ebib 
Nr 7/2008 (98), Seniorzy w bibliotekach - projekty. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Katarzyna Dettlaff-Lubiejewska
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku

Rola biblioteki w edukacji czytelniczej osób starszych




Coraz liczniejsza rzesza osób starszych, nie rzadko odsunięta od aktywności zawodowej, oczekuje pomocy i wsparcia społecznego w zaspokajaniu potrzeb edukacyjnych, kulturalnych, uczestnictwa w życiu społecznym, politycznym etc., aby jak najdłużej podtrzymać aktywność i samodzielność warunkującą zachowanie zdrowia, niezależności i godności. Aktywizacja twórcza wprowadza ożywienie w środowiskach ludzi starszych, rozwija ich zainteresowania, ma na celu promowanie i wspieranie uzdolnionych artystycznie osób w zakresie twórczości literackiej, malarstwa, fotografii i innych dziedzin. Biblioteka może realizować różnorodne działania w tym kierunku, np. wystawy prac i spotkania z twórcami seniorami, konkursy twórczości literackiej. Są to działania, które aktywizują środowisko, pozwalają na głębsze zrozumienie problemu starości oraz podniesienie ogólnej wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat zdolności twórczych osób starszych.

Biblioteki, które chcą skutecznie zachęcać seniorów do korzystania z nowoczesnych mediów, wybierają różne opcje. Pierwsza, bardzo popularna w USA, polega na prowadzeniu szkoleń przez osoby z tej samej grupy wiekowej, druga stawia na integrację międzypokoleniową i korzysta z pomocy młodych czytelników, wolontariuszy, do prowadzenia zajęć i udzielania konsultacji. Trzeci kierunek propaguje tworzenie zespołów o podobnych zainteresowaniach, np. wędkarstwo, historia sztuki i wspólne poszukiwania w Internecie. Płaszczyzną wymiany umiejętności i poglądów mogą stać się nowoczesne środki przekazu. Edukacja w zakresie obsługi nowych mediów pomaga ponadto w przełamywaniu barier międzypokoleniowych. Seniorzy zyskują nowy temat do rozmowy ze swoimi dziećmi i wnukami, a ich pozycja w rodzinie wyraźnie wzrasta. Istotnym aspektem działań biblioteki na rzecz osób starszych mogą stać się spotkania integracyjne. Wspólne działania aktywizują seniorów, sprawiają, że czują się oni przydatni i pomagają nawiązać porozumienie międzypokoleniowe. Istotne jest, aby znaleźć płaszczyzny, które łączą pokolenia, np.: zwyczaje, obrzędy, historia regionu, taniec, tradycje kulinarne, nowoczesne technologie, literatura. W tych projektach często są wykorzystywane takie materiały, jak: książka, dokumenty, szeroko pojęta fotografia, spektakle, audycje, reportaże w gazecie czy strony internetowe. Warto także podjąć współpracę z instytucjami ułatwiającymi nawiązanie kontaktu z różnymi środowiskami: z klubem seniora, domem spokojnej starości, z domem dziecka lub lokalną rodziną zastępczą, czyli wszędzie tam, gdzie potrzeba kontaktów międzypokoleniowych jest najbardziej niezaspokojona[1]. Należy również pamiętać, że ludzie starzy nie stanowią całkowicie odrębnej grupy społecznej i ani oni sami, ani poziom ich kultury czytelniczej nie zmieniają się drastycznie w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego, gdyż zasadniczo nie wiek, tylko poziom wykształcenia i zawód, jak też wpływ domu rodzinnego, decydują o czytelnictwie także i w tej grupie wiekowej. Czytanie, kontakt z książką i biblioteką pozwalają ludziom starszym pozostać aktywnym i zorientowanym w tym, co dzieje się w ich środowisku i we współczesnym świecie[2].

Żeby scharakteryzować polskich seniorów jako czytelników posłużę się wynikami sondażu, który przeprowadziłam w filiach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdańsku w ramach projektu "Aktywna jesień życia - rola bibliotek w aktywizacji i przeciwdziałaniu osamotnieniu osób starszych", dofinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego "Promocja czytelnictwa". Badania ankietowe na temat roli czytelnictwa w życiu człowieka starszego były anonimowe i służyły przede wszystkim poznaniu oczekiwań, potrzeb i zainteresowań czytelniczych seniorów, a także roli, jaką powinna spełniać biblioteka wobec osób starszych. W gronie 209 respondentów, od których otrzymano wypełnione arkusze ankiet, przeważały kobiety (151 osób), mężczyźni zaś stanowili mniejszość (58 osób). Respondenci mieścili się w przedziale wiekowym od 47 do 86 lat. Większość ankietowanych wskazała na wykształcenie średnie (103 osoby), następnie wykształceniem wyższym legitymowały się 84 osoby, wykształcenie zawodowe zaś miało 16 osób, a podstawowe 6. W sondażu ponad połowa badanych stwierdziła, że nie chciałaby korzystać z książki mówionej (161 osób), tylko 43 osoby z grupy 209 skorzystałyby z innej formy przekazu treści, natomiast 5 osób nie udzieliło żadnej odpowiedzi. Niemal wszyscy ankietowani uznali, że czytanie książek ma dla nich bardzo duże znaczenie (154 osoby) lub duże (52 osoby). Tylko trzy osoby z grupy respondentów wskazały, iż czytanie książek i czasopism ma małe znaczenie w zaspokajaniu ich wewnętrznych potrzeb. Kilkanaście osób dodatkowo uzasadniło, dlaczego tak duże znaczenie ma dla nich lektura książek i czasopism. Odpowiedzi były następujące:

  • dzięki czytaniu książek mogę poznać różne problemy, nie nudzę się,
  • czytanie wypełnia wolny czas, uczy, poszerza horyzonty,
  • czytanie i turystyka to największe pasje mojego życia,
  • nie ma takiego pytania, na które nie byłoby odpowiedzi w książce,
  • czytanie pomaga mi wyciszyć się,
  • czytanie daje oderwanie od codzienności, pomaga zrozumieć życie i sytuacje, które dotyczą mnie i moich bliskich,
  • dzięki czytaniu pogłębiam swoją wiedzę i relaksuję się,
  • niektóre przeżycia i losy bohaterów utożsamiam z własną sytuacją i czerpię z nich porady na życie,
  • czytanie pozwala mi oderwać się od rzeczywistości.

Dla większości badanych (182 osoby) przeczytane książki były przedmiotem dyskusji prowadzonych z rodziną lub w kręgu najbliższych znajomych. Wielu respondentów chętnie rozmawia na ten temat z bibliotekarzem lub bibliotekarką. Tylko 27 osób nie dyskutuje o przeczytanych książkach.

Na pytanie, czy wolisz czytać książki czy czasopisma? tylko kilka osób odpowiedziało, że preferuje bardziej czasopisma niż książki, reszta respondentów, a więc przeważająca większość, podała, że woli lekturę książek. Z kolei w odpowiedzi na pytanie, jakie czasopisma czytasz najchętniej? respondenci wymienili kilkadziesiąt tytułów, w których znalazła się przede wszystkim prasa codzienna: "Dziennik Bałtycki", "Gazeta Wyborcza", a także ilustrowane tygodniki i miesięczniki popularne, tj.: "Wprost", "Polityka", "Newsweek", "Angora", "Fakty", "Przekrój", "Twój Styl", "Viva", "Gala", "Claudia", "Przyjaciółka", "Pani", a także: "Świat Nauki", "Wiedzę i Życie", "Wędkarza". Wyniki badań nad czytelnictwem prasy z uwzględnieniem płci ujawniły, że głównymi odbiorcami czasopism o tematyce kobiecej i magazynów ilustrowanych są respondentki. Należy zaznaczyć, że zainteresowanie magazynami o tematyce kobiecej stanowi ważny element czytelnictwa wśród kobiet. Jest zjawiskiem powszechniejszym niż czytelnictwo książek. Wiele dziedzin życia poruszanych na łamach tych pism ciekawi kobiety niezależnie od braku lub nadmiaru doświadczeń życiowych. Moda, sprawy sercowe, problemy wychowywania dzieci i wnuków, racjonalne żywienie, nowinki ze świata artystycznego (głównie filmowego) interesują kobiety, i to niezależnie od stopnia wykształcenia. Kolorowymi magazynami interesują się też mężczyźni. Ciekawi ich: barwna ilustracja, różnorodność tematyki, krótkie opowiadania i reportaże. W odpowiedziach na ankietę wyraźnie zaznacza się wpływ wykształcenia respondentów na rodzaj wybieranego czasopisma. Im wyższy stopień wykształcenia, tym większe zainteresowanie dziennikami, tygodnikami społecznymi i czasopismami fachowymi. Faktem jest, że warunkiem recepcji tych pism jest wykształcenie przynajmniej średnie. Uzyskane wyniki dotyczące czytelnictwa czasopism w grupie osób starszych uwidaczniają główne zadania biblioteki, która powinna przede wszystkim dbać o dobre zaopatrzenie w interesujące tytuły, a także zachęcać do częstego ich czytania. Sam proces odbioru prasy mógłby polegać na wyborze określonego zagadnienia, zlustrowaniu ciekawych artykułów czy na zapoznaniu się z treścią reportażu. Byłby to już ważny krok ku większej aktywności czytelniczej.

Poza badaniami jakościowymi, uzyskałam także wymierny obraz częstotliwości sięgania po książkę i czasu poświęcanego na lekturę. Na podstawie uzyskanych informacji mogłam zauważyć, że większość ankietowanych seniorów (153 osoby) poświęca na czytanie książek powyżej jednej godziny dziennie, 44 osoby czytają tylko godzinę, a poniżej jednej godziny czyta 12 osób. Ten optymistyczny rezultat wynika być może z faktu, iż respondentami byli czytelnicy biblioteki, czyli osoby zainteresowane czytaniem książek lub prasy. Większość respondentów stara się czytać książki codziennie (151 osób), co drugi dzień czyta książki 37 osób, raz w tygodniu 13 osób, zaś 8 osób na lekturę książki poświęca swój czas raz w miesiącu. Ankietowani przychodzą do biblioteki w celu wypożyczenia książki najczęściej jeden raz w tygodniu (55 osób) lub raz w miesiącu (54 osoby) i prawie podobna liczba (51 osób) kilka razy w miesiącu. Podsumowując te dane, można już zauważyć, że częstotliwość korzystania z biblioteki jest zbliżona ilościowo w każdym przedziale. Kilka razy w tygodniu odwiedza bibliotekę 26 respondentów, kilka razy do roku przychodzi wypożyczyć książkę 7 osób, a rzadziej niż kilka razy w roku - 4 osoby. W badanej grupie czytelnicy czytali książki nie tylko wypożyczone z biblioteki, ale również zdobyte z innych źródeł. Najwięcej respondentów kupuje książki w księgarni (91 osób), niewiele mniej, bo 89 osób wypożycza je od znajomych, zaś 62 od rodziny, 14 osób pozyskuje książki z innych źródeł (Internet, antykwariaty, prezenty). Tylko 41 osób zdobywa książki jedynie z jednego źródła, jakim jest biblioteka. Warto zaznaczyć - z optymizmem - że największa grupa respondentów (91 osób), będących już być może na emeryturze, więc i mających niezbyt wysokie dochody, może pozwolić sobie na kupno nowej, ciekawej lektury w księgarni.

W pytaniu: podaj przykłady najciekawszych książek przeczytanych ostatnio, ankietowani wymienili następujące tytuły: Heban, Podróże z Herodotem i Imperium R. Kapuścińskiego, Alchemik i Jedenaście minut P. Coelho, Kod Leonarda da Vinci D. Browna, A lasy wiecznie śpiewają T. Gulbranssena, Biała Masajka C. Hofmann, Samotność w sieci J. Wiśniewskiego, Poczwarka D. Terakowskiej, Akty wiary E. Segala, Dom nad rozlewiskiem M. Kalicińskiej, Ostatnia wieczerza P. Huellego, Wielki Rybak L.C. Douglasa, Nim nadejdzie lato M.E. Remarque'a, Syn cyrku J. Irwinga, Cień wiatru C.R. Zafona, Zamach T.A. Kisielewskiego, Dzienniki S. Kisielewskiego, Świadectwo S. Dziwisza, Syberia J. Pałkiewicza. W badanej grupie sondażowej tylko 53 osoby wskazały rodzaj literatury, który nie spełnia ich oczekiwań. Wśród wymienionych znalazły się: horrory, kryminały, romanse "harlequin", fantastyka, thrillery. Niektóre osoby podały konkretną książkę lub autora, tj.: Dżumę A. Camusa, Spóźnionych kochanków W. Whartona, powieści K. Grocholi, S. Żeromskiego, F. Dostojewskiego, D. Masłowskiej.

Ważnym elementem badań było poznanie zainteresowań czytelniczych osób starszych. Respondenci na pytanie: jakie książki lubisz najbardziej? mieli możliwość wskazania rodzaju literatury, po którą najczęściej sięgają. Największym zainteresowaniem wśród ankietowanych cieszą się powieści obyczajowe (tę literaturę wskazało 111 osób) i biografie (100 osób), a tuż za nimi powieści historyczne (95 osób) oraz reportaże z podróży (93 osoby). Poczytność książek biograficznych jest zjawiskiem pozytywnym, gdyż w trakcie czytania tego typu lektury następuje częściowe utożsamianie się czytelnika z bohaterem, którego zmagania z losem i osiągnięcia mogą stać się źródłem optymizmu i wiary w siebie. . Do ulubionych grup książek zaliczono także literaturę współczesną (68 osób), prawie porównywalnie z kryminałami (62 osoby), oraz literaturą sensacyjną (57 osób). Najmniejszą popularnością wśród seniorów cieszy się literatura popularno-naukowa (39 osób) oraz poezja (32 osoby). Ten mały procent zainteresowania literaturą popularno-naukową daje się wytłumaczyć być może niezbyt wielkim wyborem najpopularniejszych pozycji niebeletrystycznych w bibliotece oraz nastawieniem respondentów raczej na literaturę rozrywkową, niewymagającą wysiłku intelektualnego. Reasumując, preferencje czytelnicze badanej 209-osobowej grupy sondażowej to literatura beletrystyczna, rzadko popularno-naukowa (18,6%).

Na pytanie: czy masz swojego ulubionego bohatera? większość ankietowanych udzieliła odpowiedzi przeczącej (158 osób), pozostali wymienili następujące postacie literackie: H. Castorp (Czarodziejska Góra, T. Mann), Ramzes XIII (Faraon, Bolesław Prus), Scarlett O'Hara (Przeminęło z wiatrem, M. Mitchell), Anna Karenina (Anna Karenina, L. Tołstoj), Egipcjanin Sinuhe (Egipcjanin Sinuhe, M. Waltari), Pan Wołodyjowski z Trylogii H. Sienkiewicza, Spartakus (Uczniowie Spartakusa, H. Rudnicka), Krystyna (Krystyna córka Lawransa, S. Undset). Natomiast o tym, że wybrane książki warto przeczytać seniorzy dowiadywali się głównie od bibliotekarki/bibliotekarza (108 osób), a także od znajomych (96 osób). Mniejsza grupa (56 osób) informacje o ciekawych książkach uzyskiwała z radia i telewizji, zaś 40 osób z innych źródeł, tj. z Internetu, recenzji prasowych. Respondenci mieli również odpowiedzieć, czy tylko książka zachęca ich do odwiedzenia biblioteki. Po podsumowaniu wyników okazało się, że dla większości osób starszych książka jest głównym celem przyjścia do biblioteki (147 osób), zaś dla 62 osób istnieją jeszcze inne ważne czynniki, które decydują o tym, że udają się do biblioteki, a są to przede wszystkim: miły, uprzejmy personel potrafiący wskazać ciekawe książki, przyjemna atmosfera biblioteki, atrakcyjne spotkania z interesującymi ludźmi, wystawy fotograficzne, spotkania klubowiczów, możliwość korzystania z Internetu i z codziennej prasy.

W podjętych przeze mnie badaniach ważną kwestią były motywy czytelnicze osób starszych korzystających z biblioteki. W ankiecie, którą przeprowadziłam wśród czytelników w "trzecim wieku", zadałam pytanie, dlaczego czytasz książki, z jakich przyczyn? Po podsumowaniu wyników okazało się, że motywacje są bardzo różne:

  • wypełnienie wolnego czasu, rozrywka, przyjemność,
  • chęć oderwania się od rzeczywistości, ucieczka od codzienności życia,
  • poszukiwanie wiadomości, nauka,
  • potrzeba znalezienia pomocy w rozwiązywaniu problemów, między innymi problemów o charakterze światopoglądowym,
  • poradnictwo w zakresie rozwiązywania trudności życia codziennego.

Osoby starsze, mówiąc o swoim stosunku do książki, ujawniły swoje zainteresowania, pragnienia i potrzeby. A oto kilka charakterystycznych wypowiedzi ankietowanych:

  • Czytanie - jest to dla mnie najlepszy sposób spędzania wolnego czasu, książka uprzyjemnia mi codzienną drogę do pracy i czas podróży;
  • Czytanie opóźnia proces starzenia się mózgu;
  • Czytając poznaję otaczającą rzeczywistość, przeszłość i teraźniejszość. Książki uczą i skłaniają do refleksji;
  • Zamiłowanie do poezji, muzyki i wszystkiego, co dotyczy sztuki wyniosłam z domu rodzinnego. Czy można żyć bez powietrza?;
  • Książki poszerzają wiedzę, dostarczają radości, wzbudzają emocje, rozwijają wyobraźnię;
  • Lubię czytać książki, to część mojej codzienności;
  • Czytanie to nawyk od najmłodszych lat, wzbogaca moją wiedzę o świecie i ludziach;
  • Bez książki nie potrafię prawidłowo funkcjonować;
  • Lubię czytać, bo jak ktoś powiedział, kto czyta, ten właściwie żyje dwa razy;
  • Książki poszerzają moje horyzonty myślowe, wzbogacają moją wiedzę; dzięki nim poznaje inne kraje, ich historię i losy znanych ludzi;
  • Książka jest mi potrzebna jak kawałek chleba. Dzień bez przeczytanej książki, chociażby paru stron, jest dla mnie niepełny. Książka mnie wzbogaca, rozwija i pozwala na oderwanie się od niewesołej rzeczywistości;
  • Książki są niezbędne dla mojego samopoczucia. Jestem od nich uzależniona.

Podsumowując wyniki sondażu, można zauważyć, że nastawiają one optymistycznie do pracy z seniorami, choć wiele zależy od inspiracji i inicjatywy z zewnątrz. Biblioteka zaś, będąc miejscem spotkań, dyskusji, miejscem efektywnego zagospodarowania czasu wolnego, staje się niewątpliwie idealną przestrzenią do rozwijania zainteresowań i osobowości, szczególnie osób starszych.

Projekt "Aktywna jesień życia - rola bibliotek w aktywizacji i przeciwdziałaniu osamotnieniu osób starszych"

Według prognozy demograficznej sporządzonej w 1999 r., w 2010 r. będzie w Polsce około 5 mln osób starszych (65+), które będą stanowiły prawie 13% całej populacji, a w 2020 r. aż 17,4%. Wyraźnie zwiększyła się liczebność roczników najstarszych, zwłaszcza powyżej 80. roku życia. W roku 2010 co czwarta osoba starsza będzie miała 80 lat i więcej, Polska zatem osiągnie obecny poziom krajów rozwiniętych. Wydłużenie się życia przy jednoczesnym spadku stopy urodzeń oznacza nie tylko dalszy postęp starzenia się polskiego społeczeństwa, ale także spadek ogólnej liczby ludności, wzrost obciążenia społeczeństwa oraz rosnące zapotrzebowanie na opiekę zdrowotną i społeczną[3]. W okresie ostatnich 10 lat, a więc w okresie intensywnych przeobrażeń społeczno-politycznych naszego kraju, styl życia ludzi starszych nie uległ istotnym zmianom. Model spędzania przez nich wolnego czasu był tradycyjny i taki pozostał. Najczęściej sprowadza się do form indywidualnych. Z przeprowadzonych w 1989 r. przez Główny Urząd Statystyczny badań wynika, że ludzie starsi najczęściej biernie spędzali swój czas: około 79% codziennie oglądało programy telewizyjne i 78,5% słuchało radia. Stosunkowo często poświęcali czas wolny na czytanie, jednakże bardziej popularne jest czytelnictwo gazet niż czytelnictwo książek. Z czynnego wypoczynku korzystała znacznie mniejsza liczba emerytów. Również w świetle badań Głównego Urzędu Statystycznego styl życia dorosłych Polaków określić można nadal jako bierny i monotonny. Ponad 31% dorosłej ludności Polski czas wolny spędza wyłącznie na tzw. biernym odpoczynku[4].

Większość osób starszych nie pracuje i nie uczy się, dlatego też najbardziej przyjaznym miejscem do poznawania nowych form aktywizacji twórczej, edukacji w zakresie obsługi nowych mediów czy integracji międzypokoleniowej może być biblioteka. 27 kwietnia 2007 r. o godz. 17.00 w Filii nr 9 Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdańsku zorganizowano inaugurację projektu "Aktywna jesień życia - rola bibliotek w aktywizacji i przeciwdziałaniu osamotnieniu osób starszych" dofinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego "Promocja czytelnictwa". Projekt był adresowany do osób starszych i wszystkich osób zainteresowanych podjęciem działań na rzecz aktywizacji seniorów. Celem projektu było zaktywizowanie osób starszych, zmobilizowanie ich do działania poprzez pogłębianie wiedzy, rozwijanie zainteresowań, a także działania charytatywne. Realizacja zadania miała polegać na przeciwdziałaniu izolacji i samotności ludzi starszych przez: organizację różnych form aktywnego spędzania czasu wolnego, promocję ich umiejętności, zdolności i doświadczenia życiowego oraz budowanie więzi interpersonalnych i międzypokoleniowych. Projekt uwzględniał różne formy i metody pracy:

  • konkurs literacki dla czytelników seniorów pt. Książka, która dała mi siłę i nadzieję;
  • warsztaty komputerowe dla seniorów pod hasłem: Człowiek starszy wobec dostępu do informacji;
  • akcja Seniorzy - Seniorom. Pasję i nowych przyjaciół możesz znaleźć w każdym wieku - seniorzy odwiedzają osoby starsze znajdujące się w domach opieki społecznej;
  • warsztaty edukacyjne dla seniorów, tj. spotkania z psychologiem i zajęcia prozdrowotne z lekarzem;
  • cykl zajęć biblioterapeutycznych pod hasłem: Biblioteka pracownią integracyjno-terapeutyczną - międzypokoleniowe spotkania osób starszych z dziećmi i młodzieżą oraz sesje biblioterapeutyczne z elementami arteterapii;
  • spotkania autorskie;
  • warsztaty: Metodyka pracy z seniorami dla bibliotekarzy z województwa pomorskiego.

Inaugurację projektu wypełniło spotkanie autorskie z Ewą Polińską-Mackiewicz, poetką, socjologiem, wykładowcą na Uniwersytecie Trzeciego Wieku w Gdańsku, która zaprezentowała swoje najpiękniejsze tomiki poetyckie. Natomiast podsumowanie projektu odbyło się 7 grudnia 2007 r. na ogólnopolskiej konferencji, w trakcie której nastąpiło ogłoszenie wyników konkursu literackiego oraz rozdanie nagród. Wszystkie zajęcia prowadzone w ramach projektu odbywały się na terenie Gdańska w wybranych filiach WiMBP. Udział w zajęciach był bezpłatny.

Podsumowując, chciałabym jeszcze raz podkreślić, iż rola biblioteki w prowadzeniu ludzi starszych przez labirynt nowych znaczeń, wartości i informacji jest nie do przecenienia. Doświadczenia wielu bibliotek pokazują, że warto w tę grupę czytelników zainwestować, nie tylko dlatego, że będzie ich coraz więcej w naszych placówkach. Biblioteki to jedne z niewielu miejsc, gdzie w bezpiecznych warunkach seniorzy mogą poznać swoją wartość jako konsultanci lub twórcy, zrealizować potrzebę pomocy innym jako wolontariusze lub znaleźć wspólny język z młodszym pokoleniem[5]. Tego typu działania są jedną z najlepszych dróg rozwiązywania dylematów starości, jaką według Jana Pawła II jest włączanie człowieka starszego w aktywne życie społeczne, wykorzystywanie zasobów doświadczenia, wiedzy i mądrości, jakimi może się on podzielić. Starsi w istocie nie powinni być traktowani jako ciężar dla społeczeństwa, ale jako bogactwo, które może przyczyniać się do jego dobrobytu. Mogą nie tylko dawać świadectwo, że istnieją pewne aspekty życia, jak na przykład wartości humanistyczne i kulturowe, moralne i społeczne, których nie da się mierzyć kryteriami ekonomicznymi czy funkcjonalnymi. W istocie rzeczy chodzi nie tylko o to, żeby coś zrobić dla ludzi starszych, ale by zaakceptować ich jako odpowiedzialnych współpracowników, którzy w sposób rzeczywiście dla nich możliwy będą uczestniczyć w realizacji wspólnych projektów zarówno w fazie planowania, jak i dialogu i wykonania[6].

Przypisy

[1] Biblioteki wobec potrzeb starzejącego się społeczeństwa. Konferencja w Bydgoszczy 18-19.IX.2006. Materiały konferencyjne. Warszawa: PZN Biblioteka Centralna, 2006, s. 19-20.

[2] Tamże, s. 5.

[3] SYNAK, B. (red.). Polska Starość. Gdańsk: Wydaw. Uniwersytetu Gdańskiego, 2002, s. 13-14. ISBN 8373260587.

[4] Tamże, s. 204.

[5] Biblioteki wobec potrzeb..., s. 21.

[6] JAN PAWEŁ II. Ludzie starsi w życiu społeczeństwa. List papieski do uczestników II Światowego Zgromadzenia poświęconego problemom starzenia się ludności. W: Opoka. Laboratorium wiary i kultury [on-line]. [dostęp 20 kwietnia 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/listy/ludzie_starsi_03042002.html.

 Początek strony



Rola biblioteki w edukacji czytelniczej osób starszych / Katarzyna Dettlaff-Lubiejewska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 7/2008 (98) październik. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/98/a.php?dettlaff. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187