z nauki obsługi komputera, zarówno dla bibliotekarzy, jak i uczestników zajęć, była znacznie większa liczba seniorów potrafiących znaleźć w katalogu bibliotecznym interesującą ich lekturę, informacje o jej dostępności i miejscu przechowywania, umiejących zarezerwować sobie książkę lub wysłać e-maila do biblioteki z prośbą o przedłużenie terminu zwrotu wypożyczonych publikacji. Nowo nabyte umiejętności stanowiły dumę i powód do radości nie tylko seniorów, ale też członków ich rodzin i bibliotekarzy. Wraz z podwyższoną samooceną seniorów wzrósł też ich apetyt na dalsze zgłębianie tajników wiedzy komputerowej.

W odpowiedzi na olbrzymie zainteresowanie seniorów Internetem i jego możliwościami MBP we Wrocławiu przystąpiła do otwartego konkursu ogłoszonego przez UPC Polska na realizację projektu "Akademia e-Seniora". Miejska Biblioteka Publiczna we Wrocławiu, jako instytucja, która miała już spore doświadczenie w pracy z seniorami, a także zaplecze lokalowe i technologiczne, dawała gwarancję i jak najlepsze warunki do popularyzacji nowoczesnych technologii wśród starszych mieszkańców Wrocławia, dlatego została wybrana do realizacji projektu UPC. UPC Polska należy do spółki Liberty Global i jest międzynarodowym dostawcą usług: szerokopasmowego dostępu do Internetu, telewizji kablowej i usług telefonicznych. Pracownię internetową UPC zorganizowano w dzielnicy Śródmieście, w filii przy ul. Wyszyńskiego 75. Aby taką pracownię przygotować, cała biblioteka musiała przejść modernizację, włącznie z komputeryzacją zbiorów i udostępniania, dołączając tym samym do sieci innych skomputeryzowanych bibliotek wrocławskich. Realizację kursów w ramach "Akademii e-Seniora", przy dużym zainteresowaniu mediów lokalnych, rozpoczęto w czerwcu 2007 r.

Cele i organizacja projektu "Akademia e-Seniora"

Podstawową ideą "Akademii e-Seniora" i innych prospołecznych projektów UPC Polska jest propagowanie równych szans dla wszystkich w dotarciu do nowoczesnych technologii i w korzystaniu z nich. Walka z wykluczeniem technologicznym ludzi wpisana jest do międzynarodowego programu "W jednej społeczności" (In the community) realizowanego nie tylko w Polsce. Celem szeroko zakrojonej akcji edukacji komputerowej i internetowej jest ułatwienie seniorom życia poprzez łatwy i szybki dostęp do praktycznych informacji, umożliwienie kontaktu z bliskimi i ze światem. Partnerem społecznym wspierającym akcję i pośredniczącym między ośrodkami prowadzącymi kursy a UPC Polska jest Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce. Wśród wielu różnych inicjatyw i działań, jakich podejmuje się stowarzyszenie, ważne miejsce zajmuje przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, promowanie aktywności społecznej i zawodowej ludzi starszych, wspieranie środowisk, instytucji i organizacji pracujących na rzecz seniorów.

W ramach programu "Akademia e-Seniora" w dziesięciu polskich miastach powstało 12 pracowni internetowych UPC. Realizacja projektu została przewidziana na trzy lata.

Pełny kurs trwa 16 godzin zegarowych, a zajęcia prowadzą instruktorzy (bibliotekarz i informatyk) przygotowani do pracy z ludźmi starszymi. Uczestnicy otrzymują profesjonalnie przygotowany podręcznik z ćwiczeniami, kolorowymi ilustracjami i informacjami dodatkowymi. Program kursu został stworzony specjalnie z myślą o osobach starszych, jest stale monitorowany i modyfikowany zgodnie z uwagami seniorów i instruktorów zawartymi w wypełnianych ankietach rekrutacyjnych i ewaluacyjnych. Podczas kursu seniorzy poznają komputer i Internet, uczą się m.in. wyszukiwania informacji na stronach WWW, komunikowania się za pomocą poczty mailowej, Gadu-Gadu i Skype'a. Po zajęciach swobodnie operują pojęciami takimi, jak: czat, forum, grupa dyskusyjna, multimedia.

W ramach rozwoju projektu uruchomiono stronę internetową: http://www.upclive.pl/Akademia_e_Seniora/. Strona jest przeznaczona dla wszystkich seniorów zainteresowanych nowymi technologiami, samodzielną nauką Internetu. Odwiedzający znajdują na niej wirtualne lekcje, słowniczek, ciekawe artykuły, jak również informacje o kursach UPC.

W 2007 i 2008 r. w bibliotece, w pracowni internetowej UPC, zrealizowano trzy edycje kursów, w których łącznie wzięło udział 180 seniorów. Po zajęciach seniorzy mogli korzystać z dodatkowych konsultacji przewidzianych przez organizatorów w projekcie. Biblioteka ze swej strony udostępnia seniorom w godzinach swojego otwarcia stanowiska komputerowe. Mogą oni przychodzić i utrwalać to, czego nauczyli się podczas warsztatów. Nie ma problemu z naborem na kolejne kursy, liczba chętnych do uczestnictwa w "Akademii e-Seniora" jest zawsze dużo większa niż możliwości organizacyjne pracowni, pomimo że projekt trwa już drugi rok.

Kluby e-Seniora

Niezwykle interesującą dla seniorów inicjatywą, umożliwiającą im pogłębianie znajomości Internetu i możliwości komputerów, są Kluby e-Seniorów. W każdej filii MBP we Wrocławiu, posiadającej więcej niż dwa stanowiska komputerowe dla czytelników, starsi ludzie mogą organizować spotkania i naukę w ramach własnej samopomocy lub pomocy dyżurującego bibliotekarza. W pracowni internetowej UPC takie spotkania odbywają się dwa razy w tygodniu w godzinach popołudniowych. Kluby są otwarte dla wszystkich chętnych, nie ma obowiązku składania deklaracji przynależności do klubu. Podczas spotkań odbywają się zajęcia proponowane przez bibliotekarzy, np. korzystanie ze stron: http://www.moikrewni.pl czy poczty e-mailowej. Uwzględniane są też propozycje seniorów. W swobodnej klubowej atmosferze starsi ludzie uczą się na przykład logować na różnych forach dyskusyjnych, szczególnie dużym zainteresowaniem cieszy się bankowość elektroniczna i możliwość zakupów przez Internet.

Bibliotekarze wykorzystują obecność seniorów podczas spotkań klubowych do zaprezentowania im nowości wydawniczych, polecają do przeczytania ciekawe artykuły prasowe, między innymi te, które podkreślają pozytywną obecność ludzi starszych w skomputeryzowanym świecie. Do pomocy bibliotekarzom w pracy przy doskonaleniu umiejętności komputerowych chętnie włączają się wolontariusze. Są to najczęściej gimnazjaliści korzystający w wolnym czasie z pracowni, ale też i starsi ludzie, absolwenci naszych kursów, którzy doskonale opanowali tajniki pracy przy komputerze i w trakcie spotkań klubowiczów pomagają innym rozwiązywać ich problemy. Między e-Seniorami panuje atmosfera życzliwości, chętnie wymieniają się między sobą adresami e-mailowymi, odwiedzają się w domach i wspierają wzajemnie w pokonywaniu kolejnych stopni wtajemniczenia w wiedzy komputerowej.

Biblioteka uwzględnia potrzeby e-Seniorów i od dłuższego już czasu na stronie internetowej http://www.biblioteka.wroc.pl/ funkcjonuje zakładka "Seniorzy", w której bez problemu ludzie starsi mogą odnaleźć dla siebie aktualne propozycje zajęć, imprez czy też ciekawej literatury.

Inne działania

W zakres działań edukacji komputerowej wpisują się także elementy projektu międzypokoleniowego "Ziomal spotyka dziadka". Spotkania organizowane przez seniorów dla dzieci i młodzieży okazały się równie atrakcyjne, jak oferta bibliotekarzy dla ludzi starszych. Odbyły się na przykład lekcje geografii w bibliotece, które poprowadziła seniorka podróżniczka. Z pomocą bibliotekarzy przygotowała prezentację multimedialną ze zdjęć wykonanych podczas podróży po Indiach i Nepalu. W czasie lekcji uczniowie mogli odtworzyć w Internecie trasę jej podróży, zobaczyć interesujące zdjęcia i usłyszeć wiele ciekawostek dotyczących historii i obyczajów ludzi danych krajów. Lekcje spodobały się bardzo, nauczyciele i młodzież wyrazili chęć uczestniczenia w innych podobnie zorganizowanych spotkaniach.

Wspomnienia i relacje z podróży to bardzo wdzięczny temat. W spotkaniach uczestniczyło zawsze wielu seniorów, zarówno tych zainteresowanych podróżami innych, jak i tych, którzy chcieli podzielić się wrażeniami z własnych podróży. Spotkaniom towarzyszyły pokazy zdjęć wykonanych i opracowanych komputerowo przez seniorów. W ramach projektu "Ziomal spotyka dziadka" miały też miejsce spotkania młodzieży szkolnej z ludźmi starszymi na "Gadu-Gadu wnuka z dziadkiem" w filii przy bulwarze Ikara. Także w innych placówkach odbyło się wiele warsztatów, w trakcie których młodzież uczyła seniorów poznawania komputerów, np. "Letnia Akademia Seniora" w filii nr 40 przy ul. Przybyszewskiego.

Latem 2006 r. zarówno młodym, jak i starszym mieszkańcom pozostającym we Wrocławiu zaproponowano spotkania w bibliotece i zabawę w tworzenie prezentacji "Poprzez kontynenty - mój przewodnik po Wrocławskim Ogrodzie Botanicznym". Uczestnicy mogli bezpłatnie poznawać ogród, robić zdjęcia roślin, opisywać je, korzystając z bibliotecznych materiałów, i tworzyć samodzielnie lub z pomocą bibliotekarza własny album lub prezentację multimedialną. W czasie tegorocznych wakacji na życzenie czytelników w Multicentrum przy ul. Powstańców Śląskich zorganizowano dla seniorów kurs "Fotografia cyfrowa: od aspektów technicznych do artystycznych". Celem kursu było nabycie praktycznej umiejętności obsługi aparatu cyfrowego i umiejętności przetworzenia materiału zdjęciowego za pomocą programów komputerowych. Program wspólnie z pracownikami Multicentrum przygotował i poprowadził stażysta z Portugalii. Zajęcia odbywały się na przełomie lipca i sierpnia tego roku w dwóch 10-osobowych grupach. Okazało się, że istnieje ogromne zapotrzebowanie na organizowanie nauki i warsztatów z komputerowej obróbki zdjęć, tworzenia albumów i prezentacji.

Zwykle bardzo ciekawe są propozycje organizowanego co roku we wrześniu Dolnośląskiego Festiwalu Nauki. Bibliotekarze organizują zainteresowanym seniorom wyjścia na prelekcje, pokazy. W 2006 r. wrocławscy seniorzy uczestniczyli w pokazie i wykładzie specjalnie dla nich przygotowanym przez pracowników Biblioteki Głównej Politechniki Wrocławskiej pt. "Biblioteki cyfrowe". Terminologia z zakresu nowych technologii bywa dla seniorów bardzo trudna. Wiele pojęć pojawiających się w prasie, nazw, terminów padających w telewizji jest kompletnie nieznanych. Wyjaśnianie zjawisk, pokazywanie kierunków rozwoju nowinek technologicznych czy choćby nowoczesnych bibliotek likwiduje lęk ludzi starszych przed nieznanym.

Pozytywne aspekty edukacji komputerowej w bibliotekach

Działania, jakie od lat proponuje seniorom MBP we Wrocławiu - powstanie pracowni komputerowej przy bibliotece, organizowanie różnorodnych warsztatów komputerowych, "Akademia e-Seniora", Kluby e-Seniora w filiach bibliotecznych - sprawiają, że wrocławskie biblioteki są coraz bardziej atrakcyjne i świetnie uzupełniają bogatą ofertę proponowaną seniorom przez Uniwersytet Trzeciego Wieku, domy kultury i kluby seniorów. Informacje o kolejnych edycjach kursów "Akademii e-Seniora" są chętnie podawane w mediach. Działa też poczta pantoflowa, dzięki której bibliotekarze mają stale klientów, z którymi mogą pracować i zachęcać ich do pozostania czytelnikami. Od lat, wprawdzie w niewielkim stopniu, zwiększa się też liczba czytelników w tej grupie wiekowej. Również wymierną korzyścią z edukacji komputerowej jest zwiększająca się liczba starszych czytelników przygotowanych do samodzielnego korzystania ze skomputeryzowanej biblioteki, potrafiących wyszukać w katalogu ciekawą książkę, zarezerwować ją dla siebie, w razie potrzeby porozumieć się on-line z biblioteką. Dzięki proponowanym przez MBP działaniom seniorzy czują się coraz lepiej w nowoczesnych bibliotekach. Sądzę, że nowoczesność bibliotek powinna polegać nie tylko na wdrażaniu nowinek technicznych, ale także na dostrzeganiu problemów swoich użytkowników, udzielaniu pomocy w pokonywaniu barier, edukowaniu tak, by mogli swobodnie funkcjonować w zinformatyzowanym społeczeństwie. Równocześnie biblioteka powinna być przyjaznym miejscem spotkań sprzyjającym zarówno zdobywaniu wiedzy, jak i nawiązywaniu nowych znajomości.

 Początek strony



Projekt „Akademia e-Seniora” UPC i inne działania w zakresie edukacji komputerowej dla seniorów w Miejskiej Bibliotece Publicznej we Wrocławiu / Mirosława Gorczyńska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 7/2008 (98) październik. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/98/a.php?gorczynska. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187