ebib 
Nr 2/2008 (93), Księgarnie a biblioteki. Komunikat
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Wojciech Kowalewski
Przewodniczący Zespołu ds. Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie

EBiPO – Katalog rozproszony dla bibliotek Powiatu Oświęcimskiego




Zamysł stworzenia Elektronicznej Biblioteki dla Powiatu Oświęcimskiego

Projekt stworzenia wspólnego katalogu rozproszonego dla sieci oświęcimskich bibliotek narodził się w momencie rozbudowy bibliotecznych baz komputerowych w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Ł. Górnickiego w Oświęcimiu. Kanwą dla pomysłu był zrealizowany dwa lata wcześniej, przy wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, serwis Fidkar Małopolski, którego celem było zintegrowanie wszystkich baz katalogowych i regionalnych bibliotek publicznych w Małopolsce. Książnica oświęcimska poszła jednak o krok dalej, otworzyła się bowiem na inne instytucje kulturalne i oświatowe w regionie, m.in. na sieć bibliotek publicznych, głównie gminnych oraz biblioteki szkolne i instytucje muzealne, tj. Muzeum Państwowe Auschwitz-Birkenau.

Tym samym projekt o nazwie Elektroniczna Biblioteka Powiatu Oświęcimskiego (EBiPO) włączył się w proces formowania głównych zamierzeń i kierunków rozwoju społeczeństwa informacyjnego, tworząc podstawy pod przyszłe regionalne repozytoria cyfrowe, tj. Małopolską Bibliotekę Cyfrową. Integracja wszystkich baz bibliotecznych całego powiatu jest dużym wyzwaniem dla inicjatorów pomysłu. Muszą oni zmierzyć się z licznymi barierami, wynikającymi z infrastruktury systemów komputerowych, w której poszczególne biblioteki wykorzystują rozmaite systemy biblioteczne. Powiat oświęcimski nie jest pod tym względem odosobnionym przypadkiem.

Głównym celem systemu EBiPO, bazującym na sprawdzonych technologiach integrujących aplikacje biblioteczne, jest przełamanie barier powstałych w wyniku stosowania różnych systemów komputerowych (systemy komputerowe w szkołach są zgoła inne niż w bibliotekach publicznych). Niemniej ważnym zadaniem jest usunięcie przeszkód związanych z metodyką kontroli spójności danych - każda biblioteka stosuje własne metody katalogowania (mamy np. systemy z tworzoną kartoteką haseł wzorcowych lub bez niej) - likwidacją utrudnień związanych ze stroną kodową programów (UTF, Latin, Mazovia), językiem informacyjno-wyszukiwawczym (KABA, JHP BN), lokalnym językiem zapytań i, co najważniejsze, ujednoliceniem formatów baz danych (MARC BN, MARC 21) i organizacji danych (bazy relacyjne, bazy w systemie DOS). Najważniejsze jest jednak, aby obsługa serwisu informacyjnego, a także prezentacja wyników wyszukiwania na interaktywnej stronie WWW była intuicyjna czytelna dla każdego, nawet najmłodszego czytelnika.

Kluczową rolę w całym projekcie pełnić mają sami bibliotekarze - twórcy baz danych, którzy katalogując zasoby, muszą zadbać o to, aby funkcjonalność oświęcimskiego portalu informacyjnego przyciągnęła uwagę nie tylko młodzieży uczącej się, ale wszystkich tych, którym leży na sercu dobro kulturowe regionu.

Czym jest EBiPO

Fundamentem systemu EBiPO jest internetowa multiwyszukiwarka Fidkar, umożliwiająca synchroniczne przeszukiwanie kilkudziesięciu różnorodnych baz katalogowych i regionalnych, oparta o protokół Z39.50. Licencję na użytkowanie FIDKAR Miejska Biblioteka Publiczna w Oświęcimiu zakupiła od Federacji Bibliotek Kościelnych FIDES, pomysłodawcy i dystrybutora oprogramowania, a także bliskiego partnera merytorycznego Biblioteki Narodowej w Warszawie. Misją systemu jest, aby udostępnione zasoby biblioteczne, zwykle posadowione na odległych serwerach, były osiągalne dla wszystkich zainteresowanych w jednym miejscu i nieodpłatnie, a zatem z jednej strony WWW. Celem projektu jest mobilizacja środowiska bibliotekarzy małych i średnich bibliotek do rozpoczęcia procesów komputeryzacji w ich placówkach, a także tych, którzy posiadają już elektroniczny zasób, ale ze względów finansowych nie udostępniły go dotychczas w Internecie.

Bibliografia regionalna Powiatu Oświęcimskiego

Osobną kwestią jest opracowanie bibliografii regionalnej. Wbrew ogólnemu przekonaniu jest to zadanie nie tylko największych książnic w kraju. To właśnie mniejsze biblioteki publiczne, w których powiązania z regionem i małymi ojczyznami są najbliższe, zgromadziły na przestrzeni lat niezliczone teki pełne regionalnych, lokalnych lub sublokalnych czasopism, monografie i kroniki oraz artykuły z popularnych gazet zawierających lokalne dodatki, stanowiąc tym samym nieprzebrane źródło wiedzy o danym rejonie, jego kulturze, ważniejszych wydarzeniach, a także o społeczności lokalnej. Zazwyczaj w małych bibliotekach priorytetem staje się komputerowe katalogowanie wydawnictw zwartych, jednak coraz częściej bibliografia regionalna będąc zadaniem nie mniej ważnym, jest tworzona przez bibliotekarzy równolegle i z reguły w tym samym programie bibliotecznym; nie wymaga zatem większych innowacji przy warsztacie pracy.

MBP w Oświęcimiu zaprezentowała swoją regionalną bazę ponad rok temu, stworzoną w najpopularniejszym polskim systemie bibliotecznym - MAK. Zasięgiem terytorialnym baza ta obejmuje obszar powiatu oświęcimskiego z uwzględnieniem miasta Oświęcimia, natomiast zasięgiem chronologicznym lata 2004-2007, przy czym jest on stale powiększany, również retrospektywnie. Bibliografia Powiatu Oświęcimskiego ma charakter bazy przedmiotowej, w której wyczerpująco odnotowuje się artykuły drukowane na łamach dodatków regionalnych do: "Dziennika Polskiego" - "Dziennik Polski Małopolski Zachodniej", "Gazety Krakowskiej" - "Gazeta Małopolska", "Gazeta Oświęcimska", "Dziennika Zachodniego" - "Dziennik Zachodni Beskidy", "Nad Sołą" oraz lokalnych czasopism, takich jak: "Głos Ziemi Oświęcimskiej" i "Oświęcimski Chemik". Warto przy tym wspomnieć, że część z pism lokalnych zasiliła już zasoby Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej, a zatem perspektywicznie dane bibliograficzne zostaną zaopatrzone w odnośniki hipertekstowe do dokumentów pełnotekstowych w cyfrowym repozytorium Małopolski (MBC). Bibliotekarze oświęcimscy tworząc zasób regionalny, nie pominęli tematyki byłego obozu hitlerowskiego KL Auschwitz-Birkenau z prasy ogólnopolskiej. Dyrektor oświęcimskiej książnicy - Leszek Palus zadbał, aby prace nad rozwojem bibliografii były kontynuowane; zaplanowano poszerzenie bazy o opisy z pozostałych tytułów wydawanych na terenie gmin powiatu oświęcimskiego oraz o publikacje Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Warto zauważyć, że pracownicy MBP w Oświęcimiu stworzyli największą w Małopolsce bazę katalogową spośród wszystkich bibliotek publicznych (ponad 100 tys. rekordów), ponadto powstał też niewielki, lecz imponujący w treści katalog książek mówionych, co w bibliotekarstwie jest zupełną rzadkością.

Plany na przyszłość

Aplikacja Fidkar, której główną siłą napędową jest protokół Z39.50, zdobyła już w naszym kraju wielu zwolenników ze względu na dużą funkcjonalność i ogromne możliwości. Zorganizowanie jej w postaci katalogu rozproszonego dla całego powiatu oświęcimskiego, oprócz niewątpliwych korzyści dla czytelników i kolosalnych oszczędności dla bibliotek współuczestniczącymi w projekcie, unaoczniło jeszcze inny aspekt projektu. Otóż pojawiła się wśród bibliotekarzy specyficzna chęć rywalizacji, której najbardziej charakterystycznym przejawem jest szczególna konkurencja mobilizująca do współpracy biblioteki, do tej pory niechętne wszelkim procesom automatyzacji. Powody ambicjonalne pozwalają zatem domniemywać, iż powiększający się serwis Fidkara Oświęcimskiego w perspektywie ogarnie całe środowisko bibliotek publicznych, szkolnych oraz muzealnych w regionie, decydując o przystąpieniu kolejnych książnic do projektu. Realizacja tego projektu musi budzić szacunek wśród innych powiatów Małopolski.

Obecnie system EBiPO reprezentują następujące katalogi i bazy danych:

  • MBP w Oświęcimiu:
    • Katalog centralny,
    • Katalog "Książki mówione",
    • Bibliografia Powiatu Oświęcimskiego (2004-2007),
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Kętach,
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Osieku,
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Przeciszowie,
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Zatorze,
  • Powiatowy Zespół Nr 4 Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych w Oświęcimiu,
  • Biblioteka Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

System EBiPO został zrealizowany przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Ł. Górnickiego w Oświęcimiu pełniącą funkcję Biblioteki Powiatowej przy wsparciu finansowym Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu. Dostęp do serwisu Fidkar Oświęcimski możliwy jest ze stron internetowych http://www.mbp.oswiecim.pl/ oraz http://fidkar.wbp.krakow.pl/fidkar/oswiecim.html

 Początek strony



EBiPO – Katalog rozproszony dla bibliotek Powiatu Oświęcimskiego / Wojciech Kowalewski // W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 2/2008 (93) marzec. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/93/a.php?kowalewski. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187