ebib 
Nr 4/2008 (95), Aktywna prowincja. Badania, Opinie
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Zyta Szymańska
Instytut Badań Literackich PAN w Poznaniu

Czego oczekujemy od bibliotek (kilka uwag użytkownika – bibliografa)


Poznańskim bibliotekarzom od wielu lat nieobcy jest widok pracowników Pracowni Bibliografii Bieżącej IBL PAN, zamawiających stosy książek i czasopism. Znani jesteśmy także w Bibliotece Narodowej i w wielu bibliotekach na terenie całego kraju, do których zwracamy się z prośbą o wypożyczenie nieosiągalnej w Poznaniu książki czy czasopisma. Tutaj należy podkreślić, że spotykamy się z dużym zrozumieniem, a nasze prośby są szybko i rzetelnie realizowane, za co serdecznie dziękujemy.

PBL i biblioteki

Polska Bibliografia Literacka (PBL), która jest tworzona w oparciu o zasoby biblioteczne, wymaga od bibliografów samodzielnego organizowania materiału do jej opracowania, a podstawą tego opracowania jest autopsja (każdy z członków zespołu ma swoją listę czasopism do opracowania za dany rok, jak również opisy bibliograficzne książek przeznaczonych do wprowadzenia z adnotacjami do odpowiednich działów PBL). A zatem – czego oczekujemy od bibliotek posiadających w swoich zbiorach pozycje rejestrowane w PBL? Odpowiedź jest prosta: realizacji naszych zamówień i profesjonalnych opisów bibliograficznych w katalogach. Jednak ta prosta odpowiedź kryje w sobie wiele problemów, które poniżej zostaną omówione.

Szczególnie uciążliwe są niezrealizowane zamówienia z adnotacją bibliotekarza na rewersie – pozycja „zagubiona”. Poszukiwania „zagubionej” pozycji są prowadzone nadal w innych bibliotekach – z lepszym lub gorszym skutkiem[1]. Niezwykle dużo problemów stwarza niekompletność numerów i roczników czasopism. Efektem tego jest „ściąganie” z innych bibliotek pojedynczych zeszytów czasopism, a nawet całych roczników. Zdarza się, że czasopisma od wielu lat dostępne w bibliotece nagle „znikają” z katalogów, są wycofywane, a ich los po wycofaniu nie jest znany[2]. Kolejny problem to rozproszenie zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej[3]. Wiele książek i czasopism (czasami z zupełnie niezrozumiałych powodów) znajduje się w bibliotekach instytutowych. Dotarcie do nich pochłania dużo czasu, a dodatkowo realizacja rewersu odbywa się następnego dnia po jego złożeniu. W celu wypożyczenia jednej pozycji należy dwukrotnie odwiedzić taką bibliotekę[4].

Wiadomo, że katalogi komputerowe zbiorów bibliotecznych nie dają pełnego obrazu zasobów, którymi dysponuje biblioteka, a proces katalogowania jest żmudny i czasochłonny. Każda biblioteka wprowadza swoje zbiory do katalogu elektronicznego od jakiegoś momentu, przyjmując za cezurę rok wydania lub inne kryterium. O kompletności katalogu elektronicznego nie znajdziemy jednak żadnej informacji nawet w samym katalogu. Niekiedy bibliotekarze informują, że np. pozycje sprzed 1998 r. należy sprawdzać w katalogu kartkowym, w innej bibliotece dowiadujemy się, że tylko aktualnie wypożyczane książki są katalogowane elektronicznie. Zatem najlepiej szukać sygnatur w obu katalogach. Proces złożenia zamówienia na daną pozycję wymaga sprawdzenia w katalogu elektronicznym, katalogu kartkowym oraz dodatkowo, w jakim zbiorze bibliotecznym czy też czytelni, udostępniającej dany księgozbiór, znajduje się poszukiwana pozycja.

Wyszukiwanie w katalogu elektronicznym nie zawsze jest proste. Dotyczy to głównie opisów zeszytów naukowych, wydawanych cyklicznie jako wydawnictwa seryjne. Są to wszelkiego rodzaju prace naukowe uniwersytetów, akademii i innych ośrodków naukowych. Opisy bibliograficzne tych samych prac w różnych katalogach wyglądają... różnie. Największy „rozrzut” w katalogowaniu mają np. „Acta Universitatis Wratislaviensis”, gdzie oprócz serii, ukazują się pozycje numerowane wydawane poza seriami (szukamy pod „Acta...”, pod tytułem serii np. „Germanica Wratislaviensia” i dodatkowo jeszcze pod nazwiskami autorów w przypadku zeszytów monograficznych). Dotarcie do wszystkich pozycji wydanych w danym roku graniczy niemal z cudem.

Organizacja materiału do opracowywania Polskiej Bibliografii Literackiej jest prawdopodobnie najmniej znanym etapem pracy bibliografa, jednak okazuje się, że bardzo ważnym i najbardziej czasochłonnym. Jak już wspomniano, zasadą opracowania książki w Polskiej Bibliografii Literackiej jest dokonywanie opisu z autopsji, a więc bezpośrednio z danej książki lub czasopisma. Informacje o wydanych książkach z danego roku czerpiemy głównie z Przewodnika Bibliograficznego. Przeglądając na bieżąco bibliografię, zauważamy, że Biblioteka Narodowa rejestruje opisy książek wydanych w latach minionych. W 2007 r. pojawiają się opisy z lat poprzednich. Najstarszy opis, jaki zauważyliśmy w 2006 r. – dotyczył książki z 1984 r. Ponadto pojawiają się korekty błędnych opisów zamieszczonych już wcześniej w bibliografii.

PBL opracowywana jest w formie roczników. Praca nad każdym rocznikiem rozpoczyna się tworzeniem bazy książek, które swym zakresem tematycznym z dziedziny literatury, teatru, radia i filmu oraz telewizji są w zasięgu obszaru zainteresowań PBL i są wydane w roku, któremu rocznik PBL jest dedykowany. Rocznik PBL za rok 1988 był ostatnim opublikowanym w formie książkowej. Polska Bibliografia Literacka za rok 1989 została wydana w formie CD-ROM-u. Natomiast materiał bibliograficzny za lata 1990-1995 jest prezentowany w Internecie, w postaci komputerowej bazy danych on-line (nieustannie uzupełnianej) – Polska Bibliografia Literacka, pod adresem: http://pbl.ibl.poznan.pl/. Stosunkowo niedawno, spełniając postulaty użytkowników bazy internetowej, udostępniono także materiał za 1989 r., umieszczony dotychczas na CD-ROM-ie.

Według naszych szacunków tylko ok. 60% przekazów o publikowanych książkach, wchodzących w zakres PBL, odnotowuje Biblioteka Narodowa. Nie oznacza to jednak, że nie można dotrzeć do informacji o książkach. Trzeba tylko wiedzieć, czego należy szukać. W takiej sytuacji koniecznością stało się opracowanie rozszerzonej listy źródeł informacji o wydanych książkach. Są to następujące źródła:

  1. Bezpośrednie źródła informacji o książkach, których opisy zamieszczono w danym roczniku PBL (zapisy prymarne, przejmowane przez PBL bez podawania proweniencji):
       a. Przewodnik Bibliograficzny,
       b. Polonica opracowywane przez Danutę Bilikiewicz-Blanc w Instytucie Bibliograficznym BN,
       c. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan. Warszawa: WSiP, 1994-2008.
  2. Pośrednie źródła informacji o książkach w danym roczniku (opisy pośrednie, niepełne, wymagające sprawdzenia w katalogach bibliotecznych, gdzie powinny znajdować się również opisy książek dokonywane z autopsji, poświadczające fizyczne istnienie książki. Przy braku książek w bibliotekach, katalogach i niemożności podania pełnego opisu bibliograficznego – podawana jest proweniencja, a więc odpowiedzialne źródło, z którego pochodzi informacja o książce):
       a. książki recenzowane w czasopismach i zeszytach naukowych,
       b. informacje od autorów i tłumaczy o wydanych książkach,
       c. czasopisma, w których są działy Książki nadesłane i czasopisma poświęcone bieżącej produkcji wydawniczej: „Notes Wydawniczy”, „Books in Polish or Related to Poland” (Londyn), „Nowe Książki”, „Twórczość”, „Kultura” (Paryż), inne czasopisma (także czasopisma slawistyczne, wydawane za granicą),
       d. informacja własna od badaczy literatury (np. Stanisława Barańczaka), tłumaczy literatur obcych, profesorów i wykładowców uniwersyteckich itd.,
       e. bibliografie samodzielnych pracowników nauki i pisarzy prezentowane w Internecie na własnych stronach WWW (np. Nikos Chadzinikolau, Włodzimierz Bolecki itd.); także ambasady takich krajów, jak np. Grecja i Hiszpania podają na swoich stronach internetowych bibliografię m.in. polskich przekładów swoich pisarzy.

Z podanego wykazu wynika, że liczba książek, których opisy bibliograficzne należy zweryfikować jest ogromna. Penetracja czasopism i innych źródeł pod kątem znalezienia książek, które nie mają opisów prymarnych, została wykorzystana podczas przygotowania rocznika PBL za 1989 r. Kiedy pracowano nad rocznikiem za 1990 r., było już oczywiste, że BN nie rejestruje wszystkich książek uwzględnianych przez Polską Bibliografię Literacką. Dotyczy to zarówno książek autorskich – beletrystycznych, wspomnieniowych, poetyckich i innych, a także książek naukowych – przedmiotowych, niskonakładowych, poświęconych omówieniom problemów literaturoznawczych, teatrologicznych, materiałom z sesji naukowych itd.Do IBL docierają informacje o pracach habilitacyjnych powstałych w mniejszych ośrodkach akademickich i wydawanych własnym sumptem lub nakładem autora. Nakład ich jest tak minimalny, że starcza tylko na obdarowanie najbliższego kręgu zainteresowanych. Informacja o takich pozycjach nie pojawia się nigdzie, chyba, że są one recenzowane w jakimś czasopiśmie i autorzy Polskiej Bibliografii Literackiej próbują znaleźć fizycznie daną książkę.

Interesującym zjawiskiem jest również to, że książki polskich badaczy literatury, teatru i filmu nieobecne w katalogach BN pojawiają się w czasopismach slawistycznych wydawanych za granicą (np. „Revue des Etudes Slaves” – Paryż, „Slavic and East European Journal” – Madison, USA, „Canadian Slavonic Papers” – Toronto itd.) w działach Książki nadesłane i często w tych czasopismach są recenzowane. Ponadto pomocne są katalogi Biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych i innych bibliotek narodowych, rejestrujące m.in. polskie książki beletrystyczne i naukowe, ich przekłady, a także prace polskich naukowców przebywających za granicą.

Reasumując powyższe wyliczenia, nasuwają się liczne postulaty pod adresem bibliotek. Cóż z tego, że odnajdujemy książki, których nie ma w bibliotekach – pozostają pytania – w jaki sposób użytkownik PBL ma do nich dotrzeć? Jak mamy sprawdzać i poprawiać ułomne opisy (uzyskane na podstawie licznych źródeł, podających niepełne dane bibliograficzne), skoro biblioteczne katalogi komputerowe nie są pozbawione błędów, a próba zwrócenia uwagi na nie (np. w NUKAT) wywołuje gwałtowne reakcje, nieadekwatne do skali problemu? Czy nasze poprawione opisy książek pozwolą na znalezienie tych pozycji w bibliotekach? Przede wszystkim dotyczy to autorów książek beletrystycznych, tłumaczonych na język polski. Błędy katalogów obejmują m.in. alfabetyzację członów nazwisk autorów (np. Mello Anthony de i De Mello Anthony), nierozwiązywanie pseudonimów (np. Georg Owen Baxter i Max Brand to Frederik Faust – w niektórych katalogach to nazwiska trzech różnych pisarzy). Innym poważnym problemem jest brak tytułów oryginałów tłumaczonych książek (np. słynny utwór A. A. Milne’a Winnie the Pooh – w przekładzie polskim to zarówno Kubuś Puchatek, jak i Fredzia Phi-Phi). Są także przypadki, gdzie tytuły przekładów polskich tak daleko odbiegają od tytułów oryginałów obcojęzycznych, że identyfikacji utworu można dokonać jedynie na podstawie tytułu oryginału (np. Irwin Shaw: Rich man, poor man – to w przekładzie polskim Pogoda dla bogaczy) Należy tu podkreślić, że PBL rejestruje prace naukowe w językach obcych wydawane w Polsce, a także artykuły poświęcone utworom obcych pisarzy. Metodologia PBL nakazuje, w odniesieniu do tych materiałów, podawanie tytułu przekładu polskiego, a gdy takiego przekładu brak – podanie tytułu oryginału. Znalezienie tytułu przekładu polskiego staje się niemożliwe bez umieszczenia tytułu oryginału w katalogowym opisie bibliograficznym. Ten sam problem pojawia się również wtedy, kiedy utwór obcego pisarza jest tłumaczony z przekładu na inny język obcy. Opisy katalogowe podają wtedy tytuł obcego przekładu za tytuł oryginału.

Informacja w PBL

W tym miejscu należałoby szerzej przedstawić, co dalej dzieje się z książkami i czasopismami, które udaje się w końcu „wyrwać” z półek bibliotecznych magazynów czy czytelni. Jakiego typu informacje czerpie z książek bibliograf? Podstawą opisu jest zaklasyfikowanie do poszczególnych działów PBL[5]. Książki autorskie, beletrystyczne mają ustalane: poprawną formę nazwiska autora i przynależności do danej literatury, gatunek literacki i tytuł oryginału. W przypadku literatury polskiej opisywana jest zawartość tomów opowiadań, antologii i zbiorów. Książki zaklasyfikowane do działów rzeczowych, opatrzone są opisem zawartości, przy czym nie jest to spis treści, lecz adnotacja prezentująca w wielkim skrócie treść artykułów czy rozpraw. Indeksowane są nazwiska autorów artykułów, jak i również nazwiska mające związek z treścią rozpraw. Z takiego opisu użytkownik dowiaduje się, czego dotyczy dana pozycja i jaka jest jej zawartość. Znajdując książki w PBL, ma już orientację w problematyce poruszanej w danej pozycji. Ważne jest też zestawienie książek w danym dziale bibliografii, z którego można dowiedzieć się m.in., jaka jest aktualna tematyka badań literackich danej epoki literackiej, teorii literatury, teatrologii czy poszczególnych pisarzy oraz poznać nazwiska badaczy zajmujących się daną dziedziną literatury, teatru czy filmu.

Po stworzeniu bazy książek wydanych w danym roku, można przystąpić do opracowywania czasopism, z których rejestruje się recenzje, polemiki, artykuły i rozprawy, jak i również teksty literackie twórców polskich i obcych. Mimo iż z założenia jest to bibliografia bieżąca, nie sposób nie zauważyć dużych zaległości. Obecnie pracujemy nad rocznikiem za 1995 r. Ogromna liczba pozycji do sprawdzenia i czasochłonność poszukiwania książek nie sprzyjają nadrobieniu opóźnienia.

Opinia użytkownika o PBL i katalogach bibliotecznych

Ciekawym podsumowaniem rozważanej tutaj problematyki jest artykuł Ryszarda Siwka: O kłopotliwej bibliotece, efemerycznych bibliografiach i katalogach[6]. Autor artykułu postanowił uzupełnić swój księgozbiór polskich przekładów literatury pisarzy belgijskich w oparciu o PBL, Bibliografię Literatury Tłumaczonej na Język Polski i katalog BN:

Nie rezygnując z okresów wcześniejszych, za pierwszoplanowe zadanie wyznaczyłem sobie inwentaryzację współczesnych polskich „belgicanów”. Skupiłem się na Polskiej Bibliografii Literackiej, obejmującej lata 1944-1989 (PBL) oraz Bibliografii Literatury Tłumaczonej na Język Polski (PLT). W obu wyróżniony jest dział belgijski. Informacji za lata ostatnie postanowiłem poszukać w zinformatyzowanych katalogach Biblioteki Narodowej i Jagiellonki. Konfrontacja danych zawartych w studiowanych materiałach z tym, co udało mi się wcześniej zgromadzić, zaowocowała zdziwieniem, nieco później irytacją i stwierdzeniem, że nie są one w żadnym stopniu wyczerpujące, a jedynie pomocne. O kilku zdziwieniach i irytacji rzecz ta będzie. (...)

Publikacje bibliograficzne, stanowiące materiał „źródłowy” do weryfikacji luk w mojej belgijskiej bibliotece, nie obejmują lat ostatnich. Informacji za te lata postanowiłem poszukać w katalogach głównie BN, choć zerknąłem i do Jagiellonki. Pora więc, aby wspomnieć przynajmniej o kilku zdziwieniach, jakich tam doznałem. Informatyzacja zbiorów nie jest zbyt zaawansowana. Nie to jest jednak istotne, w obu wyróżniony jest dział belgijski. Z jego prześledzenia nasuwają się dwie obserwacje. Pierwsza wydaje się kluczowa. Żaden ze zbiorów nie jest kompletny, gdyż żaden z katalogów nie jest kompletny, nie mogą być więc miarodajne. Druga potwierdza, że zamieszanie związane z klasyfikacją „narodową” pozostaje ich słabością. W BN G. Simenon występuje zarówno w dziale belgijskim, jak i francuskim. Podobnie jest z A. Nothomb. Zaznaczyć wypada, że w przypadku obu autorów można zauważyć jednak przewagę opcji belgijskiej. J.H. Rosny, F. Marceau, F. Mallet-Joris pozostają nadal Francuzami. Interesującym odkryciem jest pojawienie się komiksu belgijskiego (J. Van Hamme). Literaccy „puryści” mogą nad tym faktem ubolewać, ale nie zahamują przez to jego ekspansji. A Belgia należy do światowych potentatów w tej dziedzinie. Dodam przy okazji, że zaintrygowany odkryciem, niezwłocznie odwiedziłem jedną z większych księgarń w Rynku, by, czego wcześniej nie praktykowałem, uważnie spenetrować salę z komiksami. Jakież było moje zdziwienie, gdy obok wspomnianego już autora, odkryłem kilkadziesiąt tytułów przetłumaczonych i wydanych w ostatnich latach.

Na koniec obserwacja ostatnia, która – taką mam nadzieję – uzasadnia powyższe dywagacje. Otóż polski czytelnik regularnie odwiedzający księgarnie, zainteresowany literaturą belgijską, nie jest w stanie wychwycić jej fantasmagorycznych objawień z dwóch powodów. Pierwszy – to brak działów narodowych, które bywają w antykwariatach, ale jakże ułomne! Drugi powód to informacja podawana przez wydawców. Odwołam się tu do przykładów najliczniej wydawanych po wojnie Belgów. Należy do nich z całą pewnością F. Mallet-Joris. Między 1967 a 1980 r. doczekała się u nas siedmiu publikacji. Tylko z dwóch wynika, że jest Belgijką. Z kolei F. Marceau, autor sztuki „Jajko”, cieszącej się znaczną popularnością w Polsce lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, według PBL i BN jest twórcą francuskim. Przełożone i wydane zostały cztery jego powieści, w trzech wskazano pochodzenie, w jednej natomiast („Sprawa Emila Magis”), co wydaje się znamienne i zarazem znakomicie ilustrujące problem, nota wydawnicza brzmi: „powieściopisarz, eseista i dramaturg francuski...”. Nie inaczej jest z ostatnim objawieniem literatury belgijskiej w Polsce – A. Nothomb. Między 2000 a 2003 r., ukazało się u nas osiem jej powieści. Tylko w jednej zawarta jest wzmianka, że autorka jest Belgijką (...).

Zarzuty autora artykułu są słuszne. Pomyłka w zaklasyfikowaniu pisarzy do odpowiedniej literatury powstała na etapie tworzenia opisu prymarnego, który jak wspomniano wyżej przejmowany jest bezpośrednio z Przewodnika Bibliograficznego. W indeksie rzeczowym opisu bibliograficznego Przewodnika Bibliograficznego książki pisarzy belgijskich zaliczone są do literatury francuskiej. Jest to dość częsty błąd, dotyczący także pisarzy anglo-, francusko- i niemieckojęzycznych. Polska Bibliografia Literacka jest bibliografią prymarną. Na jej podstawie powstają słowniki biobibliograficzne, monografie bibliograficzne i inne opracowania. Błąd na poziomie zapisu prymarnego może być powielany także i w innych opracowaniach bibliograficznych. Pomyłki w opisach prymarnych powtarzają się również dzisiaj, ale obecnie prawie każdego pisarza można zidentyfikować w zasobach internetowych czy też w licznych bibliograficznych bazach danych. Jest to jednak dodatkowa praca dla osoby zajmującej się w PBL recepcją literatur obcych. Pozostaje jednak niemiłe wrażenie...

Należy podkreślić, że PBL nieprzerwanie rejestruje polską recepcję literatur obcych już od 1944 r.[7]. Jest to dział, który staje się coraz bardziej atrakcyjny wśród badaczy, gdyż rejestruje m.in. obcych pisarzy debiutujących w języku polskim jeszcze na łamach czasopism, nie mówiąc już o debiutach książkowych. Dzięki temu można dokładnie określić, w jakim momencie obcy pisarz pojawił się w polskiej kulturze czy też dotrzeć do twórczości literackiej niepublikowanej w drukach zwartych. Emigracja polskich naukowców – humanistów i ich praca na zagranicznych uczelniach często rozpoczyna się od przedstawienia recepcji literatury danego kraju w Polsce. Z problemami związanymi ze stworzeniem takiej bibliografii zwracają się do Pracowni Bibliografii Bieżącej, stąd mamy pewną orientację i w tej dziedzinie[8].

Biblioteki, bibliografie i użytkownicy – perspektywy współpracy

W trosce o kompletność i rzetelność przekazywanych informacji w Polskiej Bibliografii Bieżącej (która – jak wynika z powyższych rozważań – znajduje się w powszechnym systemie informacyjnym i jest po prostu specyficznie zorganizowaną informacją naukową), biblioteki powinny zmienić strukturę udostępniania swoich zbiorów i przywiązywać szczególną uwagę do opracowania opisów bibliograficznych.

Z praktyki pracy bibliografa wynika, że zmienia się zarówno sam materiał opracowywany w bibliografiach, jak i użytkownik tych informacji. W badaniach literackich wykorzystuje się metody badawcze charakterystyczne dla innych dziedzin – antropologii kulturowej, etnologii, etnografii, psychologii, socjologii (np. działy w PBL: psychologia literatury, socjologia literatury). Inne dziedziny nauki wykorzystują metody badań literackich, dostępne dotąd tylko literaturoznawcom (np. metody nauki o literaturze w teologii). Wśród użytkowników pojawiły się osoby, które ukończyły dwa fakultety lub więcej kierunków studiów, są także studenci i absolwenci zagranicznych uczelni, przyzwyczajeni do wysokiego standardu usług bibliotecznych. Orientacja w programach kształcenia, aktualnych kierunkach badań i ścisły kontakt z ośrodkami naukowymi są w tej chwili konieczne dla bibliografii, służb informacyjnych i samych bibliotek w celu rozpoznania i zaspakajania potrzeb użytkownika. Rozwój nauk humanistycznych, a także dążenie do integracji dyscyplin wymusi na bibliotekach ponowne scalenie księgozbiorów, co już czynią biblioteki, które wcale nie mają profilu naukowego, a kierują się jedynie potrzebami użytkowników[9].

System działania służb informacyjnych nie przewiduje realizacji „nietypowych” zamówień użytkownika. Powinny jednak one być skrzętnie odnotowywane i poddane analizie. Takim przykładem może być wizyta w bibliotece osoby poszukującej tekstów staropolskich mów weselnych. Służby biblioteczne odsyłają użytkownika do katalogu rzeczowego – ma poszukać książek, zamówić, zrobić odbitkę. Użytkownik dziękuje i opuszcza bibliotekę. Przychodząc do biblioteki, oczekiwał, że dostanie tekst do ręki od specjalistów znających zbiory i gotowy był zapłacić za tę usługę. Tak się jednak nie stało. Swoje poszukiwania kontynuował w Instytucie Badań Literackich. Do zespołu przygotowującego Polską Bibliografię Literacką, poprzez pocztę elektroniczną, napływają zamówienia z wielu krajów na przesłanie kopii artykułów z czasopism, które odnotowuje Polska Bibliografia Literacka. Niestety, PBL nie jest jeszcze bibliografią pełnotekstową. Zatem realizacji takich zamówień oczekujemy od bibliotek. Mając na uwadze trudności z dotarciem do wybranych czasopism i książek, liczymy na rozwiązanie tego problemu od strony organizacyjnej np. poprzez wypożyczalnie międzybiblioteczne czy też inne formy uzyskania szukanej pozycji. Jesteśmy użytkownikami bibliotek o szczególnych potrzebach informacyjnych i mamy nadzieję, że w przyszłości będą one uwzględnione. Będzie to z pewnością duża korzyść dla bibliotek, zwiększających zakres swoich usług, jak też dla zawartości Polskiej Bibliografii Literackiej i jej użytkowników.

Przypisy

[1] Takie przypadki dotyczą zarówno książek, jak i czasopism. Jako przykład podaję czasopisma zagubione, obecne w katalogu elektronicznym Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu: Kaszubskie Zeszyty Muzealne 1994, T. 2; Lubelskie Materiały Neofilologiczne 1994, T. 18; Principia. Pismo koncepcyjne z filozofii i socjologii (...) 1994, T. 8-11; Universitas Gedanensis 1994, T. 6.

[2] Czasopisma niekompletne w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu to m.in.: Studia Paradyskie – brak 1994, T. 4; Rocznik Sądecki – brak roczników za lata 1988-2001; Kronika Warszawy – brak roczników za lata 1992-1997; Tygiel. Kwartalnik elbląski – brak rocznika 1994, nr 12-14. Czasopisma wycofywane to głównie dzienniki i tygodniki regionalne, a także tytuły typu Rocznik Międzyrzecki. Innym brakiem jest wycofany miesięcznik Inostrannaja Literatura (Moskwa) – jednego z nielicznych źródeł poświęconych m.in. recepcji literatury polskiej w Rosji. Nie udało nam się ustalić nowego dostępu do tej pozycji. Taką pozycją jest też Slavic and East European Journal.

[3] Twórca Polskiej Bibliografii Literackiej, prof. Stefan Vrtel-Wierczyński był dyrektorem Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu (w latach 1927-1937 i 1947-1950). Księgozbiór tej biblioteki był kompletowany także pod względem źródeł do PBL i jej użytkowników. Pracownia Bibliografii Bieżącej w Poznaniu w 1948 r. działała na terenie Biblioteki Uniwersyteckiej i w tym samym roku weszła w strukturę Instytutu Badań Literackich PAN; zob. CZACHOWSKA, J. Rozwój bibliografii literackiej w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1979, s. 123-126; tam także indeks: Autorzy polskich bibliografii literackich (Noty biobibliograficzne), s. 195-211.

[4] Czasopisma rozproszone Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu i bibliotek instytutowych UAM to m.in.: Europa. Czasopismo kulturalne – BU: 1992, nr 1-2, Biblioteka Instytutu Historii: zasób 1992-1994; Z Problemów Frazeologii Polskiej i Słowiańskiej – BU: T. 1-4, Biblioteka Instytutu Filologii Rosyjskiej: T. 6, Biblioteka Instytutu Filologii Polskiej: T. 5-6, Biblioteka Katedry Słowiańskiej: T. 1, 6; Slavica (Debrecen) i Slavica Slovaca znajdują się w Bibliotece Instytutu Historii. Innym przykładem jest obecność 10 egzemplarzy książki: JURKOWSKI, H. Dzieje literatury dramatycznej dla teatru lalek. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Leopoldinum”, 1991 w Bibliotece Wydziału Pedagogicznego w Kaliszu, a w Poznaniu nie ma tej pozycji w żadnej bibliotece (książka ta była tłumaczona na język francuski, jej zawartość należy zarówno do działu Teatr, jak i Historia literatury w PBL).

[5] Jest to czynność, którą wykonuje się przy katalogowaniu książek w bibliotekach, opatrując książkę indeksem rzeczowym. Niektóre nowoczesne katalogi zrezygnowały z takiego indeksu lub stosują go w niewielkim stopniu (np. NUKAT), natomiast indeksowanie rzeczowe książek przez BN jest podawaniem bardzo ważnych informacji użytkownikom.

[6] SIWEK, R. O kłopotliwej bibliotece, efemerycznych bibliografiach i katalogach. Konspekt 2004, nr 19, s. 164-166.; artykuł jest dostępny także w World Wide Web: http://www.wsp.krakow.pl/konspekt/19/siwek.html [dostęp 27 lutego 2008]. Dr hab. Ryszard Siwek zajmuje się literaturoznawstwem romańskim, zatrudniony jest w Instytucie Neofilologii Akademii Pedagogicznej w Krakowie.

[7] CZACHOWSKA, J., MACIEJEWSKA, M.K., TYSZKIEWICZ, T. Literatura polska i teatr w latach II wojny światowej. Bibliografia. T. 1-3. Wrocław: Polska Akademia Nauk Instytut Badań Literackich, 1983-1986. Jest to bibliografia rejestrująca m.in. recepcję literatur obcych w Polsce w latach 1939-1945, dalsze lata (od 1939 do 1995 r.) obejmuje Polska Bibliografia Literacka. Recepcja literatury obcej w bibliografii II obiegu za lata 1976-1989 została opracowana w bibliografii: KANDZIORA, J., SZYMAŃSKA, Z., TOKARZÓWNA, K. Bez cenzury: 1976-1989. Literatura, ruch wydawniczy, teatr. Bibliografia. Warszawa: IBL. Wydaw., 1999, s. 690-869.

[8] PBL rejestruje recepcję ok. 150 literatur światowych, także literatur narodowych krajów, które osiągnęły niepodległość po 1990 r.

[9] Na szczególne uznanie zasługuje tutaj Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, gdzie nasze zamówienia są rzetelnie i szybko realizowane, za co serdecznie dziękujemy.

 Początek strony



Czego oczekujemy od bibliotek (kilka uwag użytkownika – bibliografa) / Zyta Szymańska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 4/2008 (95) maj. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/95/a.php?szymanska. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187