EBIB 
Nr 2/2004 (53), Biblioteki a prawo. Badania, teorie, wizje
 Poprzedni artyku┼é Nast─Öpny artyku┼é   

 


Łucja Bednarczuk-Kravić
Biblioteka Gazownictwa
Centrum Szkolenia Gazownictwa
Warszawa

Problematyka bibliotek publicznych w Chorwacji

(w oparciu o do┼Ťwiadczenia autorki, wyniesione z pracy w bibliotece publicznej w Novej Gradisce w latach 1979-1991)


Zgodnie z planem transformacji dzia┼éalno┼Ťci bibliotecznej i utworzenia sieci biblioteczno-informacyjnej w Chorwacji, biblioteki publiczne stan─Ö┼éy przed zadaniem dostosowania si─Ö do standard├│w mi─Ödzynarodowych. Przede wszystkim jednak musia┼éy dostosowa─ç si─Ö do standard├│w chorwackich, gdy┼╝ nie we wszystkich bibliotekach publicznych by┼éy one spe┼énione. Decydenci (dyrektorzy lub w┼éadze samorz─ůdowe) obiecywali na ten cel fundusze, lecz w praktyce nie starcza┼éo ┼Ťrodk├│w na rozw├│j i dzia┼éalno┼Ť─ç statutow─ů bibliotek.

W regionie Osijek biblioteki publiczne r├│┼╝ni┼éy si─Ö mi─Ödzy sob─ů statusem (nieliczne by┼éy samodzielne) i kondycj─ů finansow─ů, co mia┼éo wp┼éyw na liczb─Ö zatrudnionych, warunki lokalowe, zbiory i wyposa┼╝enie w odpowiednie narz─Ödzia pracy. Sytuacja bibliotek by┼éa uzale┼╝niona od ┼Ťrodk├│w, jakie otrzymywa┼éy one z bud┼╝etu powiat├│w. Na terenie Chorwacji regu┼é─ů by┼éo, ┼╝e biblioteki du┼╝e, w ┼Ťrodowiskach rozwini─Ötych ekonomicznie lub w du┼╝ych miastach by┼éy samodzielne pod wzgl─Ödem organizacyjnym, natomiast w ┼Ťrodowiskach biedniejszych lub mniejszych wchodzi┼éy w sk┼éad innych instytucji kultury i wraz z nimi tworzy┼éy mniejsze lub wi─Öksze o┼Ťrodki.

Jedn─ů z takich zintegrowanych bibliotek by┼éa Biblioteka im. dr M. ─Éuri─ç wchodz─ůca w sk┼éad rozwini─Ötego, jak na owe czasy, Uniwersytetu Ludowego im. M. A. Reljkovi─ç z Novej Gradiski. Powiat Nova Gradiska liczy┼é oko┼éo 30 000 mieszka┼äc├│w, a najwi─Öksze miasto - oko┼éo 12 000 mieszka┼äc├│w. W sk┼éad Uniwersytetu, w okresie jego najwi─Ökszego rozwoju, wchodzi┼éy nast─Öpuj─ůce instytucje: centrum kultury, muzeum (zbiory historyczne, archeologiczne i etnograficzne), biblioteka, galeria artystyczna, szko┼éa j─Özyk├│w obcych, szko┼éa wieczorowa dla doros┼éych, szko┼éa muzyczna I stopnia, a tak┼╝e radio lokalne, czasopismo - tygodnik (potem dwutygodnik), wydawnictwo. Uniwersytet posiada┼é sal─Ö teatraln─ů licz─ůc─ů 250 miejsc, w kt├│rej organizowane by┼éy go┼Ťcinne wyst─Öpy teatr├│w, koncerty, sympozja i konferencje.

Powy┼╝sze instytucje przechodzi┼éy proces integracji stopniowo przez okres kilkudziesi─Öciu lat. W okresie swojej ┼Ťwietno┼Ťci Uniwersytet Ludowy zatrudnia┼é ponad 30 os├│b na pe┼énych etatach oraz dodatkowo wsp├│┼épracownik├│w spoza instytucji. Inne powiatowe o┼Ťrodki kultury regionu Osijek opr├│cz dzia┼éalno┼Ťci statutowej prowadzi┼éy r├│wnie┼╝ dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcz─ů, przynosz─ůc─ů konkretne dochody, jak np. szko┼éy nauki jazdy. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e nie mia┼éo to wp┼éywu na popraw─Ö sytuacji finansowej bibliotek dzia┼éaj─ůcych w ramach tych instytucji.

Stanowisko w┼éadz powiatowych w kwestii samodzielno┼Ťci mniejszych bibliotek publicznych by┼éo jednoznaczne. Poniewa┼╝ brakowa┼éo ┼Ťrodk├│w na samodzieln─ů dzia┼éalno┼Ť─ç r├│┼╝nych instytucji kultury i o┼Ťwiaty, w tym tak┼╝e bibliotek, najlepszym wyj┼Ťciem by┼éo ich ┼é─ůczenie. Dyrekcja, dzia┼é administracyjny i ksi─Ögowo┼Ť─ç by┼éy wsp├│lne dla wszystkich instytucji i to dawa┼éo konkretne oszcz─Ödno┼Ťci. Zatrudnieni na Uniwersytecie fachowcy r├│┼╝nych specjalno┼Ťci: dziennikarze, nauczyciele, graficy, bibliotekarze, animatorzy kultury itp. wsp├│┼épracowali ze sob─ů przy realizacji wsp├│lnych program├│w.

Uniwersytet otrzymywa┼é ┼Ťrodki z powiatu w wysoko┼Ťci 50% swojego rocznego bud┼╝etu i aby realizowa─ç programy i cele statutowe, musia┼é wypracowa─ç pozosta┼éych 50% ┼Ťrodk├│w. Dochody przynosi┼éy przede wszystkim kursy j─Özykowe, radio, wydawnictwo oraz wynajmowanie sal. Dyrekcja k┼éad┼éa zawsze nacisk na oszcz─Ödne gospodarowanie ┼Ťrodkami, planowe i skoordynowane wykorzystanie istniej─ůcych zasob├│w ludzkich i materialnych. Dla przyk┼éadu, podczas przeprowadzania si─Ö do nowego obiektu, wszyscy zatrudnieni brali udzia┼é w porz─ůdkowaniu i sprz─ůtaniu lokali.

Centrum dysponowa┼éo dwoma samochodami osobowymi, kt├│re by┼éy wykorzystywane zgodnie z zapotrzebowaniem zg┼éaszanym wcze┼Ťniej przez pracownik├│w. Je┼╝eli dziennikarz wybiera┼é si─Ö w teren, jecha┼é z nim bibliotekarz lub pracownik muzeum, aby w tym samym czasie realizowa─ç swoje zadania.

Sytuacja bibliotek dzia┼éaj─ůcych w ramach innych instytucji kultury by┼éa uzale┼╝niona od kilku czynnik├│w. Je┼╝eli bibliotekarze mieli kierunkowe wykszta┼écenie, cechowali si─Ö duchem walki, mieli poparcie dyrekcji i pomoc merytoryczn─ů biblioteki nadrz─Ödnej, np. regionalnej, a biblioteka posiada┼éa pewn─ů samodzielno┼Ť─ç (funkcjonowa┼éa jako odr─Öbna jednostka i mia┼éa kierownika), w├│wczas zajmowa┼éa pozycj─Ö r├│wnorz─Ödn─ů z innymi dzia┼éami instytucji.

Biblioteka, w kt├│rej zacz─Ö┼éam pracowa─ç w 1979 roku, by┼éa na pocz─ůtku procesu integracyjnego z Uniwersytetem Ludowym. Wcze┼Ťniej zatrudnia┼éa dw├│ch pracownik├│w bez wykszta┼écenia bibliotekarskiego (jeden z wykszta┼éceniem ┼Ťrednim, drugi z podstawowym), zajmowa┼éa stare lokale i posiada┼éa stare zbiory, kt├│re zosta┼éy cz─Ö┼Ťciowo zniszczone w czasie powodzi. G┼é├│wn─ů przyczyn─ů integracji by┼éy wzgl─Ödy finansowe, gdy┼╝ w ten spos├│b w┼éadze powiatowe mog┼éy przeznacza─ç na utrzymanie biblioteki o wiele mniej ┼Ťrodk├│w. Po integracji z Uniwersytetem biblioteka przesz┼éa okres dynamicznego rozwoju. W 1986 roku posiada┼éa ju┼╝ odpowiednie pomieszczenia: wypo┼╝yczalni─Ö dla dzieci z czytelni─ů, wypo┼╝yczalni─Ö dla doros┼éych, czytelni─Ö studyjn─ů, nowe wyposa┼╝enie, pi─Öciu pracownik├│w z przygotowaniem bibliotecznym, w tym dw├│ch z wykszta┼éceniem wy┼╝szym. Na terenie powiatu otwarte zosta┼éy trzy filie biblioteczne. Zacz─Ö┼éa by─ç cenion─ů instytucj─ů w powiecie, jak r├│wnie┼╝ poza nim. Dowodem tego by┼éo otrzymanie w 1990 roku pierwszej dorocznej nagrody w Chorwacji za osi─ůgni─Öcia w dziedzinie dzia┼éalno┼Ťci bibliotecznej.

Dyrekcja wspiera┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç biblioteki i rozumia┼éa potrzeby jej u┼╝ytkownik├│w. Jak twierdzi┼é dyrektor Uniwersytetu, biblioteka powinna by─ç wizyt├│wk─ů ca┼éej instytucji. Dobrym i po┼╝ytecznym poci─ůgni─Öciem dyrekcji by┼éo przy┼é─ůczenie do niej ma┼éego dzia┼éu wydawniczego, gdy┼╝ ┼Ťrodki ze sprzeda┼╝y ksi─ů┼╝ek przeznaczane by┼éy na zakup nowo┼Ťci dla biblioteki. Innym sposobem pozyskiwania nowych ksi─ů┼╝ek by┼éa wzajemna wymiana publikacji z innymi wydawnictwami i ksi─Ögarniami.

W 1986 roku biblioteka zosta┼éa przekszta┼écona w Centrum Biblioteczno-Informacyjne i Wydawnicze z kierownikiem na czele i okre┼Ťlonym bud┼╝etem. Wszystkie te dzia┼éania mia┼éy na celu popraw─Ö jako┼Ťci dzia┼éalno┼Ťci bibliotecznej i informacyjnej. Planowano, ┼╝e po osi─ůgni─Öciu przez bibliotek─Ö odpowiedniego poziomu rozwoju umo┼╝liwiaj─ůcego samodzieln─ů egzystencj─Ö i po zabezpieczeniu sta┼éych ┼Ťrodk├│w finansowych na dzia┼éalno┼Ť─ç, mia┼éa si─Ö ona usamodzielni─ç.

Z perspektywy czasu uwa┼╝am, ┼╝e by┼éy to ma┼ée, ale skuteczne kroki d─ů┼╝─ůce do wyznaczonego celu. Najwa┼╝niejszym czynnikiem, kt├│ry przyczyni┼é si─Ö do rozwoju instytucji kulturalnych w Novej Gradisce, byli ludzie podejmuj─ůcy trafne decyzje w dziedzinie kultury i maj─ůcy na wzgl─Ödzie dobro spo┼éeczne. Instytucje kultury w innych powiatach, mimo podobnych uwarunkowa┼ä zewn─Ötrznych, nie osi─ůgn─Ö┼éy takiego poziomu rozwoju. W 1991 roku wybuch┼éa wojna, wskutek kt├│rej zniszczeniu uleg┼éy dwie filie biblioteczne i cz─Ö┼Ťciowo budynek Uniwersytetu. Po wojnie nast─ůpi┼éy powa┼╝ne zmiany organizacyjne w dziedzinie kultury w powiecie Nova Gradiska. Obecnie w ramach Uniwersytetu dzia┼éa Centrum Kultury, Radio i Szko┼éa Muzyczna. Biblioteka i Muzeum zajmuj─ů te same co kiedy┼Ť pomieszczenia, ale funkcjonuj─ů jako samodzielne instytucje z w┼éasnymi bud┼╝etami. Gazeta lokalna przesz┼éa w prywatne r─Öce.

 Pocz─ůtek strony



Problematyka bibliotek publicznych w Chorwacji : (w oparciu o do┼Ťwiadczenia autorki, wyniesione z pracy w bibliotece publicznej w Novej Gradisce w latach 1979-1991) / ┼üucja Bednarczuk-Kravi─ç// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bo┼╝ena Bednarek-Michalska. - Nr 2/2004 (53) luty. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2004. - Tryb dost─Öpu: http://www.ebib.pl/2004/53/bednarczuk.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187