ebib 
Nr 7/2007 (88), Bogactwo sieci. Komunikat
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Katarzyna Gradzik
Biblioteka Główna
Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku

Szkoły i biblioteki w Finlandii – refleksje z podróży


Nokia, Linux, Muminki, nie wspominając już o św. Mikołaju i reniferach - to symbole kojarzące się z Finlandią. Myliłby się jednak ten, kto myśli, że kraj hołduje głównie tradycjom i wykorzystuje atuty krajobrazu, rozwijając turystykę. Finlandia to przede wszystkim potęga gospodarcza i technologiczna. Niezwykły sukces ekonomiczny tego społeczeństwa, ma swoje podstawy w radykalnie postępowej polityce rządu. Po rozpadzie Związku Radzieckiego - głównego partnera gospodarczego Finlandii, nastały dla Finów ciężkie czasy. Wówczas to rząd podjął rewolucyjną w skutkach decyzję oparcia rozwoju gospodarki na nowych technologiach. Rozpoczęto od telefonii - słynna Nokia. Idąc tym tropem, inwestowano coraz więcej w badania naukowe oraz oświatę i szkolnictwo wyższe.

Biblioteka METSO - kawiarnia

Obecnie, według rankingu OECD, Finlandia ma najlepszy na świecie system oświatowy[1]. Opiera się on na bardzo dużej autonomii szkół, nauczycieli i uczniów. Brzmi to paradoksalnie, jednak rzeczywiście nawet uczniowie mają prawo wybierać z bardzo szerokiej oferty te przedmioty-kursy, które ich interesują. Wytyczne ministerstwa oświaty zawierają się zaledwie na kilku kartkach, a o liście lektur obowiązkowych nikt nawet nie słyszał![2]. Nauczyciel powinien najlepiej wiedzieć, w jaki zasób informacji wyposażyć swojego ucznia i jakie książki polecić mu do czytania. Mimo tego pozornego luzu (uczniowie nie piszą sprawdzianów, nie są odpytywani na lekcjach, piszą jedynie test końcowy z każdego przedmiotu-kursu), fińska młodzież wygrywa lub jest w czołówce konkursów międzynarodowych!

Rzeźba przed biblioteką METSO w Tempere

Skandynawowie mogą też pochwalić się świetnymi systemami szkolnictwa wyższego. Spośród uczelni europejskich, obok angielskich, to właśnie ich uniwersytety należą do najlepszych na świecie. Aby nie było jednak zbyt idealnie, należy dodać łyżkę dziegciu do tego miodu. Otóż z niewyjaśnionych jeszcze w sposób naukowy przyczyn Finlandia obok Węgier ma jeden z najwyższych w Europie wskaźnik popełnianych samobójstw. Jeśli jest tak dobrze, to czemu jest tak źle? Pozostawmy to naukowcom. Kolejnym problemem sygnalizowanym przez tamtejszych nauczycieli jest alkoholizm. Młodzież dość wcześnie zagląda do kieliszka. Notabene w Helsinkach jest największa w Europie izba wytrzeźwień. A może to żart?

Rzeźba przed biblioteką METSO w Tempere

System oświaty i szkolnictwa wyższego Finlandii jest bardzo mocno związany z bibliotekarstwem. Dzieje się tak, ponieważ nie tworzy się bibliotek szkolnych. Te funkcję spełniają biblioteki publiczne finansowane w 2/3 przez samorządy lokalne. Ministerstwo edukacji, które sprawuje nadzór nad bibliotekami, przekazuje również liczne subwencje. Szczególnie wspierane są nowe inwestycje budowlane. Wszystkie biblioteki zobowiązane są do współpracy. Nie ma znaczenia, czy są one publiczne, czy naukowe. Tworzą więc konsorcja, czerpią z katalogu centralnego, udostępniają sobie wzajemnie zbiory i działają na rzecz spójnego systemu bibliotecznego.

O tym wszystkim miałam okazję przekonać się w trakcie wizyty z grupą polskich bibliotekarzy w maju b.r. Gościliśmy w fińskim mieście Tampere, w którym ma siedzibę najstarszy i podobno najlepszy Wydział Informacyjny, kształcący bibliotekarzy na poziomie uniwersyteckim. Był to zresztą pierwszy tego typu wydział w krajach nordyckich. Systematyczne kształcenie kadry bibliotek rozpoczęło się w roku 1945. Generalnie proces ten opiera się na systemie bolońskim - 3 + 2, tzn. trzyletni licencjat i dwuletnie studia magisterskie. Prowadzone są też liczne studia podyplomowe trwające od 1,5 do 2 lat. Chętnych do studiowania na tym kierunku nie brakuje. Trudno się zresztą dziwić, oglądając miejsca pracy przyszłych bibliotekarzy. Wspaniałe budynki, doskonałe wyposażenie techniczne i warunki stwarzane czytelnikom, zachęcają do zatrudniania się w tych placówkach. Sprzyja temu również polityka rządu, która biblioteki postrzega jako bardzo ważne ogniwo w procesie kształcenia ustawicznego.

Głównym celem wszystkich bibliotek jest budowanie społeczeństwa informacyjnego, którego obywatele osiągną "good information literacy skills", czyli dobre umiejętności informacyjne. Temu służą bibliobusy dostarczające zamówione książki do mniejszych miejscowości oraz tzw. "Internet na kółkach" - autobusy wyposażone w nowoczesne komputery z dostępem do Internetu. Prowadzi się też akcję "Book talk" - prezentację nowych książek poprzez spotkania z dziećmi i dorosłymi w bibliotece lub na wyjazdach.

Długo by opowiadać, bo wrażeń jest mnóstwo. Tym, co najbardziej jednak urzeka i pozostaje w pamięci, jest niezwykła swoboda w kontaktach międzyludzkich zaobserwowana w instytucjach kulturalno-oświatowych. Nauczyciele i uczniowie, bibliotekarze i czytelnicy komunikują się po partnersku. Nieobecny jest dystans, tak charakterystyczny dla np. polskiego systemu edukacji. Większym zaufaniem obdarza się młodzież, która jak widać mimo wszystko wyrasta na porządnych obywateli. Czytelnicy nie są szpiegowani i traktowani "z pewną dozą nieufności". W bibliotekach fińskich doczekali się oni nawet specjalnych pomieszczeń do prowadzenia rozmów przez telefony komórkowe. Atmosfera jest życzliwa, sympatyczna. Może w tym należy upatrywać sukcesów edukacyjnych? Mniej restrykcji, więcej wsparcia i pomocy ze strony nauczycieli i całego systemu oświaty.

Nie popadajmy jednak w kompleksy. Większość krajów europejskich, podobnie jak Polska, prowadzi nieustającą reformę szkolnictwa. Sukces w tej materii osiągają nieliczni. Skandynawom się po prostu udało!

Przypisy

[1] THEIL, Stefan. Oświata ćwierćinteligenta. Newsweek 2006 nr 25.

[2] KOWALSKA-ISZKOWSKA, Joanna. Europrymusi. Newsweek 2006 nr 23.

 Początek strony



Szkoły i biblioteki w Finlandii – refleksje z podróży / Katarzyna Gradzik // W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 7/2007 (88) sierpień/wrzesień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/88/a.php?gradzik. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187