EBIB Nr 3/2007 (84), Elektroniczne publikacje - nowe trendy i badania. Artykuł Poprzedni artykuNastpny artyku  

 


Ewa Dobrogowska-Schlebusch
Biblioteka Instytutu Zdrowia Publicznego CMUJ

Ocena jakości informacji medycznej dostępnej w Internecie – jako zadanie dla bibliotek


W ostatnich dziesięciu latach można mówić o zwiększającym się ciągle zainteresowaniu Internetem jako źródłem informacji medycznej. Badanie przeprowadzone w roku 2004 przez Pew Internet & American Life Project[1], amerykańską organizację zajmującą się badaniem wpływu Internetu na nasze życie codzienne, wykazało, że aż 80% dorosłych użytkowników Internetu przyznało się do poszukiwania w sieci informacji o zdrowiu. Z zeszłorocznej edycji badania Europe Health 2006, przeprowadzonego przez czasopismo Reader's Digest, wynika, że 26% ludzi w Polsce wskazuje Internet jako źródło informacji o zdrowiu[2]. Biorąc pod uwagę wzrastający ciągle udział Internetu w naszym życiu codziennym (według danych z 2006 roku 36% gospodarstw domowych i 89% przedsiębiorstw w Polsce posiada stały dostęp do Internetu)[3], można przypuszczać, że liczba osób poszukujących w sieci informacji o zdrowiu będzie sukcesywnie wzrastać.

Główną przyczyną popularności Internetu jako źródła wszelkiego rodzaju informacji, nie tylko medycznej, jest jego potencjalna dostępność, umożliwiająca wyszukiwanie i publikowanie w nim informacji przez 24 godziny na dobę. Ta specyfika Internetu, polegająca także na braku istnienia "instytucji" kontrolującej wartość merytoryczną zamieszczanych w sieci materiałów, wpływa z drugiej strony na duże zróżnicowanie pod względem jakości dostępnych w Internecie informacji. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do informacji poświęconych zdrowiu. Popularyzowanie w sieci informacji nieprawdziwych może mieć fatalne skutki dla zdrowia pacjentów, ze śmiercią włącznie.

Problem jakości prezentowanej w sieci informacji medycznej stał się przedmiotem debaty, prowadzonej także w kręgach bibliotekarskich, już od połowy lat 90. Wyrażano przy tym szczególną troskę o przeciętnego odbiorcę usług medycznych ze względu na jego brak przygotowania do samodzielnej oceny informacji medycznej. To właśnie w odpowiedzi na rosnące problemy użytkownika informacji o zdrowiu w krajach zachodnich (m.in. Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Niemczech) zaczęły powstawać różne inicjatywy, których zasadniczym celem była ocena jakości stron internetowych poświęconych tematyce zdrowia oraz ustalenie kryteriów potrzebnych do takiej oceny, a także odpowiednie przygotowanie pacjenta/konsumenta usług zdrowotnych do korzystania z tego typu informacji. W ostatnich latach coraz więcej mówi się też o dużej roli bibliotek jako ośrodka, który może uczestniczyć w edukacji odbiorców usług medycznych w zakresie wyszukiwania wartościowej informacji medycznej[4]. Jak wspomina Anastazja Śniechowska-Karpińska: W erze społeczeństwa informacyjnego rozszerza się zakres zadań bibliotekarzy, także medycznych, którzy mogą włączać się w szeroko pojęte współdziałania podmiotów na rzecz rozwoju zdrowia publicznego. Rolą bibliotekarza w przypadku prośby o pomoc w odnalezieniu informacji na temat szeroko rozumianej ochrony zdrowia może być skierowanie użytkownika do literatury medycznej adresowanej do pacjentów (czyli pomoc w odnalezieniu powyższych dokumentów w katalogu tradycyjnym lub on-line) lub poinformowanie go o najbardziej elementarnych zasadach weryfikowania informacji pochodzących z Internetu[5]. Dzięki wyuczonej czy też nabytej w toku pracy wiedzy w zakresie identyfikacji, selekcji, organizacji informacji to właśnie bibliotekarze są obok profesjonalistów medycznych osobami najbardziej uprawnionymi do pośredniczenia w przekazywaniu informacji o zdrowiu dla odbiorców usług zdrowotnych (health consumers).

Istniejące witryny internetowe mogą być pomocne w pełnieniu przez bibliotekę roli edukatora wobec pacjenta oraz roli placówki promującej zdrowie w społeczeństwie[6]. Praktykę taką można zaobserwować na stronach wielu bibliotek, zwłaszcza amerykańskich. Można tam znaleźć dział zatytułowany Patient Education lub Patient Education Materials, w którym znajdują się wyselekcjonowane wcześniej, dostępne on-line materiały (artykuły, książki, strony internetowe) na tematy związane ze zdrowiem. Dobrym przykładem takiej działalności bibliotek jest powstała z inicjatywy National Library of Medicine (NLM) w listopadzie 1998 roku baza MedlinePlus, która w odróżnieniu od Medline odsyła do tekstów pisanych dla przeciętnego odbiorcy, na ponad 400 tematów związanych ze zdrowiem.

Niektóre biblioteki spełniają także rolę przewodnika po Internecie. Odsyłają pacjenta do stron internetowych wysokiej jakości, w tym do stron internetowych bibliotek i innych organizacji, które posiadają dział przeznaczony dla "konsumentów usług zdrowotnych", oraz prowadzą edukację pacjenta w zakresie samodzielnego wyszukiwania stron internetowych o wysokiej jakości[7].

Jak wspomniała Ewa Busse-Tuczyńska, w Polsce nie postrzega się bibliotek medycznych jako partnerów do współpracy w zakresie tworzenia programów zdrowotnych[8]. Na stronach internetowych polskich bibliotek medycznych nie znajdujemy jak dotąd działu zatytułowanego informacje dla pacjentów czy materiały edukacyjne dla pacjentów. Aczkolwiek polskie biblioteki medyczne zaangażowane są w organizowanie kursów dla lekarzy i innych specjalistów w zakresie szkolenia umiejętności poruszania się po Medline i innych bazach bibliograficznych z zakresu medycyny i nauk pokrewnych. Nie odnotowano natomiast podobnych działań bibliotek w zakresie edukacji pacjentów.

Należałoby postawić pytanie, czy edukacja pacjenta w zakresie wyszukiwania wartościowej informacji w Internecie jest naprawdę konieczna? Czy dostępne w polskim Internecie serwisy i witryny internetowe dotyczące zdrowia, a skierowane do pacjentów, są rzeczywiście złej jakości? Czy przeciętny pacjent, nieposiadający wiedzy o kryteriach oceny jakości stron internetowych, jest w stanie samodzielnie ocenić jakość tej informacji? I wreszcie - czy wskazana jest pomoc bibliotek w zakresie wyszukiwania wartościowej informacji medycznej, dostępnej w Internecie? Przedstawione poniżej badanie pozwala odpowiedzieć przynajmniej na niektóre z tych pytań.

Cel i metody

Celem badania była ocena jakości polskich stron internetowych poświęconych wybranym chorobom społecznym, a kierowanych do pacjentów. W przeprowadzonym badaniu sprawdzono jakość stron internetowych poświęconych dziewięciu wybranym chorobom społecznym (AIDS, alkoholizm, alergie, anoreksja, choroby serca, cukrzyca, depresja, grypa, nowotwory), przeznaczonych dla pacjentów lub zawierających informacje mogące być przydatne z punktu widzenia pacjenta. Biorąc pod uwagę częstotliwość występowania tych chorób, jest wielce prawdopodobne, że właśnie informacji na ich temat będzie poszukiwać przeciętny internauta. W sumie ocenione zostały 103 strony. Kryteria oceny jakości stron internetowych zostały zaczerpnięte z dokumentu e-Europe 2002, opracowanego przez Komisję Wspólnot Europejskich (Bruksela 29.11.2002 r.)[9]. Wybór podyktowany był kodyfikacyjnym charakterem tego dokumentu, który w pewnym sensie stanowił podsumowanie dotychczasowych inicjatyw, podejmowanych w celu stworzenia systemów oceny jakości, mających służyć kontroli jakości stron internetowych związanych ze zdrowiem. Dokument e-Europe wymienia w sumie sześć głównych kryteriów oceny jakości stron i informacji w nich zawartej:

  1. Przejrzystość i uczciwość:
    • podana jest informacja o właścicielu stron WWW (nazwisko/nazwa, adres, adres elektroniczny osoby lub organizacji odpowiedzialnej za badania),
    • jasno sformułowany jest cel tworzenia stron WWW,
    • podana jest informacja o tym, kto jest adresatem zawartości stron,
    • podane są źródła finansowania stron.
  2. Referencje:
    • podane jest źródło informacji prezentowanej na stronach,
    • podane są uprawnienia osób (organizacji) do umieszczania na stronach danej informacji (referencje/kwalifikacje autora informacji).
  3. Aktualizacja:
    • podana jest informacja o ostatniej aktualizacji stron.
  4. Ochrona danych osobowych:
    • zachowane są zasady i procedury ochrony danych osobowych, zgodnie z obowiązującym prawem.
  5. Odpowiedzialność:
    • strona zawiera deklarację odpowiedzialności autora za zamieszczoną informację (możliwość skontaktowania się z webmasterem strony i zgłoszenia zastrzeżeń),
    • linki ze stron prowadzą do stron o sprawdzonej jakości,
    • jasno sformułowane są zasady doboru publikowanego materiału.
  6. Dostępność:
    • strony są łatwo dostępne, czytelne, łatwe do znalezienia, proste w obsłudze etc.

Warto zwrócić uwagę, że wymienione wyżej kryteria oceny jakości nie mają nic wspólnego z merytoryczną kontrolą, mającą na celu ustalenie, czy zawarte na stronie informacje są zgodne z obowiązującymi standardami leczenia danej choroby i wiedzą na jej temat. Ich zasadniczym celem jest raczej sprawdzenie wiarygodności i dostępności prezentowanych informacji (jeżeli autor strony posiada odpowiednie kwalifikacje uprawniające go do udzielania porad i wskazówek dotyczących danej choroby, powołuje się na wiarygodne źródła, jasno precyzuje cel stworzenia strony i jej odbiorcę oraz na bieżąco ją aktualizuje, można przyjąć, że prezentowana informacja jest dobrej jakości).

Z drugiej strony warto jednak zauważyć, że kryteria oceny jakości, opracowane przez Komisję Wspólnot Europejskich, jako priorytet traktują przede wszystkim jakość prezentowanej informacji, na dalszym planie pozostawiając walory techniczne stron i serwisów internetowych (takie, jak: czytelność, nawigacja, konstrukcja techniczna strony), co zgadza się z profilem prezentowanego tutaj badania.

W dwóch punktach pozwolono sobie na pewną "interpretację" kryteriów opracowanych przez Komisję Wspólnot Europejskich, ze względu na swoistą specyfikę stron polskich i pewną "nieścisłość" tych kryteriów. Chodzi tutaj o deklarację odpowiedzialności i kwalifikacje autora strony. Za strony, które spełniły wymóg "odpowiedzialności" uznano te, które wyraźnie informowały pacjentów, że porady udzielane przez Internet nie mogą zastąpić kontaktu lekarz-pacjent, a ich autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za potencjalne szkody wywołane przez złe zastosowanie się do zawartej na danej stronie informacji. Jeśli chodzi o kwalifikacje autora strony, to za strony stosujące się do tego kryterium uznano te, które posiadały dział redakcja, zawierający informacje o kompetencjach i uprawnieniach osób odpowiedzialnych za merytoryczną zawartość strony. W przypadku stron przygotowanych przez osoby prywatne zwrócono uwagę także na to, czy dana osoba ma odpowiednie kwalifikacje (wykształcenie medyczne lub pokrewne) do prezentowania danej informacji.

Jako dodatkowe kryterium oceny jakości uwzględniono odwołanie się na stronach internetowych do powszechnie znanych systemów kontroli jakości (takich, jak: logo jakości, akredytacje, instrukcje obsługi dla użytkowników, ocena strony przez niezależny organ oceny jakości etc). System, według którego zostały ocenione poszczególne strony internetowe, prezentuje tabela nr 1.


Tabela 1. Prezentacja systemu, według którego dokonano pomiaru oceny jakości stron
(ocena jakości serwisów poświęconych grypie)

Kryteria oceny jakości www.grypa.
info.pl
www.
grypa.
pl
www.
grypa.
com
www.ptasiagrypa.
mortin.pl
www.ptasia-grypa.
info.pl
www.ptasia-
grypa.pl
www.
ptasiagrypa.
info
Suma
informacja
o właścicielu
strony
nie nie tak/nie nie tak nie nie 7
jasno
sformułowany
cel strony
tak tak tak nie tak tak tak 1
adresat tak tak tak nie nie nie nie 6
informacje
o źródłach
finansowania
strony
(grant, sponsoring)
nie nie nie nie tak nie nie 3
źródło
informacji
nie nie nie tak nie tak nie/tak 2
kwalifikacje
autora strony
nie nie nie nie nie nie nie 1
prywatność
i ochrona
danych
osobowych
nie nie nie nie nie nie nie 2
aktualizacja
strony
tak nie nie tak nie nie tak 0
deklaracja
odpowie-
dzialności
tak tak nie nie nie tak nie 3
"editorial policy" nie nie nie nie nie nie nie 0
dostępność tak tak nie nie tak tak tak 5
instrumenty
oceny
jakości
nie nie nie nie nie nie nie 0
linki nie wszystkie
aktualne
nie nie nie nie nie nie 0
uwagi Autor
nieznany
Autor
nieznany
nieaktywna Autor
nieznany
Strona
firmy
ubezpieczeniowej
Autor
nieznany
Autor
nieznany
1 strona
komercyjna,
6- autor
nieznany

* grypa jest przykładem choroby, na temat której brakuje profesjonalnych serwisów. Prawie żadna ze stron nie spełnia najważniejszego kryterium jakości, jakim jest podanie informacji o autorze strony.


Ze względu na znikomą liczbę stron dla pacjentów przygotowanych przez instytucje i inne profesjonalne organizacje, w badaniu wzięto pod uwagę wszystkie znalezione serwisy poświęcone danemu problemowi zdrowotnemu, niezależnie od tego, kto jest ich autorem. Strony te były wyszukiwane według następującej strategii wyszukiwania:

  • przeszukanie katalogów stron WWW najpopularniejszych polskich portali internetowych: Onet.pl, Wirtualna Polska, Interia.pl, Hoga.pl, zwłaszcza ich działów dotyczących zdrowia lub poświęconych poszczególnym chorobom,
  • poszukiwanie stron WWW dla pacjentów za pomocą dwóch wyszukiwarek internetowych: www.google.pl i www.onet.pl przy zastosowaniu słów kluczowych będących nazwami wybranych chorób społecznych,
  • poszukiwanie stron poprzez linki prowadzące ze stron internetowych poświęconych poszczególnym chorobom.

Wyszukując strony internetowe poświęcone poszczególnym chorobom starano się naśladować zachowania pacjenta poszukującego interesującej go informacji. Dlatego też poszukując serwisów internetowych poświęconych danej chorobie za pomocą wyszukiwarek sprawdzono tylko pierwsze 20 adresów, zdając sobie sprawę z faktu, że przeciętny użytkownik Internetu rzadko kiedy sprawdza wszystkie adresy znalezione przez wyszukiwarkę.

Na drugim etapie badań nad stroną oceniano procent stron poświęconych danej chorobie, spełniających zastosowane kryteria jakości (tabela nr 2). Dodatkowo przedstawiono, jaki jest udział poszczególnych instytucji w tworzeniu stron internetowych na temat chorób społecznych (tabela nr 4). Tabela nr 5 przedstawia, jak pod względem jakości wypadają strony poszczególnych organizacji.


Tabela 2. Liczba stron internetowych poświęconych poszczególnym chorobom, spełniających przyjęte kryteria jakości

  AIDS alkoholizm cukrzyca alergie anoreksja choroby serca depresja grypa nowotwory w sumie wynik w procentach
Liczba wszystkich stron
na temat danej choroby*
15 13 12 10 4 10 13 7 19 103 
Liczba stron spełniających dane kryterium jakości:
informacja
o właścicielu strony
7 6 9 4 0 5 8 1 14 54 52%
jasno sformułowany
cel strony
12 6 11 4 3 4 3 6 12 61 59%
adresat 9 5 8 7 0 5 4 3 7 48 47%
informacje o źródłach
finansowania strony
3 4 2 3 0 1 4 1 5 23 22%
źródło informacji 5 7 6 2 2 3 4 2 3 34 33%
kwalifikacje autora strony 4 4 2 1 0 3 5 0 7 26 25%
prywatność i ochrona
danych osobowych
2 1 2 3 0 0 1 0 0 9 9%
aktualizacja strony 7 6 6 6 0 3 6 3 5 42 41%
deklaracja odpowiedzialności 1 3 7 3 0 3 2 3 8 30 29%
"editorial policy" 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
dostępność 11 11 9 7 3 6 13 5 13 78 76%
instrumenty oceny jakości 0 0 1 3 0 1 0 0 0 5 5%
linki 4 9 7 3 1 3 8 0 7 42 41%

*W pierwszej linijce podana jest liczba wszystkich stron, jakie znaleziono na temat danej choroby. Całkowitą liczbę stron przedstawiono w polu suma, oznaczonym kolorem niebieskim. Druga część tabelki przedstawia ile stron dotyczących poszczególnej choroby spełnia zastosowane kryteria jakości.


W ostatnim etapie badania wzorem amerykańskiego Medical Library Association (MLM) wyróżnionych zostało 15 najlepszych stron internetowych dotyczących chorób społecznych, które mogą zostać polecone konsumentom usług zdrowotnych.


Tabela 3. Liczba stron internetowych, poświęconych danej chorobie, które spełniają przynajmniej 7 z 13
zastosowanych w badaniu kryteriów oceny jakości

  Liczba stron spełniających przynajmniej 7 z 13
kryteriów oceny jakości
Wynik w procentach
AIDS 2 (z 15) 13%
alkoholizm 2 (z 13) 15%
alergie 3 (z 10) 30%
anoreksja 0 (z 4) 0
cukrzyca 3 (z 12) 25%
depresja 1 (z 13) 8%
choroby serca 2 (z 10) 10%
grypa 0 (z 7) 0
nowotwory 5 (z 19) 26%
w sumie 18 (z 103) 17%

Wyniki badania

  1. Przebadane strony internetowe w dużej części nie spełniają podstawowych kryteriów jakości, jakie powinna spełniać dobra strona internetowa. Tylko 52% stron podaje autora strony, 59% ma jasno sformułowany cel strony, a 47% informuje, do kogo jest kierowana dana strona. Na bieżąco aktualizowanych jest 41% badanych stron. Deklaracja odpowiedzialności jest sformułowana na 29% stron, a tylko 9% z nich stosuje się do zasady ochrony danych osobowych (tabela nr 2).
  2. Tylko 17% z przebadanych stron internetowych dla pacjentów (zawierających porady dla pacjentów), a poświęconych chorobom populacyjnym, spełnia przynajmniej 7 z 13 kryteriów jakości, tzn. 12 kryteriów + logo (tabela nr 3).
  3. Brakuje stron dla pacjentów przygotowanych przez profesjonalne organizacje (szpitale, instytucje rządowe). Tylko 10 ze 103 stron jest przygotowanych przez instytucje (tabela nr 4).
  4. Najwięcej stron dla pacjentów (38) jest stworzonych przez osoby prywatne (tabela nr 4). W większości strony te są niskiej jakości, a ich autorzy wyraźnie nie stosują się do znanych powszechnie kryteriów jakości (tylko 16% stron stworzonych przez osoby prywatne jest dobrej jakości; wyniki te pokazuje tabela nr 5). Warto jednak zaznaczyć, że także strony stworzone przez instytucje i stowarzyszenia nie zawsze spełniają kryteria (tabela nr 5 pokazuje, że tylko 30% tych stron spełnia 7 z 13 kryteriów jakości).
  5. Tylko 5% stron posiada logo jakości (HON lub inne). Inne systemy nie są najwyraźniej znane polskim twórcom stron WWW.
  6. Maksymalnie spełnionych zostało 11 z 13 kryteriów zastosowanych przeze mnie do oceny polskich stron internetowych. Wypełniła je strona poświęcona zagadnieniom alergii pokarmowej u dzieci i młodzieży, przygotowana przez zespół III Kliniki Chorób Dzieci Akademii Medycznej Samodzielnego Publicznego Dziecięcego Szpitala w Białymstoku (http://www.alergia-pokarmowa.med.pl/). Odszukane strony internetowe spełniają przeciętnie około 6-8 kryteriów (tabela nr 6).
  7. Żadna ze stron nie spełniła wszystkich (13) kryteriów oceny jakości.
  8. Najwięcej serwisów dobrej jakości (30%), tzn. spełniających przynajmniej 7 z 13 kryteriów jakości, poświęconych jest problemom alergii. Najsłabiej pod tym względem wypadają strony poświęcone anoreksji (0%) i grypie (0%) (tabela nr 3). W przypadku tych dwóch ostatnich chorób odnotowano brak profesjonalnych serwisów przygotowanych przez instytucje lub stowarzyszenia, jak również brak serwisów dobrej jakości.
  9. Strony internetowe wypadają najlepiej pod względem stosowania kryterium dostępności (76% spełnia to kryterium), najsłabiej w zakresie "editorial policy" (czyli prezentacji zasady doboru materiału na stronę internetową). Żadna z przeanalizowanych przeze mnie stron nie spełniła tego kryterium (tabela nr 2).
  10. 25% stron spełnia kryterium, jakim jest prezentacja kwalifikacji autora strony (tabela nr 2), ale tylko jedna strona czyni to w sposób zadowalający: http://www.nie-dla-depresji.pl/ (dział: nasz specjalista).
  11. Niewiele stron prezentuje informacje w sposób czytelny i uporządkowany. W większości konieczne jest szczegółowe przeszukanie strony w celu znalezienia np. informacji o autorze.
  12. 15 najlepszych stron, czyli takich, które spełniają przynajmniej 7 z 13 przyjętych w badaniu kryteriów jakości, przedstawia tabela nr 6.

Tabela 4. Udział poszczególnych instytucji w tworzeniu stron internetowych na temat chorób społecznych

  AIDS alkoholizm alergia anoreksja choroby serca cukrzyca depresja grypa nowo-
twory
w sumie:
instytucja sprawcza Liczba stron, które na temat danej choroby wykonały poszczególne instytucje:
strony instytucji rządowych
i szpitali publicznych
4 2 2   1 1   10
strony towarzystw naukowych 3    2 2 2  1 10
strony komercyjne   1 3   1 3 1 5 14
strony fundacji   1   1  1   3
strony przedstawiające
wyniki badań
(autorem są instytuty naukowe)
     1    1 2
strony prywatne 5 10  4 4 4 6  5 38
strony, których wykonawca
jest nieznany
2  5   3  6 4 20
strony programów
(projektów naukowych)
     1 1   2 4
inne 1    1    1 3


Tabela 5. Zależność między rodzajem właściciela strony internetowej a jej jakością

Strony: Liczba stron, które spełniają 7 z 13 kryteriów jakości Wynik w procentach
instytucji rządowych i szpitali publicznych 3 (z 10) 30%
towarzystw naukowych 3 (z 10) 30%
komercyjne 2 (z 14) 14%
fundacji 1 (z 3) 33%
instytucji naukowych 0 (z 2) 0
osób prywatnych 6 (z 38) 16%
instytucji nieznanych 2 (z 20) 10%
programów/projektów naukowych 0 (z 3) 0
inne 1 (z 3) 33%
ogółem: 18 (z 103) 17%

Wnioski z badań

Przeprowadzone badanie wykazało niską jakość polskich stron WWW prezentujących informację medyczną. Wiele z przebadanych stron, poświęconych chorobom społecznym, nie spełnia podstawowych kryteriów decydujących o jakości prezentowanych informacji takich, jak: przejrzystość i uczciwość (podanie na stronie informacji o autorze strony i jego kwalifikacjach, sformułowanie celu strony i jej adresata), referencje (podanie źródeł prezentowanej informacji), aktualizacja informacji (czyli data ostatniej aktualizacji strony). Pacjent czy konsument usług zdrowotnych, poszukujący w Internecie informacji na temat danego schorzenia, może trafić na dużą liczbę stron niskiej jakości lub stron komercyjnych, pisanych pod kątem reklamy konkretnego produktu (np. reklamy leków). Biorąc pod uwagę fakt, że w Polsce nie powstała dotychczas instytucja specjalizująca się w ocenie serwisów internetowych, a dostępne w polskim Internecie katalogi nie oceniają jakości polecanych stron, co może stanowić potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, należy przypuszczać, że konieczne jest wsparcie pacjenta/konsumenta informacji o zdrowiu w zakresie poszukiwań wartościowej informacji medycznej. Pomoc taką, w postaci tworzenia przewodników czy w zakresie doraźnej oceny jakości serwisów i poszczególnych komunikatów, mogłyby świadczyć biblioteki.

Tendencję do ukierunkowywania swoich usług na specyficznego klienta, jakim jest pacjent/konsument usług zdrowotnych, można zauważyć w ostatnich latach w bibliotekach w krajach zachodnich. W Kanadzie i Stanach Zjednoczonych przy bibliotekach publicznych tworzone są wyspecjalizowane centra informacji dla konsumentów opieki zdrowotnej[10] (consumer health information center or services). Biblioteki mniej zamożne tworzą strony internetowe poświęcone problemom zdrowotnym lub umieszczają na swoich wewnętrznych stronach internetowych linki do innych stron z wartościową informacją medyczną. Charakterystycznym zjawiskiem jest coraz częstsze nawiązywanie przez biblioteki publiczne współpracy z bibliotekami naukowymi i szpitalami w zakresie tworzenia centrów edukacji dla pacjentów. Podobne zjawisko otwierania się na konsumentów opieki zdrowotnej można także zauważyć w bibliotekach medycznych. Bibliotekarze są już nie tylko specjalistami od wyszukiwania informacji, ale również wyszkolonymi znawcami w zakresie wartościowania źródeł informacji. Ich nowym zadaniem jest wspieranie odbiorców usług zdrowotnych w zakresie poszukiwania wysokiej jakości informacji o zdrowiu poprzez tworzenie baz danych lub stron internetowych odsyłających do wartościowych źródeł bądź też szkolenie konsumentów w zakresie nabycia umiejętności samodzielnej oceny informacji dostępnej w Internecie.

Myślę, że nowym zadaniem polskich bibliotek publicznych, bibliotek działających przy centrach zdrowia publicznego i szpitalach, a także być może bibliotek medycznych powinno być stopniowe otwarcie swoich usług na nowego klienta - przeciętnego odbiorcę usług zdrowotnych, czyli pacjenta. W polskich warunkach może być to zadanie szczególnie trudne, ze względu na ograniczone środki budżetowe bibliotek. Myślę, że w rozwiązaniu tego problemu pomocna może być próba uzyskania dofinansowania ze strony Unii Europejskiej w ramach funduszy strukturalnych lub też, wzorem bibliotek zachodnich - nawiązanie współpracy z innymi bibliotekami i szpitalami oraz utworzenie wspólnymi siłami profesjonalnego ośrodka informacji dla pacjentów.

Pierwszym krokiem na drodze wyspecjalizowania się biblioteki w zakresie edukacji pacjentów może być zamieszczenie na stronie linków do wartościowych źródeł informacji, w tym także - sprawdzonej i wyselekcjonowanej informacji internetowej. W przyszłości strony te mogą zostać przekształcone w samodzielną witrynę internetową, służącą edukacji pacjentów. Mam nadzieję, że przeprowadzone badanie może okazać się pomocne w selekcji wartościowych źródeł informacji.


Tabela 6. Przedstawia najlepsze strony internetowe, dotyczące chorób społecznych
i spełniające przynajmniej 7 z 13 kryteriów jakości

1.http://www.alergia-pokarmowa.med.pl11 pkt*
2.http://www.nie-dla-depresji.pl10 pkt
3.http://www.cukrzyca.info.pl/pacjent/co_nowego/news9 pkt
4.http://www.sercedziecka.org.pl9 pkt
5.http://www.nadcisnienietetnicze.pl/pacjent/czy_wiesz_ze/curio9 pkt
6.http://niepije.pl8 pkt
7.http://www.tenjaras.webpark.pl 8 pkt
8.http://cukrzyca.slam.katowice.pl 8 pkt
9.http://www.biust.pl/rak_piersi/rak.htm7 pkt
10.http://www.kobietaahiv.pl 7 pkt
11.http://www.swrazem.republika.pl/1.html 7 pkt
12.http://cukrzyca.akcjasos.pl 7 pkt
13.http://republika.pl/pomozcie_mojemu_tacie 7 pkt
14.http://www.rakpiersi.pl/php/news_2_11_1603_nl.html 7 pkt
15.http://www.apsik.pl/pages/start 7 pkt

* liczba punktów przyznanych stronom odpowiada liczbie spełnianych przez nie kryteriów oceny jakości stron internetowych.


Przypisy:

[1] Health information online [on-line]. Pew Internet & American Life Project, 2004 [dostęp 17 stycznia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Healthtopics_May05.pdf.

[2] Europe Health 2006 [on-line]. Reader`Digest Europe Health, 2006 [dostęp 24 stycznia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://www.rdtrustedbrands.com/health/.

[3] Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych w 2006 [on-line]. Główny Urząd Statystyczny, 2006 [dostęp 18 stycznia 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/spoleczenstwo_informacyjne/2006/index.htm.

[4] The librarian`s role in the provisions of consumer health information and patient education. Policy Statement by the Medical Library Association and the Consumer and Patient Health Information Section (CAPHIS/MLA). The Bulletin of the Medical Library Association 1996, R. 2, nr 84, s. 238-239.

[5] ŚNIECHOWSKA-KARPIŃSKA, A. Czy Internet zastąpi Goździkową? Informacje na temat ochrony zdrowia w serwisie dla pacjentów U.S. National Library of Medicine i na stronach WWW w języku polskim. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2005 nr 8 (69) [dostęp 29 grudnia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2005/69/sniechowska.php. ISSN 1507-7187.

[6] BUSSE-TURCZYŃSKA, E. Dostęp online do informacji o zdrowiu na internetowych stronach bibliotek. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2005 nr 8 (69) [dostęp 29 grudnia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2005/69/busse.php. ISSN 1507-7187.

[7] The challenge of providing consumer health information services in public library [on-line]. American Association for the Advancement of Science [dostęp 18 stycznia 2007]. Dostępny w World Wide Web: http://ehrweb.aaas.org/PDF/ChallengePubLibraries.pdf.

[8] BUSSE-TURCZYŃSKA, E. Dostęp online do informacji o zdrowiu na internetowych stronach bibliotek. In Biuletyn EBIB [on-line]. 2005 nr 8 (69) [dostęp 29 grudnia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://ebib.oss.wroc.pl/2005/69/busse.php. ISSN 1507-7187.

[9] eEurope 2002: Quality Criteria for Health related Websites [on-line]. Commission of the European Communities [dostęp 6 kwietnia 2006]. Dostępny w World Wide Web: http://europa.eu.int/information_society/eeurope/ehealth/doc/communication_acte_en_fin.pdf.

[10] Jednym z pierwszych centrów informacji medycznej dla konsumentów utworzonych przy bibliotece publicznej było Centrum Informacji Zdrowotnej (The Health Information Center) utworzone przy Wheaton Regional Library w Montgomery County (USA). Oprócz spełniania funkcji centrum gromadzącego i udostępniającego wszelkiego rodzaju źródła informacji o problemach medycznych (książki, czasopisma, bazy danych, materiały multimedialne, etc.) Wheaton Library`s Health Information Center (HIC) specjalizuje się w udzielaniu informacji na tematy zdrowotne konsumentom opieki zdrowotnej, uczestniczy w programach edukacyjnych na tematy zdrowotne oraz samodzielnie tworzy programy, służące m.in. edukacji emigrantów.

 Początek strony



Ocena jakości informacji medycznej dostępnej w Internecie – jako zadanie dla bibliotek / Ewa Dobrogowska-Schlebusch// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska. - Nr 3/2007 (84) kwiecień. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2007. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2007/84/a.php?dobrogowska_schlebusch. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187