EBIB Nr 11/2006 (81), Stan i perspektywy polskich zasobów cyfrowych w Internecie. Artykuł sponsora Poprzedni artykuNastpny artyku  

 


Elżbieta Szczęsny
Max Elektronik S.A.

Nowości w systemie PROLIB M21
DZIECIOOPAC



W bibliotekach publicznych można zaobserwować konsekwentne obejmowanie automatyzacją kolejnych obszarów ich funkcjonowania. Po okresie stosowania informatyki do opracowania zbiorów i tworzenia baz danych, następnie do obsługi wypożyczalni i czytelni dla dorosłych, system informatyczny stopniowo wprowadzany jest do oddziałów i bibliotek dziecięcych. W efekcie dzieci i młodzież stają przed koniecznością korzystania z katalogu elektronicznego, który przygotowywany był z myślą o czytelnikach dorosłych, mogą więc mieć problemy z obsługą typowego katalogu OPAC. Równocześnie obserwujemy pojawienie się na świecie trendów w rozwoju interfejsów WWW, które akcentują potrzebę szczególnego traktowania niektórych grup użytkowników Internetu w procesie tworzenia serwisów do nich skierowanych. Serwisy dla nich nie mogą być budowane według ogólnych reguł tworzenia stron internetowych ze względu na:

  • specyficzne zachowanie, np. dzieci,
  • ograniczenia, np. osoby starsze,
  • niepełnosprawności, np. osoby niewidome.

Systemy informatyczne usprawniają zarządzanie biblioteką, oferując użytkownikowi szybszy dostęp do informacji o zbiorach. Ponieważ jednak informacja zawarta w katalogach elektronicznych bibliotek zapisywana jest przy użyciu standardów bibliotecznych i informatycznych, z zastosowaniem symboli klasyfikacji, haseł przedmiotowych, słów kluczowych, fachowego słownictwa bibliotekarskiego, użytkownikowi, zwłaszcza młodemu, może zabraknąć kompetencji, aby tego typu zapytania formułować i kierować do systemu komputerowego. Z badań wynika, że młodzi użytkownicy (i nie tylko oni) mają trudności w korzystaniu z katalogów tradycyjnych i komputerowych, ponieważ:

  • brak im umiejętności posługiwania się klawiaturą,
  • alfabetyczna kolejność wyrażeń sprawia im trudności,
  • brak im znajomości słownictwa, narzędzi informacyjnych,
  • stosowanie słów kluczowych czy haseł przedmiotowych stanowi problem,
  • brak im umiejętności formułowania zapytania wyszukiwawczego[1].

Celem pionierskiego projektu rozwojowego, który Państwu właśnie prezentuję, jest przede wszystkim stworzenie:

  • przyjaznego dla dziecka dostępu do katalogu elektronicznego w systemie PROLIB,
  • elastycznego w zarządzaniu portalu dziecięcego o wielu możliwościach, m.in. kanał komunikacji z biblioteką, miejsce zabawy i edukacji,
  • interfejsu WWW do katalogu OPAC WWW współpracującego z dowolnym systemem bibliotecznym.

Mając na uwadze profil konkretnego użytkownika, staraliśmy się stworzyć narzędzie, które będzie bardzo proste w obsłudze i to nie tylko dla czytelnika, ale także dla bibliotekarza, który ten moduł musi przygotować do pracy w swojej bibliotece. Zastosowaliśmy różne środki wspomagające niewielkie kompetencje i sprawność młodego użytkownika, oprócz tekstu także grafikę, dźwięk, animacje, przejrzysty sposób prezentacji danych, przyjazny interfejs podpowiadający kolejne kroki. Z interfejsem użytkownik (biblioteka) może zintegrować różne bazy podzbiorów:

  • dane graficzne, np. ilustracje z książek,
  • dane dźwiękowe, np. czytane książeczki z wykorzystaniem lektora lub syntezatora mowy, muzyka,
  • dane multimedialne, np. wybrane kadry z filmów, charakterystyczne dialogi,
  • dane tekstowe, np. zdigitalizowane książki, wpisane przez bibliotekarza teksty.

OPAC WWW dla dzieci, nazwany przez nas roboczo "Dziecioopac" (analogicznie do stosowanych za granicą nazw "Kinderopac", "Kidsopac", "Chidren's Opac"), który będzie niezależnym modułem systemu PROLIB, w wersji docelowej będzie pełnił:

  • Funkcję elektronicznego katalogu z możliwością:
    • pracy na bazie danych systemu PROLIB,
    • wyszukiwania dokumentów według kryteriów ustalonych przez bibliotekę,
    • wypożyczenia dostępnego dokumentu,
    • prezentacji informacji o książce (tekst pisany i/lub tekst czytany),
    • dołączania fotografii okładek,
    • prezentacji nowości w bibliotece,
    • wyboru "pomocnika" w podróży po portalu z dostępnych (w tej chwili jest trzech pomocników) w zależności od upodobań małego czytelnika.

          
    Kraciuś   Łatek   Łatka

  • Funkcję portalu dziecięcego o wielu możliwościach:
    • kanał komunikacji z biblioteką,
    • wewnętrzny komunikator - chat,
    • ranking książek przeczytanych przez użytkowników (dzieci i młodzież lubią wiedzieć, które książki podobały się ich rówieśnikom),
    • opinie na temat książki,
    • możliwość dołączenia zdigitalizowanej lub czytanej książki (z zastosowaniem syntezy mowy lub czytanej przez lektora),
    • miejsce zabawy i edukacji.
  • Funkcję "cyfrowej biblioteki dla dzieci" (plany na przyszłość):
    • możliwość dołączenia i zarządzania zdigitalizowanymi książkami.


Aplikacja składa się z dwóch podstawowych części, administrowania aplikacją i interfejsu użytkownika. Administrator daje bibliotekarzom możliwość przygotowania interfejsu w sposób, który będzie odpowiadał potrzebom konkretnej biblioteki.


Moduł Administratora umożliwia zarządzanie klasyfikacją dodatkową, czyli tą, która funkcjonuje w konkretnej bibliotece dla dzieci, niezależnie od opracowania rzeczowego, stosowanego w bibliotece, np. UKD czy JHP BN. Może to być zalecany przez Bibliotekę Narodową układ działowo-poziomowy lub inna charakterystyka rzeczowa stworzona przez bibliotekę i wykorzystana do zbudowania "drzewa kategorii". "Drzewko kategorii" może być tworzone przez biblioteki z zastosowaniem dowolnych nazw kategorii i dowolnych, wybranych ze zbioru 400 ikonek dostępnych w module. Poniżej przykład, w jaki sposób dla kategorii "Zwierzęta" można budować elementy podkategorii:

Budowanie "drzewka kategorii" w bibliotece 1



Budowanie "drzewka kategorii" w bibliotece 2

Moduł Administratora daje ponadto możliwość zarządzania elementami graficznymi, wykorzystywanymi w Dziecioopacu, obsługę opracowania dokumentów, obsługę rankingu książek oraz konfigurację samego administratora i interfejsu OPAC.

Menu główne modułu Administrator

Zarządzanie elementami graficznym - kategorie nadrzędne

Zarządzanie elementami graficznym - "drzewko kategorii" i wiązanie nazw kategorii z ikonkami

Opracowanie: łączenie opisu z fotografią okładki

Sposoby pracy z modułem:

Bibliotekarze, którzy w swoich bibliotekach, w działach dla dzieci, zechcą wdrożyć moduł, będą mogli wybrać jeden z kilku sposobów pracy lub wariant mieszany, łączący różne metody. Zawsze jednak pierwszym krokiem jest opracowanie klasyfikacji dodatkowej i przyporządkowanie kategoriom elementów graficznych. Opracowanie konkretnej książki może odbywać się w dziale opracowania lub bezpośrednio w dziale dziecięcym. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, dokument można opracować od razu lub też przygotować sobie partię książek, wyszukując właściwe rekordy bibliograficzne w bazie systemu PROLIB i przekazując je do Poczekalni, a potem, w dogodnym dla bibliotekarza momencie, kontynuować opracowanie.

Ponadto moduł Opracowanie umożliwia podgląd szczegółowych informacji o danym dokumencie, przydzielenie dokumentu do kilku kategorii, nadanie dokumentowi opisu i ewentualną zamianę tego tekstu na mowę (za pomocą oprogramowania do syntezy mowy) i odtwarzanie go w interfejsie OPAC WWW. Istnieje także możliwość podpięcia okładki prezentującej dany dokument oraz innych plików multimedialnych, przechowywanych lokalnie na komputerze.


Interfejs użytkownika umożliwia wyszukiwanie dokumentu w katalogu, uzyskanie informacji o nim (tekst pisany lub mówiony), a także wypożyczenie wybranej i dostępnej pozycji. Interfejs został tak skonstruowany, żeby budowanie strategii wyszukiwawczej odbywało się w możliwie prosty, a zarazem zabawny i przyjemny sposób.

Ograniczanie zbioru odpowiedzi odbywa się poprzez klikanie i zawężanie do:

  • kategorii
  • typu dokumentu
  • języka dokumentu
  • kategorii wiekowej

Wyszukiwanie: budowanie strategii wyszukiwawczych poprzez "klikanie"

Młodzi czytelnicy, którzy potrafią pisać, mogą samodzielnie wpisywać wyrażenie wyszukiwawcze, korzystając z pola edycji lub posługując się klawiaturą.

Wyszukiwanie: wpisywanie wyrażenia wyszukiwawczego

Podgląd szczegółowych informacji o danym dokumencie

Wypożyczenie książki jest możliwe w przypadku jej dostępności i odbywa się również w bardzo prosty sposób poprzez kliknięcie ikonki.

"Dziecioopac" jest modułem, który w przyszłości chcemy dalej rozwijać przy współpracy z bibliotekarzami z działów dziecięcych, ale przede wszystkim z dziećmi, które są adresatami tego projektu.

Produkt będzie dostępny w sprzedaży w połowie 2007 roku.

Przypis

[1] Informacje na ten temat można znaleźć w publikacjach: ŁACIAK, B. (red.) Dziecko we współczesnej kulturze medialnej. Warszawa: ISP, 2003. ISBN 83-88594-97-4; KUREK-KOKOCIŃSKA, S. System informacyjny dla dzieci i młodzieży o książkach, filmach i grach: studium teoretyczne. Łódź: Uniwersytet Łódzki,1999. ISBN 83-7171-258-8; ŚWIGOŃ, M. Bariery informacyjne: podstawy teoretyczne i próba badań w środowisku naukowym. Warszawa: SBP, 2006. ISBN 83-89316-64-1.

KONTAKT


Max Elektronik S.A. ul. Dąbrowskiego 12
65-021 Zielona Góra
Tel. +48 68/ 45 31 310 do 317
Fax +48 68/ 45 31 350
Max Elektronik S.A. - Oddział Katowice
ul. Ligocka 103
40 - 568 Katowice
Tel. +48 32/ 603 24 26
Fax +48 32/ 603 24 26

www.prolib.pl

 Początek strony



Nowości w systemie PROLIB M21 / Elżbieta Szczęsny// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska. - Nr 11/2006 (81) grudzień/styczeń. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2007. - Tryb dostępu: http://www.ebib.info/2007/81/prolib.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187