ebib 
Nr 5/2008 (96), Wydawcy a biblioteki - problemy. Badania, teorie, wizje
 poprzedni artyku┼é nast─Öpny artyku┼é   

 


Łukasz Dubkowicz
Oddział Informacji Naukowej
Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego

Wolny dost─Öp do zbior├│w w Bibliotece Wolnego Uniwersytetu w Berlinie


Wolny Uniwersytet w Berlinie (Freie Universit├Ąt Berlin) powsta┼é w 1948 r. jako ameryka┼äska odpowied┼║ na radzieck─ů propagand─Ö i naciski na Friedrich Wilhelm Universit├Ąt. Wed┼éug za┼éo┼╝e┼ä statutowych Fundacji HenryÔÇÖego Forda, Wolny Uniwersytet w Berlinie mia┼é kszta┼éci─ç student├│w na odpowiedzialne i krytycznie my┼Ťl─ůce indywidualno┼Ťci, nieulegaj─ůce politycznym doktrynom i naciskom - st─ůd nazwa Freie - wolny. Wolny Uniwersytet w Berlinie, zwany tak┼╝e "niemieckim Oxfordem", od samego pocz─ůtku by┼é postrzegany jako serce demokracji w Niemczech Zachodnich[1]. Obecnie jest jedn─ů z najwi─Ökszych uczelni niemieckich o nowoczesnym i mi─Ödzynarodowym charakterze.

Na 35 tys. student├│w 15% pochodzi z innych kraj├│w. FUB rocznie ma do dyspozycji ok. 290 milion├│w euro w┼éasnych ┼Ťrodk├│w oraz 55 milion├│w ze ┼║r├│de┼é pozauczelnianych[2]. Biblioteka Wolnego Uniwersytetu Berli┼äskiego[3] powsta┼éa, tak jak Uniwersytet, w 1948 r. Wtedy sk┼éada┼éa si─Ö z kilku bibliotek dziedzinowych oraz z centrali rozdzielaj─ůcej ksi─ů┼╝ki, zwanej Bibliotheksleitstelle. W 1952 r. Bibliotheksleitstelle zosta┼éa przemianowana na Bibliotek─Ö Uniwersyteck─ů (Universit├Ątsbibliothek - UB). Ju┼╝ dwa lata p├│┼║niej w 1954 r. wybudowano nowy budynek im. HenryÔÇÖego Forda (Henry-Ford-Bau), kt├│ry do dzisiaj stanowi siedzib─Ö Biblioteki. Biblioteka Wolnego Uniwersytetu w Berlinie (Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin) dzia┼éa na zasadzie systemu dwustopniowego (Zweischichtiges System). System dwustopniowy polega na tym, ┼╝e w ramach Biblioteki Uniwersyteckiej istnieje biblioteka g┼é├│wna i niezale┼╝ne od niej biblioteki specjalistyczne.

W 1985 r. do Biblioteki Wolnego Uniwersytetu w Berlinie nale┼╝a┼éy 142 biblioteki specjalistyczne. W 1999 r. w┼éadze Uniwersytetu dosz┼éy jednak do wniosku, ┼╝e system dwustopniowy funkcjonuje ┼║le. G┼é├│wne wady tego systemu to: dublowanie si─Ö ksi─ů┼╝ek, du┼╝e koszty, z┼éa gospodarka finansowa prowadzona przez instytuty - dlatego wprowadzono tzw. centraln─ů decentralizacj─Ö (sic!), co zmniejszy┼éo liczb─Ö bibliotek instytutowych ze 142 do 42. Docelowo w 2012 r. ma by─ç ich tylko 12. Obecnie w Bibliotece Wolnego Uniwersytetu mamy do czynienia z kontynuacj─ů systemu dwustopniowego, ale w przysz┼éo┼Ťci Biblioteka Uniwersytecka ma zmierza─ç w kierunku systemu jednostopniowego (Einschichtiges System). Jest on bardziej dostosowany do wyzwa┼ä nowych reali├│w. Po zjednoczeniu Niemiec bud┼╝et miejski przeznaczony na Wolny Uniwersytet w Berlinie (FUB) pozosta┼é na tym samym poziomie co wcze┼Ťniej. Jednak zosta┼é rozparcelowany pomi─Ödzy FUB, Uniwersytet Techniczny (TU), a tak┼╝e nale┼╝─ůcy do by┼éego Berlina Wschodniego - Uniwersytet Humboldta (HU). System dwustopniowy Biblioteki Uniwersyteckiej FUB funkcjonowa┼é dobrze w okresie prosperity, jednak zmiany polityczno-ekonomiczne wymusi┼éy koncentracj─Ö rozproszonych bibliotek pod jednym dachem[4]. Przyk┼éadem wspomnianej koncentracji jest Biblioteka Filologiczna Wolnego Uniwersytetu w Berlinie (2005).

Biblioteka FUB - podstawowe informacje i fakty

Fot. 1. Biblioteka FUB.
Fot. 1. Biblioteka FUB.

Biblioteka FUB dysponuje zbiorem 8 milion├│w ksi─ů┼╝ek: 6 milion├│w znajduje si─Ö w 42 bibliotekach zak┼éadowych (Fachbibliotheken), za┼Ť 2 miliony w bibliotece centralnej, z czego 400 tysi─Öcy przechowuje si─Ö w otwartych magazynach, w kt├│rych czytelnicy samodzielnie wypo┼╝yczaj─ů zbiory.

Katalog OPAC (http://sf4.ub.fu-berlin.de/F/?func=find-e-0) zawiera ksi─ů┼╝ki i czasopisma wydawane od 1990 r. Materia┼éy z wcze┼Ťniejsz─ů dat─ů wydania znajduj─ů si─Ö w zdigitalizowanym katalogu kartkowym IPAC, kt├│ry tak┼╝e jest dost─Öpny on-line. Pozycje bibliograficzne s─ů indeksowane poprzez autora i tytu┼é (OCR). Wszystkie katalogi FU (on-line) s─ů po┼é─ůczone ze sob─ů w jednym zintegrowanym systemie katalogowym - ALEPH[5]. ALEPH, dzia┼éaj─ůcy w Bibliotece Uniwersyteckiej od 1999 r., umo┼╝liwia sprawdzanie i zamawianie ksi─ů┼╝ek nie tylko w katalogu macierzystej uczelni, ale tak┼╝e w innych bibliotekach Berlina i rejonu Brandenburgii. W przypadku, gdy dana ksi─ů┼╝ka jest niedost─Öpna w katalogu FU, ka┼╝dy czytelnik mo┼╝e zam├│wi─ç j─ů sam poprzez klikni─Öcie na link "Weitersuchen im KOBV" Fernleihe? Wypo┼╝yczanie mi─Ödzybiblioteczne jest bezp┼éatne dla student├│w FU, dla reszty u┼╝ytkownik├│w odp┼éatno┼Ť─ç wynosi 1,5 euro.

Opr├│cz katalogu on-line na stronie Biblioteki Uniwersyteckiej istnieje tak┼╝e Bibliotheksportal (http://vs13.kobv.de/V?portal=FUBERLIN&institute=FUBERLIN&func=quick-1), kt├│ry zawiera wsp├│lny - Katalog FU, FU Berlin Image-Katalog Philologische Bibliothek (FU Berlin) oraz Image-Katalog Wirtschaftswissenschaften (FU Berlin). Bibliotheksportal jest bram─ů (wej┼Ťciem) do dalszego wyszukiwania informacji w bazach danych oraz w katalogach bibliotecznych (KOBV - Kooperativer Bibliotheksverbund Berlin-Brandenburg, Berlin Staattsbibliothek, ZDB - Zeitschriften Daten Bank).

Ponadto studenci mog─ů za pomoc─ů specjalnego formularza, drog─ů elektroniczn─ů, zaproponowa─ç bibliotece kupno ksi─ů┼╝ki (Kaufvorschlag), kt├│rej brakuje w zasobach bibliotecznych. Mog─ů wskaza─ç miejsce, konkretn─ů bibliotek─Ö, gdzie dana ksi─ů┼╝ka ma si─Ö znajdowa─ç. Ostatecznie decyzj─Ö o lokalizacji podejmuj─ů bibliotekarze dziedzinowi, a student dostaje poczt─ů elektroniczn─ů informacj─Ö, czy ksi─ů┼╝k─Ö zakupiono i gdzie dana publikacja si─Ö znajduje. Warto doda─ç, ┼╝e czas opracowania ksi─ů┼╝ki wynosi tylko tydzie┼ä.

Wolny dost─Öp do zasob├│w bibliotecznych

Wolny dost─Öp do p├│┼éek bibliotecznych w Bibliotece Uniwersyteckiej Wolnego Uniwersytetu w Berlinie mo┼╝na opisa─ç na przyk┼éadzie dw├│ch bibliotek - otwartych magazyn├│w w Bibliotece G┼é├│wnej FUB i Biblioteki Filologicznej (Philologische Bibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin).

Fot. 2. Otwarte magazyny.
Fot. 2. Otwarte magazyny.

Blisko 95% zbior├│w Biblioteki Uniwersyteckiej mo┼╝na wypo┼╝yczy─ç na zewn─ůtrz. Jedna pi─ůta zbior├│w (wszystkie ksi─ů┼╝ki wydane po 1979 r.) jest ulokowana w otwartych magazynach. Ksi─ů┼╝ki opatrzone s─ů tradycyjnymi sygnaturami bibliotecznymi, ponadto ca┼éy ksi─Ögozbi├│r jest podzielony wed┼éug daty wydania. Istnieje zatem dzia┼é z ksi─ů┼╝kami wydanymi w 1979, nast─Öpny z 1980 r. itd. W ten w┼éa┼Ťnie spos├│b poradzono sobie z wyzwaniami wolnego dost─Öpu, nie zmieniaj─ůc dotychczasowego numerycznego systemu sygnatur. Rozwi─ůzanie to jednak nie jest optymalne i w pe┼éni dostosowane do idei wolnego dost─Öpu. Poszukiwanie ksi─ů┼╝ki nie jest ┼éatwe i trudno oprze─ç si─Ö wra┼╝eniu chaosu na p├│┼ékach. Uk┼éad dziedzinowy zastosowano jedynie w wydzielonym magazynie skrypt├│w. Biblioteka Filologiczna to ju┼╝ biblioteka z wolnym dost─Öpem sensu stricto. Biblioteka ta powsta┼éa przez po┼é─ůczenie 11 zak┼éadowych bibliotek filologicznych (m.in. germanistyka, niderlandystyka, filologia klasyczna) z filozofi─ů i przeniesienie ich do nowego budynku. Budynek zaprojektowany przez znanego architekta Lorda Normana Fostera, zosta┼é oddany do u┼╝ytku w 2005 r.

Fot. 3. Biblioteka Filologiczna FUB - wn─Ötrze.
Fot. 3. Biblioteka Filologiczna FUB - wn─Ötrze.

Na powierzchni 6300 m2 i na pi─Öciu kondygnacjach mie┼Ťci si─Ö 700 000 wolumin├│w ksi─ů┼╝ek w wolnym dost─Öpie. Biblioteka dysponuje 650 miejscami do czytania z mo┼╝liwo┼Ťci─ů pod┼é─ůczenia prywatnego laptopa do sieci internetowej WLAN, natomiast 100 komputer├│w stacjonarnych s┼éu┼╝y do wyszukiwania w bazach danych. Biblioteka ma jeden pok├│j do pracy grupowej, cho─ç pracownicy biblioteczni przyznaj─ů, ┼╝e powinny by─ç co najmniej trzy.

Fot. 4. Stanowiska do pracy - Biblioteka Filologiczna FUB.
Fot. 4. Stanowiska do pracy - Biblioteka Filologiczna FUB.

Biblioteka Filologiczna jest niezale┼╝na od biblioteki centralnej. O zakupie ksi─ů┼╝ek decyduj─ů tu profesorowie poszczeg├│lnych kierunk├│w oraz bibliotekarze. Bibliotekarze dziedzinowi s─ů zatrudniani tylko na germanistyce i romanistyce i nie musz─ů pyta─ç profesor├│w o zgod─Ö na kupno materia┼é├│w bibliotecznych, inne dzia┼éy s─ů uzale┼╝nione od kadry profesorskiej. Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç pracy bibliotekarzy odpowiedzialnych za zakup materia┼é├│w bibliotecznych polega na kontaktowaniu si─Ö z profesorami i przekonywaniu ich o konieczno┼Ťci kupna danych pozycji. Bud┼╝et biblioteki jest zale┼╝ny od bud┼╝etu instytut├│w. Biblioteki specjalistyczne dostaj─ů pieni─ůdze bezpo┼Ťrednio od uniwersytetu, z czego 50% kwoty przeznaczanej na instytut trafia do biblioteki, 50% zostaje w instytutach. Sprawa jest skomplikowana w przypadku, gdy dany dzia┼é nie ma odpowiednika w postaci instytutu, dlatego np. dzia┼é lingwistyczny korzysta z bud┼╝etu centralnego.

Ka┼╝da z bibliotek przed unifikacj─ů mia┼éa sw├│j w┼éasny system klasyfikacji. Po po┼é─ůczeniu pojawi┼é si─Ö problem z uporz─ůdkowaniem ksi─ů┼╝ek na p├│┼ékach i wdro┼╝eniem jednolitej klasyfikacji. Reklasyfikacja, czyli przeklasyfikowanie i kasowanie z systemu dotychczasowych rekord├│w zajmie, wed┼éug szacunk├│w bibliotekarzy, ok. 5 lat. Do tej pory uda┼éo si─Ö reklasyfikowa─ç ok. 25% zbior├│w. Do prac przy reklasyfikacji zatrudniani s─ů studenci filologii. Ich prac─Ö nadzoruj─ů bibliotekarze dziedzinowi. Opr├│cz nadania nowej sygnatury ksi─ů┼╝ki oznaczane s─ů kolorami, np. czerwony - ksi─ů┼╝ki nie wypo┼╝ycza si─Ö, bia┼éy - do wypo┼╝yczania, ┼╝├│┼éty - inne media, pomara┼äczowy - multimedia, niebieski - magazyn.

ZEDAT, CeDiS - wolny dost─Öp do wiedzy. Rozszerzone poj─Öcie e-learningu - e-learning, e-teaching

ZEDAT i CeDiS to dwa centra dzia┼éaj─ůce przy bibliotece, kt├│re wspomagaj─ů jej prac─Ö w zakresie informatycznym. ZEDAT - Die Zentraleinrichtung f├╝r Datenverarbeitung jest jednostk─ů biblioteczn─ů, kt├│ra ma na celu poszerzanie kompetencji informatycznych student├│w. ZEDAT, kt├│ry wsp├│┼épracuje z bibliotek─ů od 2001 r. zajmuje si─Ö kursami, uruchamianiem kont PROXY dla czytelnik├│w, udost─Öpnianiem zasob├│w spoza sieci uniwersyteckiej, uczeniem jak korzysta─ç z baz danych, a tak┼╝e prowadzeniem szkole┼ä komputerowych, np. z obs┼éugi Power Pointa, Linuxa, tworzenia stron internetowych w j─Özyku HTML. W zesz┼éym roku przeprowadzono 150 kurs├│w. Odbywaj─ů si─Ö one w specjalnej sali multimedialnej z rzutnikiem i komputerami. Mo┼╝na je zalicza─ç w ramach studi├│w: przyznawane s─ů za nie punkty ECTS. W semestrze zimowym, w kursie Informationskompetenz organizowanym przez ZEDAT, uczestniczy┼éo 18 000 student├│w. Wszyscy pracownicy informacji naukowej zaanga┼╝owani s─ů w organizacj─Ö e-learningu i kurs├│w multimedialnych.

W Niemczech poj─Öcie e-learningu jest zarezerwowane dla kurs├│w umieszczanych przez profesor├│w, docent├│w i bibliotekarzy na stronie internetowej. Mog─ů by─ç one zaliczane on-line. Przy pomocy platformy Blackboard bibliotekarze ucz─ů profesor├│w, jak zamieszcza─ç kursy e-learning na stronie, a tak┼╝e bior─ů aktywny udzia┼é w kszta┼éceniu student├│w. Tym w┼éa┼Ťnie zajmuje si─Ö CeDiS (Center f├╝r Digitale Systeme). Aktualnie najwi─Ökszym projektem CeDiS jest sponsorowane przez Federalne Ministerstwo Edukacji i Bada┼ä (Bundesministerium f├╝r Bildung und Forschung), przedsi─Öwzi─Öcie ÔÇ×FUeLÔÇť (Freie Universit├Ąt e-learning). G┼é├│wnym celem CeDiS w 2008 r. jest umieszczenie 25% wszystkich kurs├│w Wolnego Uniwersytetu w Berlinie na platformie Blackboard.

Problemy i wyzwania zwi─ůzane z wolnym dost─Öpem w berli┼äskich bibliotekach

Najwi─Ökszym problemem zwi─ůzanym z wolnym dost─Öpem jest rekatalogowanie na regensburski system klasyfikacji (RVK - Regensburger Verbundklassifikation). Barier─ů nie jest brak kompetencji os├│b przeprowadzaj─ůcych rekatalogowanie, ale brak ostrych kryteri├│w klasyfikowania zbior├│w. Inny problem dotyczy uporz─ůdkowania ksi─ů┼╝ek na p├│┼ékach w czasie procesu reklasyfikacji. Cz─Ö┼Ť─ç p├│┼éek stoi pusta po to, by przygotowa─ç miejsce na przeklasyfikowane publikacje.

W bibliotekach Wolnego Uniwersytetu w Berlinie od kilku lat mamy do czynienia z procesem koncentracji bibliotek dziedzinowych. Jest to zwi─ůzane z konieczno┼Ťci─ů ci─Öcia koszt├│w. Nie wszystkie biblioteki godz─ů si─Ö jednak┼╝e na ┼é─ůczenie. Biblioteki specjalistyczne boj─ů si─Ö zmian i utraty niezale┼╝no┼Ťci, np. na FU teatr, muzyka, prawo i komparatystyka nie zgodzi┼éy si─Ö na po┼é─ůczenie i zachowa┼éy odr─Öbno┼Ť─ç. Du┼╝ym wyzwaniem jest r├│wnie┼╝ kwestia samodzielnego zamawiania (samoobs┼éugi) i otwarcia biblioteki w systemie 24-godzinnym, przez 7 dni w tygodniu. Konieczna by┼éaby tu zmiana organizacji biblioteki. Aby wprowadzi─ç system samoobs┼éugi i wyd┼éu┼╝y─ç godziny otwarcia, nale┼╝a┼éoby dysponowa─ç bibliotek─ů z pe┼énymi zasobami w wolnym dost─Öpie. W├│wczas miejsce bibliotekarzy mogliby zaj─ů─ç pracownicy ochrony, a ich zadania przej─ů┼éby system kontroli w postaci bramek.

W dobie technologii informatycznych biblioteki b─Öd─ů d─ů┼╝y┼éy do wykorzystania Internetu do zwiedzania biblioteki i przeprowadzanie szkole┼ä bibliotecznych dla pocz─ůtkuj─ůcych u┼╝ytkownik├│w. Przyk┼éadem wykorzystania tego typu mo┼╝liwo┼Ťci jest Biblioteka Filologiczna Wolnego Uniwersytetu w Berlinie. Wprowadzono tam system nawigacji po bibliotece Infosystem.

Fot. 5. Infosystem.
Fot. 5. Infosystem.

Infosystem to umieszczony na stronie internetowej Biblioteki Filologicznej tr├│jwymiarowy plan rega┼é├│w bibliotecznych. Klikaj─ůc myszk─ů na okre┼Ťlony rega┼é, dowiadujemy si─Ö, w jakim stoi dziale oraz jakimi sygnaturami opatrzone s─ů znajduj─ůce si─Ö tam materia┼éy. Ponadto biblioteka dysponuje wirtualnym przewodnikiem audio. U┼╝ytkownik po zg┼éoszeniu si─Ö do punktu informacyjnego i zaopatrzeniu si─Ö w przewodnik mo┼╝e wys┼éucha─ç historii biblioteki oraz uzyska─ç informacje o zbiorach. Przewodnik sk┼éada si─Ö z kilku modu┼é├│w, oznaczaj─ůcych konkretne miejsca w bibliotece. Aby dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej na okre┼Ťlony temat, u┼╝ytkownik wybiera na klawiaturze cyfry oznaczaj─ůce dany modu┼é. Dochodz─ůc do konkretnego punktu, wybieramy odpowiedni─ů, przyporz─ůdkowan─ů mu cyfr─Ö na klawiaturze przewodnika. Prawid┼éowe funkcjonowanie biblioteki z wolnym dost─Öpem zale┼╝y od odpowiednio zorganizowanej przestrzeni. W Berlinie bibliotekarze wsp├│┼épracuj─ů z architektami - od momentu planowania nowych budynk├│w po proces budowy.

Fot. 6. Biblioteka Filologiczna FUB - widok z zewn─ůtrz.
Fot. 6. Biblioteka Filologiczna FUB - widok z zewn─ůtrz.

Biblioteka powinna gwarantowa─ç u┼╝ytkownikowi minimum 3,5 m2 przestrzeni, powinna mie─ç pokoje do pracy grupowej, z kt├│rych mog─ů korzysta─ç studenci przygotowuj─ůcy wsp├│lne wyst─ůpienia na zaj─Öcia. W nowoczesnej bibliotece winny si─Ö tak┼╝e znale┼║─ç miejsca do pracy indywidualnej dla os├│b prowadz─ůcych dzia┼éalno┼Ť─ç naukow─ů oraz pokoje medialne, gdzie istnieje mo┼╝liwo┼Ť─ç skorzystania z multimedi├│w, takich jak filmy, nagrania muzyczne itd. W przestrzeni nowo wybudowanych bibliotek berli┼äskich z wolnym dost─Öpem miejsce centralne przypada informacji bibliotecznej. Nie chodzi tu tylko o jej miejsce w hierarchii wszystkich dzia┼é├│w, lecz o jej ulokowanie architektoniczne. Znajduje si─Ö ona naprzeciw wej┼Ťcia, w pobli┼╝u wypo┼╝yczalni i czytelni.

Fot. 7. Informacja Naukowa UB
Fot. 7. Informacja Naukowa UB.

Najwi─Ökszym wyzwaniem jest jednak interakcja miedzy bibliotek─ů, bibliotekarzem a czytelnikiem. Wraz ze zmian─ů organizacji przestrzeni powinna p├│j┼Ť─ç zmiana nastawienia bibliotekarza do czytelnika. Chodzi tu o skupienie si─Ö nie tylko na ksi─ů┼╝kach, ale przede wszystkim na potrzebach czytelnik├│w (face to face service). Ponadto biblioteka XXI wieku to nie tylko miejsce przechowywania i udost─Öpniania ksi─ů┼╝ek, ale miejsce spotkania z kultur─ů. Z tym zagadnieniem ┼é─ůczy si─Ö tak┼╝e zmniejszanie nak┼éad├│w na media papierowe i wzrost wydatk├│w na media elektroniczne. Kierunek w jakim zmierzaj─ů, i niew─ůtpliwie b─Öd─ů zmierza─ç, nie tylko biblioteki berli┼äskie, ale i polskie biblioteki naukowe - to biblioteka hybrydowa. Nas tak┼╝e nie ominie ten proces, dlatego warto przypatrywa─ç si─Ö konkretnym rozwi─ůzaniom wykorzystywanym w Berlinie, uczy─ç si─Ö na cudzych b┼é─Ödach oraz stosowa─ç te rozwi─ůzania, kt├│re tam si─Ö sprawdzi┼éy.

Przypisy

[1] Future from Very Beginning. An Exhibition about the History and the Profile of the Freie Universit├Ąt Berlin. Berlin: Dahlem University Press, 2004, s. 10.

[2] Freie Universit├Ąt Today: A Short Portrait [on-line]. [dost─Öp 21 kwietnia 2008]. Dost─Öpny w World Wide Web: http://www.fu-berlin.de/en/tour/vorstellung/fu_heute.html.

[3] W Bibliotece tej odbywa┼éem sta┼╝ zwi─ůzany z projektem Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc┼éawiu pt. Nowa organizacja biblioteki naukowej - wolny dost─Öp do zasob├│w bibliotecznych. Projekt by┼é realizowany w ramach programu Leonardo da Vinci (PL/07/LLP - LdV/PLM/140128) i obejmowa┼é okres od 6 stycznia do 29 lutego 2008 r.

[4] NAUMANN, U. Die Universitatsbibliothek und das Bibliothek. W: F├╝nfzig Jahre Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, Berlin: Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, 2002, s. 463.

[5] KENDE, J. Von der Lochkarte zum Internet - OPAC: das Integrierte Bibliotheksinformationssystem ALEPH500 in der FU Berlin. W: F├╝nfzig JahreÔÇŽ, s. 451-460.

Bibliografia:

  • Freie Universit├Ąt Today: A Short Portrait [on-line]. [dost─Öp 21 kwietnia 2008]. Dost─Öpny w World Wide Web: http://www.fu-berlin.de/en/tour/vorstellung/fu_heute.html.
  • Future from Very Beginning. An Exhibition about the History and the Profile of the Freie Universit├Ąt Berlin. Berlin: Dahlem University Press ,2004.
  • KENDE, J. Von der Lochkarte zum Internet - OPAC: das Integrierte Bibliotheksinformationssystem ALEPH500 in der FU Berlin. W: F├╝nfzig Jahre Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, Berlin: Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, 2002.
  • NAUMANN, U. Die Universitatsbibliothek und das Bibliothek. W: F├╝nfzig Jahre Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, Berlin: Universit├Ątsbibliothek der Freien Universit├Ąt Berlin, 2002.
  • Wszystkie podane liczby oraz odes┼éania do stron internetowych przedstawiaj─ů wersj─Ö aktualn─ů w dn. 21 kwietnia 2008.
 Pocz─ůtek strony



Wolny dostęp do zbiorów w Bibliotece Wolnego Uniwersytetu w Berlinie / Łukasz Dubkowicz// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 5/2008 (96) czerwiec/lipiec. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/96/a.php?dubkowicz. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187