ebib 
Nr 9/2008 (100), EBIB – czasopismo otwarte. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Magdalena Wojczyńska
Uniwersytet Wrocławski
Informacja Naukowa i Bibliotekoznawstwo, rok V

Biuletyn EBIB w programie nauczania Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego


"Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy" (EBIB) jest tworzony od 1999 r. przez bibliotekarzy i dla bibliotekarzy oraz specjalistów informacji jako czasopismo i serwis informacyjny. W 2001 r. został przekształcony w portal "Elektroniczna Biblioteka", w ramach którego jest wydawane zarówno czasopismo "Biuletyn EBIB", jak i inne publikacje, m.in. materiały konferencyjne[1]. Początkowo środowisko bibliotekarzy podchodziło z pewną rezerwą do pomysłu stworzenia czasopisma elektronicznego jako pełnowartościowego źródła informacji. Wynikało to zapewne z przywiązania do tradycyjnych form komunikacji naukowej oraz przekonania o niższej randze publikacji elektronicznych. Obawy te okazały się nieuzasadnione. Choć czasopismo jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych publikowaniem, redakcja dba o wysoki poziom zamieszczanych materiałów. Aby dodatkowo podnieść rangę czasopisma, została powołana rada naukowa, w skład której weszły panie: prof. dr hab. Jadwiga Kołodziejska, prof. dr hab. Anna Sitarska, dr hab. Ewa Głowacka i prof. dr hab. Maria Pidłypczak-Majerowicz[2]. Dzięki zaangażowaniu twórców i współpracy pracowników bibliotek "Biuletyn EBIB" stał się z czasem prestiżowym źródłem informacji i zyskiwał coraz większe uznanie środowiska bibliotekarskiego. Wśród autorów publikujących znaleźli się zarówno pracownicy różnego typu bibliotek, jak i przedstawiciele środowiska naukowego. Wszystkie te czynniki sprawiły, że artykuły zamieszczone w czasopiśmie zaczęły być cytowane w innych źródłach - czasopismach bibliotekarskich, referatach konferencyjnych, a linki do biuletynu pojawiły się na stronach WWW bibliotek. Publikacje zamieszczone w EBIB-ie zaczęły służyć także jako materiały dydaktyczne, pomocne w prowadzeniu zajęć na studiach bibliotekoznawczych.

Na potrzeby niniejszego artykułu dokonano analizy obecności artykułów zamieszczonych w biuletynie na listach lektur instytutów bibliotekoznawstwa i informacji naukowej w Polsce. Po sprawdzeniu stron WWW z wykazem programów okazało się, że spośród ośmiu jednostek kształcących w tym kierunku, tylko ośrodek wrocławski zamieszcza na swej stronie internetowej wykazy lektur zalecanych do poszczególnych przedmiotów (http://www.ibi.uni.wroc.pl/)[3]. Pozostałe instytuty nie podają takich informacji. Sprawdzone zostały ośrodki w:

W związku z tym przedmiotem analizy będzie obecność publikacji EBIB-u w programie nauczania Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Prezentacje przedmiotów obligatoryjnych oraz specjalizacyjnych i opcyjnych w ramach studiów stacjonarnych są przedstawione na stronie http://www.ibi.uni.wroc.pl/?page_id=337[11]. Opis poszczególnych przedmiotów zawiera:

  • rodzaj zajęć, liczbę godzin, semestr nauki,
  • imię i nazwisko prowadzącego,
  • status przedmiotu w programie studiów,
  • założenia i cele przedmiotu,
  • treści programowe,
  • lektury,
  • metody nauczania,
  • metody oceny pracy studenta.

Wrocławski Instytut oferuje obecnie 75 przedmiotów, w tym 43 obligatoryjne oraz 32 specjalizacyjne i opcyjne. Analiza polecanych lektur pozwoliła na wybranie 37 prac opublikowanych w EBIB-ie, które przedstawiono w postaci tabeli, uwzględniając następujące kryteria: nazwę i rodzaj przedmiotu, semestr nauki, tytuł publikacji, nazwisko autora i miejsce jego pracy, a także rok i numer Biuletynu. Spośród 43 przedmiotów obligatoryjnych, artykuły z "Biuletynu EBIB" są polecane jako lektury na zajęciach z pięciu przedmiotów. Są to:

  • Bazy danych w Internecie (sem. 2),
  • Internet w pracy bibliotekarza (sem. 6),
  • Projekty II (sem. 5),
  • Techniki komunikacyjne w bibliotece (sem. 6),
  • Udostępnianie i ochrona zbiorów (sem. 3).

Najwięcej, bo siedmiokrotnie publikacje Biuletynu występują na liście do przedmiotu Internet w pracy bibliotekarza, a sześciokrotnie przy przedmiocie Bazy danych w Internecie. Na 32 przedmioty specjalizacyjne i opcyjne, jakie oferuje Instytut, lektury z "Biuletynu EBIB", są zalecane w przypadku dziesięciu przedmiotów. Są to:

  • Bibliologiczne i informatologiczne czasopisma elektroniczne (sem. 8),
  • Czasopisma elektroniczne - historia i perspektywy rozwoju (sem. 7),
  • Czasopisma w bibliotece (sem. 7),
  • Edytorstwo publikacji elektronicznych (7),
  • Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie (sem. 7),
  • Metody oceny wartości merytorycznej czasopism elektronicznych (sem. 7),
  • Ocena jakości dokumentów elektronicznych (sem. 8),
  • Organizacja i zarządzanie zasobami cyfrowymi (sem. 8),
  • Typologia dokumentów elektronicznych (sem. 7),
  • Zarządzanie biblioteką naukową (sem. 9).

Najwięcej materiałów pochodzących z EBIB-u występuje przy przedmiocie Zarządzanie biblioteką naukową - 11 pozycji. Wart zauważenia jest fakt, że lista lektur, odnosząca się do tego przedmiotu, prawie w całości składa się z materiałów EBIB-u. Na niektórych przedmiotach polecane są, oprócz wybranych tekstów, również całe numery poświęcone pewnym zagadnieniom, np. do przedmiotu Bibliologiczne i informatologiczne czasopisma elektroniczne polecane są numery związane z tematyką czasopism elektronicznych, a do Organizacji i zarządzania zasobami cyfrowymi - forum dyskusyjne EBIB-u na temat: Digitalizacja i biblioteki cyfrowe. Wśród zalecanych lektur, oprócz artykułów, znalazły się także referaty z konferencji organizowanych przez EBIB[12]. Wystąpiły one siedmiokrotnie na przedmiotach Organizacja i zarządzanie zasobami cyfrowymi i Internet w pracy bibliotekarza. Zaobserwowano także podział na lektury obowiązkowe i uzupełniające. Niestety, został on dokonany tylko w niektórych przypadkach. Przy podziale na lektury obowiązkowe i uzupełniające jako lektura uzupełniająca publikacje z Biuletynu pojawiają się przy dwóch przedmiotach: Bazy danych w Internecie oraz Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie.

"Biuletyn EBIB" jest uwzględniany w lekturach częściej w końcowym okresie studiów bibliotekoznawczych. Wynika to z założeń programu nauczania wrocławskiego Instytutu, który przewiduje wybór specjalizacji po II roku studiów (od piątego semestru nauki). Wiąże się to ze wzrostem zajęć laboratoryjnych wykorzystujących Internet. Dzięki temu studenci mają możliwość dokładnego poznania serwisu "Elektroniczna Biblioteka", a co za tym idzie, swobodnego korzystania ze wszystkich oferowanych przezeń możliwości. Analiza wykazała, że publikacje biuletynu najczęściej, bo sześciokrotnie, pojawiają się w semestrze 7, trzykrotnie w sem. 8 (IV rok studiów), dwukrotnie w semestrze 6 (III rok studiów). Tylko raz znalazły się na listach lektur w semestrze 2 (I rok studiów), 3 (II rok studiów), 5 (III rok studiów) oraz 9 (V rok studiów).

Wśród 38. autorów, których publikacje znalazły się na listach lektur - 17. reprezentuje biblioteki akademickie uniwersytetów i politechnik, w tym:

  • Bibliotekę Główną Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - 4,
  • Bibliotekę Główną i OINT Politechniki Wrocławskiej - 4,
  • Bibliotekę Uniwersytecką we Wrocławiu - 1,
  • Bibliotekę Główną Politechniki Rzeszowskiej - 2,
  • Bibliotekę Główną Uniwersytetu Rzeszowskiego - 1,
  • Bibliotekę Politechniki Częstochowskiej - 2,
  • Bibliotekę Politechniki Poznańskiej - 1,
  • Bibliotekę Politechniki Warszawskiej - 1,
  • Bibliotekę Uniwersytetu Śląskiego - 1.

Kolejni czterej autorzy to pracownicy naukowi instytutów lub katedr informacji naukowej i bibliotekoznawstwa - dwóch przedstawicieli reprezentuje ośrodek wrocławski (B. Staniów, M. Góralska) po jednym instytut w Katowicach (A. Pulikowski), Poznaniu (M. Górny) i katedry w Krakowie (S. Skórka) i Toruniu (E. Głowacka); dwóch autorów reprezentuje Bibliotekę Narodową, a jeden Centrum NUKAT. Innym typem jednostek, w których pracują autorzy są prywatne szkoły wyższe. Na liście lektur po jednym artykule uwzględniono autorów z Wyższej Szkoły Ekonomiczno-Humanistycznej w Bielsku Białej, Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji (obecnie Dolnośląskiej Szkoły Wyższej) oraz Wyższej Szkoły Zarządzania "Edukacja", obie z siedzibą we Wrocławiu. Pozostałe instytucje zatrudniające autorów to Ośrodek Informacji Naukowej, Technicznej i Gospodarczej w Zalesiu k/Warszawy, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, firma Sokrates-Software, ALEPH-Polska. Autorzy zagraniczni reprezentują EBSCO (Holandia), Uniwersytet Notre-Dame (USA) i Public Library Networking/UKOLN (UK).

Wyłoniono także autorów, których najwięcej prac jest zamieszczonych na listach lektur. W spisach powtórzyły się artykuły: trzykrotnie:

  • G. Piotrowicz: Konsorcja bibliotek uczelnianych: wczoraj, dziś, jutro - przedmioty: Bazy danych w Internecie, Internet w pracy bibliotekarza oraz Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,
  • Ł. Maciejewskiej: Czasopisma elektroniczne a konsorcja. Refleksje administratora serwisu e-czasopism - przedmiot: Bazy danych w Internecie, Czasopisma elektroniczne - historia i perspektywy rozwoju, Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,

dwukrotnie:

  • M. Sobieszek: Od bazy bibliograficznej World Cat do zbiorów narodowych American Memory - owoce amerykańskiej współpracy - przedmiot: Bazy danych w Internecie, Czasopisma elektroniczne - historia i perspektywy rozwoju, Katalogowe i Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,
  • A. Radwańskiego: O komputerowych systemach obsługi dodatkowych słów kilka - przedmiot: Bazy danych w Internecie; Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,
  • H. Dąbrowskiej: Komputerowe systemy obsługi: aktualna oferta dla polskich bibliotek - przedmiot: Bazy danych w Internecie, Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,
  • S. Brooksa: Doświadczenia EBSCO w rozpowszechnianiu informacji naukowej w oparciu o oferowane bazy danych, czasopisma elektroniczne i nową technologię połączeń Link Server - przedmiot: Bazy danych w Internecie, Katalogowe i bibliograficzne bazy danych w Internecie,
  • Ł. Maciejewskiej i K. Moskwy: Konsorcja czasopism elektronicznych w środowisku akademickim - Czasopisma w bibliotece, Metody oceny wartości merytorycznej czasopism elektronicznych,
  • A. Drabek i A. Pulikowski: Baza danych "Naukowe i fachowe polskie czasopisma elektroniczne" - stan badań - Bibliologiczne i informatologiczne czasopisma elektroniczne i Metody oceny wartości…

Dwie różne publikacje w ramach jednego przedmiotu posiadają:

  • Maria Burchard (Centrum NUKAT), Praktyczne wykorzystanie Internetu do racjonalnego katalogowania zbiorów w polskich bibliotekach naukowych oraz Katalog Centralny NUKAT - system wymiany danych w procesie opracowania zbiorów polskich bibliotek - przedmiot: Internet w pracy bibliotekarza,
  • Ewa Głowacka (UMK), Kompleksowe zarządzanie jakością (TQM) w sferze usług biblioteczno-informacyjnych oraz Wprowadzenie do QA i TQM w odniesieniu do instytucji biblioteczno-informacyjnych - przedmiot: Zarządzanie biblioteka naukową,
  • Marian Huczek (Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej), Benchmarking jako metoda poprawy efektywności zarządzania biblioteką oraz Marketing wewnętrzny czynnikiem poprawy efektywności pracy biblioteki - przedmiot: Zarządzanie biblioteka naukową.

Pozostałe artykuły i nazwiska wystąpiły jednorazowo. Na listach lektur występują także materiały konferencyjne. Pojawiły się one siedmiokrotnie. Najczęściej, bo pięć razy, polecane są materiały z drugiej organizowanej przez EBIB konferencji "Internet w bibliotekach II. Łączność, współpraca, digitalizacja", odbywającej się w dniach 23-26 września 2003 r. we Wrocławiu. Referaty są zamieszczone przy przedmiotach: Internet w pracy bibliotekarza oraz Zarządzanie zasobami cyfrowymi. Jednokrotnie, także przy przedmiocie Internet w pracy bibliotekarza, pojawiają się materiały z pierwszej konferencji EBIB: "Internet w bibliotekach. Próba bilansu i perspektywy rozwoju", odbywającej się w dniach 10-11 grudnia 2001 r. Również jednokrotnie spotkać można materiały z trzeciej konferencji: "Internet w bibliotekach III. Zasoby elektroniczne: podaż i popyt"; wymieniono je przy przedmiocie: Zarządzanie zasobami cyfrowymi.

Dokonana analiza wykazała, że EBIB jest szeroko wykorzystywany w Instytucie Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa we Wrocławiu. Na wielu przedmiotach studenci dogłębnie poznają zawartość serwisu "Elektroniczna Biblioteka" - biuletynu, materiałów konferencyjnych, forów dyskusyjnych, dzięki którym dowiadują się o nowoczesnych technologiach i tendencjach rozwoju informacji naukowej i bibliotekarstwa w Polsce i na świecie. Tematy przedstawiane w biuletynie, ich poziom i doświadczenia autorów wspomagają proces dydaktyczny w trakcie realizacji programu nauczania. Regularna lektura pozwala studentom poznawać różne punkty widzenia autorów w istotnych dla środowiska kwestiach, dowiedzieć się o inicjatywach bibliotekarzy. Pozwala na szeroką znajomość środowiska i poznanie niuansów zawodu bibliotekarza. Ta orientacja daje studentom szansę na inicjowanie licznych dyskusji z wykładowcami, rozwija elokwencję, a to w konsekwencji pozwala im na zaprezentowanie się z jak najlepszej strony. Warto ponownie podkreślić, że "Biuletyn EBIB" jest czasopismem otwartym, stwarza więc szansę publikacji także studentom. Taka publikacja jest krokiem w rozwoju intelektualnym, pozwala na zdobycie doświadczenia w pisaniu i redagowaniu teksów. W pewnym stopniu ma też charakter nobilitujący, umożliwia bowiem dołączenie do grona doświadczonych autorów. Wszystkie te czynniki sprawiają, że środowisko studenckie coraz częściej i chętniej korzysta z tej możliwości.

Przypisy

[1] Elektroniczna Biblioteka [on-line]. [dostęp 15 listopada 2008]. O nas. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/content/view/92/66/.

[2] Sprawozdanie z działalności Komisji Wydawnictw Elektronicznych Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich za rok 2002. Materiały niepublikowane.

[3] Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego [on-line]. [dostęp 16 listopada 2008]. Dydaktyka. Dostępny w World Wide Web: http://www.ibi.uni.wroc.pl.

[4] Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Studia. Dostępny w World Wide Web: http://www.inib.uj.edu.pl/.

[5] Akademia Pedagogiczna w Krakowie [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Programy. Dostępny w World Wide Web: http://www.wsp.krakow.pl/kbin/program/index.html (obecna nazwa – Uniwersytet Pedagogiczny).

[6] Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.lis.uw.edu.pl/index.htm.

[7] Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Śląskiego [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Studia. Dostępny w World Wide Web: http://ibin.us.edu.pl/studia/dzienne.html.

[8] Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Łódzkiego [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.kbin.uni.lodz.pl/index.php?tresc=studia.

[9] Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Informacje o studiach. Dostępny w World Wide Web: http://www.inibi.umk.pl/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=189&Itemid=136.

[10] Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Marii Curie- Skłodowskiej w Lublinie. Program studiów [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://biblio.umcs.lublin.pl/070program.html.

[11] Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Dydaktyka [on-line]. [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ibi.uni.wroc.pl/?page_id=337.

[12] Internet w bibliotekach II, Łączność, współpraca, digitalizacja [on-line]. [Warszawa]: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], 2003 [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/matkonf/iwb2/index.php. ISBN 83-915689-5-4; Internet w bibliotekach III. Zasoby elektroniczne: podaż i popyt [on-line]. [Warszawa]: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] E[lektronicznych], 2005 [dostęp 17 listopada 2008]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/iwb3/. ISBN 83-921757-3-5.

 Początek strony



Biuletyn EBIB w programie nauczania Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego / Magdalena Wojczyńska// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 9/2008 (100) grudzień/styczeń. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/100/a.php?wojczynska. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187