ebib 
Nr 7/2007 (88), Bogactwo sieci. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Lidia Derfert-Wolf
Biblioteka Głowna Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy

Blogi i RSS dla bibliotekarzy i bibliotek


Blogi są dla bibliotekarzy czymś naturalnym.
Paula J. Hane [1]



Przedstawienie w EBIB-ie narzędzi Web 2.0 przez Grzegorza Gmiterka (2007) było inspiracją do pogłębienia tematyki wykorzystania blogów oraz RSS przez bibliotekarzy i biblioteki. Ogromny ich rozwój już spowodował zainteresowanie naszego środowiska zarówno publikowaniem własnych blogów, jak i wdrażaniem tej technologii do tworzenia witryn bibliotecznych.

Co to są blogi?

Blog (ang. blog, weblog) jest witryną internetową, na której zamieszczane są datowane wpisy (posty) i wyświetlane w porządku chronologicznym, poczynając od najnowszego. Blog jest tworzony przez jednego autora lub wspólnie przez grupę uprawnionych osób. Może być "pamiętnikiem" osobistym, utrzymywanym prywatnie albo oficjalnym - organizacji, gazety i wielu innych. Ze względu na łatwość tworzenia blogów, zapisywania treści i częstą aktualizację, każdy może publikować w sieci, "blogując". Charakter i tematyka blogów są zróżnicowane - od spraw bardzo osobistych do poważnych opinii i komentarzy problemów publicznych, od trywialnych poprzez wskazania interesujących stron aż do praktycznych porad czy obszernych tekstów. Najczęściej dotyczą jednego tematu lub dziedziny. Zapisy mogą zawierać newsy, artykuły (niekiedy o wysokiej jakości, z cytowaniami), fotografie, krótkie komentarze z linkami do postów z innych blogów czy witryn dotyczących tematu.

Blogi zakłada się przy pomocy specjalnych programów, które na ogół dają następujące możliwości:

  • stworzenie szablonu bloga z wielu dostępnych wzorców, które można modyfikować;
  • tworzenie wpisów w prostym edytorze, nie wymagającym znajomości html; każdy post zawiera nagłówek (jako stały link) i dodatkowo na końcu wpisu ten sam link (zazwyczaj wyodrębniony jako Permalink), służący innym internautom do cytowania treści danego postu; do tekstu można bez problemu kopiować linki do innych stron;
  • automatyczne archiwizowanie wpisów wg dni/miesięcy/lat; funkcja przydatna dla czytelników do przeglądania i dla wyszukiwarek do indeksowania zawartości blogów;
  • indeksowanie zapisów przy pomocy słów kluczowych (tagów), dzięki czemu posty mogą być grupowane w kategoriach tematycznych i wyświetlane zazwyczaj w bocznej kolumnie;
  • wyszukiwanie według słów z treści postów oraz tagów;
  • tworzenie wykazu linków do ulubionych blogów autora (tzw. blogroll);
  • tworzenie wykazu linków do innych stron WWW (mogą być wyświetlane wg kategorii);
  • opcja umożliwiająca komentowanie wpisów przez czytelników - autor może ją zablokować;
  • funkcja ping - automatyczne powiadamianie wyszukiwarek blogów o nowym zapisie;
  • funkcja tracback - śledzenie linków do danego postu w innych blogach;
  • obsługa RSS (Really Simple Syndication) - przesyłanie nagłówków (i ewentualnie krótkich streszczeń) postów do ogólnodostępnych agregatorów blogów - na ten temat będzie więcej w dalszej części artykułu.

Tworzenie bloga jest bardzo proste. Można się po prostu bezpłatnie zarejestrować w jedynym z serwisów WWW (bardzo często taką usługę oferują wyszukiwarki i portale, np. Onet.pl, Gazeta.pl, Google, Yahoo!), założyć blog i utrzymywać go na serwerze tego serwisu. Drugim sposobem jest instalacja oprogramowania (zazwyczaj darmowego) i utrzymywanie bloga na własnym serwerze WWW. Obszerną listę serwisów i programów tworzy Peter Scott w Weblogs Compendium (http://www.feedbus.com/weblogs/). Najbardziej znane dostępne są w polskiej wersji językowej, np. Blogger (https://www.blogger.com/) czy LiveJournal (http://www.livejournal.com/).

Co to jest RSS?

RSS Really Simple Syndication http://pl.wikipedia.org/wiki/Really_Simple_Syndication jest sposobem rozpowszechniania treści publikowanych w często zmieniających się serwisach internetowych, głównie blogach, serwisach aktualności, gazetach, audycjach radiowych i telewizyjnych, ale również bibliotekach cyfrowych, repozytoriach, katalogach stron itp. Funkcję RSS oferują np. EBIB, wszystkie polskie biblioteki cyfrowe używające programu dLibra, bibliotekarskie repozytorium E-LIS, portale księgarskie np.: Książka: http://www.ksiazka.net.pl/News,file,article,sid,9932.htm i wiele innych.

Z punktu widzenia użytkownika sieci RSS eliminuje konieczność codziennego przeglądania wielkiej liczby witryn i szukania informacji, zwłaszcza aktualności lub postów w ulubionych blogach, a więc bardzo oszczędza czas. Jak to działa? Warunkiem jest funkcjonowanie RSS w danym serwisie. To wystarczy, żeby aktualności twórcy (np. autora bloga), zwykle w formie nagłówków, były automatycznie dostarczane wszystkim posiadającym specjalny czytnik i zainteresowanym śledzeniem konkretnych wiadomości, np. z New York Timesa. Czytniki kanałów RSS to programy gromadzące wiadomości z wielu źródeł i prezentujące je odbiorcy. Programy te są dostępne bezpłatnie w sieci i wymagają instalowania na swoim komputerze, np. w Onecie http://programy.onet.pl/72,88,programy.html bądź korzystania z mechanizmów obsługujących RSS w przeglądarkach (np. Mozilla Firefox). Wtedy jednak możemy czytać wiadomości tylko z tego danego komputera. Dużo wygodniejsze jest skorzystanie z jednego z sieciowych agregatorów RSS, np. Bloglines (http://www.bloglines.com/), z których można korzystać z jakiegokolwiek komputera z dostępem do sieci. Wystarczy założyć bezpłatnie konto, dodawać sukcesywnie kanały ulubionych serwisów i… czytać "wszystko w jednym".

Skąd brać te kanały? Na stronie bloga czy innej witryny należy szukać ikonek, np.   czy  , kliknąć i skopiować adres URL. Jeśli jesteśmy już zarejestrowani w Bloglines, odpowiedni kanał automatycznie zostaje dopisany do naszego katalogu. Po dodaniu przydatnych kanałów do swojej listy można je po prostu przeglądać, obserwując wykaz po lewej stronie ekranu (rys. 1). Gdy pojawi się nowa wiadomość w jakimkolwiek z serwisów, system nas o tym informuje. W prawej części ekranu czytamy nagłówki wiadomości i krótkie streszczenia. Po kliknięciu w wybrany nagłówek zostajemy skierowani do pełnej treści wiadomości.



Rys. 1. Czytnik RSS Bloglines - interfejs użytkownika.


Znając zasady funkcjonowania RSS. można sobie łatwo wyobrazić ich przydatność dla bibliotekarzy i bibliotek. Codzienne wertowanie potrzebnych serwisów zajmuje bardzo dużo czasu i nie zawsze kończy się powodzeniem, bo nie we wszystkich (np. w blogach, bibliotekach cyfrowych) jest coś nowego każdego dnia. Korzystanie z agregatorów wiadomości skraca ten czas. Poza tym bibliotekarze mogą też rozpowszechniać wiadomości przy pomocy RSS, np. w postaci wykazów nabytków czy baz do testowania albo po prostu "Aktualności" zamieszczanych niemal na każdej witrynie bibliotecznej. Niektórzy zamieszczją na swojej witrynie nagłówki z innych interesujących kanałów RSS, jak np. Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Wejherowie http://biblioteka.wejherowo.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=132&Itemid=66.

Przydatność blogów dla bibliotek i bibliotekarzy

Rozpatrując znaczenie i wykorzystanie blogów w bibliotekarstwie, należy je traktować jako nową formę oferowania dotychczasowych usług i prezentowania wizerunku zarówno biblioteki i bibliotekarza, jak również jako źródło informacji. Oczywiście te ujęcia mają wiele wspólnego, w tym autorów, bo czy mamy do czynienia z prywatnym blogiem o digitalizacji, czy blogiem biblioteki X - jeden i drugi tworzy bibliotekarz. A misją bibliotekarza zawsze było zdobywanie informacji i informowanie. Specjaliści informacji spędzają szczególnie dużo czasu na wyszukiwaniu różnych źródeł. Teraz tę pracę mogą wykorzystać szerzej, dzieląc się natychmiast wiedzą o ciekawych witrynach, wydarzeniach, publikacjach z kolegami czy środowiskiem, które obsługują.

Wśród sposobów korzystania z blogów przez biblioteki i bibliotekarzy najczęściej spotyka się:

  • tworzenie przez bibliotekarzy osobistych blogów na różne tematy;
  • korzystanie z blogów w celu obsługi użytkowników i rozwoju zawodowego;
  • tworzenie blogów w bibliotece - dostępnych publicznie, na temat biblioteki i jej usług oraz wewnętrznych, przeznaczonych dla pracowników.

Praktyczne wykorzystanie blogów w bibliotekarstwie zostanie dalej omówione w trzech grupach: blogi bibliotekarzy, blogi bibliotek i blogi jako źródło informacji.

Blogi bibliotekarzy

Bibliotekarze, jak przedstawiciele niemal wszystkich środowisk, również tworzą swoje blogi. Zróżnicowanie ich jest ogromne, poczynając od bardzo wartościowych witryn na tematy związane wyłącznie ze sprawami zawodowymi, poprzez mieszaninę doniesień ze świata bibliotek i z życia prywatnego, aż do wyłącznie osobistych. Wśród blogów na tematy zawodowe można wyróżnić ogólne i dziedzinowe, np. dotyczące katalogowania, digitalizacji. Blogi zakładane są indywidualnie lub w zespołach (niekiedy międzynarodowych) i utrzymywane na serwerach niezależnych bądź w bibliotekach. Do blogów bibliotekarzy można zaliczyć również te, które opracowują stowarzyszenia zawodowe.

Przesłanki blogowania są przeróżne, ale najczęściej jest to chęć dzielenia się opiniami i utrzymywania kontaktów, podążanie za trendami w publikowaniu w sieci oraz tworzenie własnego wizerunku. G. Schwartz (2005) podaje sześć powodów, dla których bibliotekarze powinni tworzyć blogi:

  • jesteś stale na bieżąco w swojej dziedzinie - pisząc bloga, musisz poznać temat zanim zabierzesz głos;
  • blog może być orędownikiem zmian w środowisku, ale również powodować zmiany w postrzeganiu bibliotek przez innych czytelników, spoza grona bibliotekarzy;
  • blogi tworzą wspólnotę - możesz wirtualnie poznać innych i dołączyć do grona postępowej grupy bibliotekarzy;
  • jesteś niepowtarzalny i obalasz stereotypy na temat bibliotekarzy;
  • pisz również dla siebie, dla "oczyszczenia duchowego".
  • pisanie bloga jest łatwe i… nie ma usprawiedliwienia.

Autorzy blogów na pewno potwierdzą słuszność tych stwierdzeń, a czytelnicy już to robią, pisząc np. Każdy naukowiec, dziennikarz i pisarz wie, że dobry bibliotekarz jest na wagę złota. Dlatego byłem zaintrygowany, gdy podczas szukania czegoś w Technorati trafiłem na tytuł "Technogeekery for librarians". I dalej autor postu cytuje wypowiedź bibliotekarza na temat Google Scholar.

Brak dokładnych danych o liczbie blogujących bibliotekarzy, ale mamy kilka dobrych katalogów i wyszukiwarek (również blogów bibliotecznych) z całego świata, np.:

W serwisie Frappr http://www.frappr.com/blogginglibrarians zamieszczono ciekawą mapę świata z zaznaczonymi punktami blogujących bibliotekarzy. Po kliknęciu w określony punkt mapy otrzymujemy wizytówkę ze zdjęciem autora i URL bloga. Dodanie swoich danych do serwisu to zaledwie minuta. Niestety, mapa Polski jest pusta, choć mamy już trochę blogów.

Oto kilka przykładów omawianych w tej części blogów:

Blogi bibliotek

Blogi biblioteczne mogą mieć rozmaite przeznaczenie i formy. Na ogół wykorzystywane są jako tablica ogłoszeń, forma poszerzenia usług biblioteki lub sposób powiadamiania użytkowników o interesujących zasobach sieciowych. Są biblioteki utrzymujące prosty blog typu "Aktualności". Są też takie, które opracowują od kilku do kilkunastu blogów, z podziałem na tematy lub grupy odbiorców. Inne wykorzystują tę technologię do utworzenia całej witryny. Zazwyczaj wszystkie blogi udostępniają archiwum postów, wyszukiwarkę i RSS. Często spotykane są wykazy ciekawych linków według kategorii i odnośniki do innych blogów. Większość bibliotek umożliwia użytkownikom zamieszczanie komentarzy.

Najczęściej spotykane oraz proponowane na przyszłość formy i tematy blogów bibliotecznych to:

  • aktualności o bibliotece, wydarzeniach, usługach i nowych źródłach,
  • wykaz nabytków z możliwością recenzowania tytułów i sugerowania zakupów przez użytkowników,
  • informacje o zasobach elektronicznych w bibliotece wraz z instrukcjami korzystania,
  • informacje o przydatnych zasobach sieciowych - ogólne lub z podziałem na dziedziny (blogi tematyczne),
  • informacje o lokalnych wydarzeniach w środowisku, kraju i/lub nowości dotyczące książek i bibliotek,
  • informacje przeznaczone dla określonych grup użytkowników, np. w bibliotekach publicznych specjalne blogi dla rodziców, dzieci i młodzieży.

Blogi jako narzędzie usług informacyjnych służące do zadawania pytań i udzielania odpowiedzi przez członków określonej blogosfery oraz tworzenia bazy wiedzy - taką formę blogu, tworzonego przy pomocy programu Lyceum http://sourceforge.net/projects/lyceum, zaproponowali J. Pomerantz i F. Stutzman (2006);

  • blogi na potrzeby zajęć dydaktycznych - informacje dla studentów o projektach, testach, źródłach, terminarzach oraz komunikacja ze studentami;
  • blogi wewnętrzne przeznaczone dla wszystkich pracowników biblioteki jako narzędzie skuteczniejszego zarządzania, przepływu informacji i dzielenia się wiedzą lub przeznaczone dla określonej grupy pracowników, np. specjalistów informacji.

Oczywiście powyższa lista nie wyczerpuje wszystkich możliwości. Zależą one od potrzeb użytkowników, bibliotekarzy i inwencji twórców blogów. Poza tym w praktyce blogi biblioteczne są mieszanką wymienionych przykładów, np. jeden wspólny blog, w którym poszczególne zapisy, w zależności, od tematyki są grupowane w kategorie (rys. 2) albo kilka niezależnych blogów (rys. 3).




Rys. 2. Blog McMaster University Libraries http://library.mcmaster.ca/php/blog.php.





Rys. 3. Blogi biblioteki uniwersyteckiej w Binghamton http://library.lib.binghamton.edu/mt/index.html.



Różnorodność blogów bibliotecznych można prześledzić, wertując wymienione wcześniej katalogi i specjalistyczne wyszukiwarki. Oto wybrane przykłady:

Dlaczego warto zakładać blogi w bibliotekach? Z technicznego punktu widzenia to idealne rozwiązanie - oprogramowanie jest bezpłatne i nie wymaga znajomości html. Niewątpliwą korzyścią jest skuteczniejsza promocja biblioteki i poprawa wizerunku. Dzięki możliwościom komunikacyjnym bloga integrujemy najbliższe środowisko, a być może przyciągniemy nowych użytkowników? Informacje o bibliotece rozpowszechnimy szerzej i łatwiej dzięki RSS. Poza tym blogi pozwalają również realizować funkcję edukacyjną biblioteki poprzez opisywanie sposobów korzystania z polecanych źrodeł informacji.

Planując stworzenie bloga bibliotecznego, dobrze jest wypracować własną strategię marketingową i rozstrzygnąć kilka kluczowych problemów, które szczegółowo opisuje D. Fichter (2003). Najpierw oczywiście cel - tylko informowanie czy wzajemna komunikacja - oraz wybór tematyki. Po określeniu grupy/grup odbiorców zdecydujemy, czy tworzymy jeden wspólny blog, czy dla każdej grupy odrębny, zawierający treści o innym charakterze. Następnym krokiem jest wybór odpowiedniego oprogramowania lub skorzystanie z darmowych serwisów. Warto zarejestrować się w kilku z nich, porównać przydatność oferowanych funkcji dla naszych potrzeb i zdecydować, z którego i w jaki sposób będziemy korzystać. Czy będziemy archiwizować treści miesięcznie, czy wystarczy roczne i czy konieczna będzie wyszukiwarka archiwum? Czy będziemy systematyzować posty według kategorii, oferować wykazy przydatnych linków i innych blogów? I bardzo ważne - czy dajemy możliwość publicznego komentowania treści, czy blokujemy tę opcję? Kolejną sprawą jest zaplanowanie promocji całego przedsięwzięcia i zadbanie o to, aby komunikaty biblioteki docierały do określonych grup odbiorców. Zanim przystąpimy do opracowywania treści bloga, zwłaszcza w grupie pracowników, powinniśmy ustalić pewne zasady edytorskie i przede wszystkim utrzymywać blog na stałym, dobrym poziomie, dbając o częstą aktualizację treści.

Blogi i wiadomości RSS jako źródło informacji

W wielkiej liczbie powstających blogów i kanałów RSS tkwią zapewne informacje warte polecania użytkownikom bibliotek i dlatego nie powinniśmy ignorować tego nowego źródła informacji. Do wyszukania i selekcji najbardziej wartościowych tekstów potrzeba na pewno dużo więcej czasu i umiejętności. Z drugiej strony powstaje coraz wiecej blogów naukowców, dziennikarzy, organizacji zawodowych, prestiżowych czasopism i te są godne naszego zainteresowania.

Do wyszukiwania informacji w blogach i RSS mamy już kilka dobrych źródeł, które dają zdecydowanie lepsze rezultaty niż korzystanie ze standardowych wyszukiwarek. Szukając blogów na dany temat warto zajrzeć do kilku katalogów tematycznych, np. SciencePORT http://us.scienceport.org/index.php, Blogaramy http://www.blogarama.com/ czy poszperać w Open Directory http://dmoz.org/ - jest tam sporo blogów w określonych kategoriach tematycznych. Wyszukiwanie w tytułach i treści blogów oraz RSS oferują Google Blog Search http://blogsearch.google.com/, Syndic8 http://www.syndic8.com, Technorati http://www.technorati.com i polski Blogfrog http://top.blogfrog.pl/. Inny serwis - Fagan Finder http://www.faganfinder.com/blogs/ - grupuje bardzo dużo wyszukiwarek i katalogów. Powstają też specjalistyczne narzędzia, np. Medworm http://www.medworm.com/, oferujący przesukiwanie ponad 4 tys. kanałów RSS dotyczących medycyny. Warto również pamiętać o wykorzystaniu blogów, które w swym założeniu służą specjalistom informacji, np. Internet Scout Weblog http://scout.cs.wisc.edu/weblog, ResourceShelf http://www.resourceshelf.com/ i wiele dziedzinowych blogów bibliotek.

Przy wyszukiwaniu informacji w blogach i wiadomościach RSS napotykamy na niezwykle ważny problem oceny jakości tych źródeł, tak jak wszystkich innych sieciowych. To zagadnienie powinniśmy również poruszać, ucząc użytkowników wyszukiwania informacji w Internecie. Kolejny aspekt traktowania blogów jako źródła informacji to włączanie ich opisów do katalogów bibliotecznych i wykazów witryn internetowych. Proces gromadzenia i oceny tych zasobów będzie bardzo skomplikowany ze względu na zróżnicowany poziom. Jednak z uwagi na formę publikowania i wartościowe treści wybranych blogów, powinniśmy brać ten problem pod uwagę.

Podsumowanie

Fenomen łatwego i niekontrolowanego publikowania w sieci za pomocą blogów i rozpowszechniania ich treści poprzez RSS ma istotny wpływ na biblioteki i duże dla nich znaczenie. Blogi będą się rozwijać i niezależnie od ich poziomu bibliotekarze muszą się tym zjawiskiem zainteresować jako źródłem informacji. Natomiast zalety wykorzystania blogów jako narzędzi promocji biblioteki, wzajemnej komunikacji, szkoleń itp. są niezaprzeczalne. Trzeci powód zainteresowania blogami - publikowanie własnych zapisków - przyniesie dużo satysfakcji autorowi i pożytku innym bibliotekarzom i użytkownikom.



Przypis

[1] Hane, P.J. Blogs are a Natural for Librarians. In Information Today [on-line]. 2001, NewsLink Issue 24/October 2001. [dostęp 18 lipca 2007] Dostępny w World Wide Web: http://www.infotoday.com/newslink/newslink0110.htm.



Bibliografia

  1. FICHTER, D. Why and how to use blogs to promote your library's services. In Marketing Library Services [on-line]. 2003, 16(6) [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.infotoday.com/MLS/nov03/fichter.shtml.
  2. GMITEREK, G. Library 2.0. Możliwości zastosowania Web 2.0 w bibliotekach polskich. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2007, nr 4 (85) [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.ebib.info/2007/85/a.php?gmiterek.
  3. HERZOG, S. BlogBib: An annotated bibliography on weblogs and blogging, with a focus on library/librarian blogs... [on-line]. 2004 [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://blog-bib.blogspot.com/.
  4. MANESS, J.M. Library 2.0 Theory: Web 2.0 and Its Implications for Libraries In Webology [on-line]. 2006, vol. 3, nr 2 [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.webology.ir/2006/v3n2/a25.html.
  5. SCHWARTZ G. Blogs for libraries [on-line]. WebJunction, 2005 [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://webjunction.org/do/DisplayContent?id=767.
  6. SKINNER, G. Filters and rogue librarians: weblogs in the library world [on-line]. 2002 [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.redgravenstein.com/people/gs/mlis/289/weblog/weblog.htm.
  7. POMERANTZ J., STUTZMAN F.Collaborative reference work in the blogosphere. Reference Services Review, 2006, 34(2), s. 200-212.
  8. REICHARDT R., HARDER G. Weblogs: their use and application in science and technology libraries In Science & Technology Libraries [on-line]. 2005, Vol. 25(3) [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://stlq.info/blogstl.pdf.
  9. WINSHIP I. Weblogs and RSS in information work. In Update Magazine [on-line]. CILIP, 2004 [dostęp 18 lipca 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.cilip.org.uk/publications/updatemagazine/archive/archive2004/may/update0405b.htm.
 Początek strony



Blogi i RSS dla bibliotekarzy i bibliotek / Lidia Derfert-Wolf// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska - Nr 7/2007 (88) sierpień/wrzesień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2010. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2010/88/a.php?derfert. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187