EBIB 
Nr 2/2004 (53), Biblioteki a prawo. Badania, teorie, wizje
 Poprzedni artykuł Następny artykuł   

 


Łucja Bednarczuk-Kravić
Biblioteka Gazownictwa
Centrum Szkolenia Gazownictwa
Warszawa

Problematyka bibliotek publicznych w Chorwacji

(w oparciu o doświadczenia autorki, wyniesione z pracy w bibliotece publicznej w Novej Gradisce w latach 1979-1991)


Zgodnie z planem transformacji działalności bibliotecznej i utworzenia sieci biblioteczno-informacyjnej w Chorwacji, biblioteki publiczne stanęły przed zadaniem dostosowania się do standardów międzynarodowych. Przede wszystkim jednak musiały dostosować się do standardów chorwackich, gdyż nie we wszystkich bibliotekach publicznych były one spełnione. Decydenci (dyrektorzy lub władze samorządowe) obiecywali na ten cel fundusze, lecz w praktyce nie starczało środków na rozwój i działalność statutową bibliotek.

W regionie Osijek biblioteki publiczne różniły się między sobą statusem (nieliczne były samodzielne) i kondycją finansową, co miało wpływ na liczbę zatrudnionych, warunki lokalowe, zbiory i wyposażenie w odpowiednie narzędzia pracy. Sytuacja bibliotek była uzależniona od środków, jakie otrzymywały one z budżetu powiatów. Na terenie Chorwacji regułą było, że biblioteki duże, w środowiskach rozwiniętych ekonomicznie lub w dużych miastach były samodzielne pod względem organizacyjnym, natomiast w środowiskach biedniejszych lub mniejszych wchodziły w skład innych instytucji kultury i wraz z nimi tworzyły mniejsze lub większe ośrodki.

Jedną z takich zintegrowanych bibliotek była Biblioteka im. dr M. Đurić wchodząca w skład rozwiniętego, jak na owe czasy, Uniwersytetu Ludowego im. M. A. Reljković z Novej Gradiski. Powiat Nova Gradiska liczył około 30 000 mieszkańców, a największe miasto - około 12 000 mieszkańców. W skład Uniwersytetu, w okresie jego największego rozwoju, wchodziły następujące instytucje: centrum kultury, muzeum (zbiory historyczne, archeologiczne i etnograficzne), biblioteka, galeria artystyczna, szkoła języków obcych, szkoła wieczorowa dla dorosłych, szkoła muzyczna I stopnia, a także radio lokalne, czasopismo - tygodnik (potem dwutygodnik), wydawnictwo. Uniwersytet posiadał salę teatralną liczącą 250 miejsc, w której organizowane były gościnne występy teatrów, koncerty, sympozja i konferencje.

Powyższe instytucje przechodziły proces integracji stopniowo przez okres kilkudziesięciu lat. W okresie swojej świetności Uniwersytet Ludowy zatrudniał ponad 30 osób na pełnych etatach oraz dodatkowo współpracowników spoza instytucji. Inne powiatowe ośrodki kultury regionu Osijek oprócz działalności statutowej prowadziły również działalność gospodarczą, przynoszącą konkretne dochody, jak np. szkoły nauki jazdy. Wydaje mi się, że nie miało to wpływu na poprawę sytuacji finansowej bibliotek działających w ramach tych instytucji.

Stanowisko władz powiatowych w kwestii samodzielności mniejszych bibliotek publicznych było jednoznaczne. Ponieważ brakowało środków na samodzielną działalność różnych instytucji kultury i oświaty, w tym także bibliotek, najlepszym wyjściem było ich łączenie. Dyrekcja, dział administracyjny i księgowość były wspólne dla wszystkich instytucji i to dawało konkretne oszczędności. Zatrudnieni na Uniwersytecie fachowcy różnych specjalności: dziennikarze, nauczyciele, graficy, bibliotekarze, animatorzy kultury itp. współpracowali ze sobą przy realizacji wspólnych programów.

Uniwersytet otrzymywał środki z powiatu w wysokości 50% swojego rocznego budżetu i aby realizować programy i cele statutowe, musiał wypracować pozostałych 50% środków. Dochody przynosiły przede wszystkim kursy językowe, radio, wydawnictwo oraz wynajmowanie sal. Dyrekcja kładła zawsze nacisk na oszczędne gospodarowanie środkami, planowe i skoordynowane wykorzystanie istniejących zasobów ludzkich i materialnych. Dla przykładu, podczas przeprowadzania się do nowego obiektu, wszyscy zatrudnieni brali udział w porządkowaniu i sprzątaniu lokali.

Centrum dysponowało dwoma samochodami osobowymi, które były wykorzystywane zgodnie z zapotrzebowaniem zgłaszanym wcześniej przez pracowników. Jeżeli dziennikarz wybierał się w teren, jechał z nim bibliotekarz lub pracownik muzeum, aby w tym samym czasie realizować swoje zadania.

Sytuacja bibliotek działających w ramach innych instytucji kultury była uzależniona od kilku czynników. Jeżeli bibliotekarze mieli kierunkowe wykształcenie, cechowali się duchem walki, mieli poparcie dyrekcji i pomoc merytoryczną biblioteki nadrzędnej, np. regionalnej, a biblioteka posiadała pewną samodzielność (funkcjonowała jako odrębna jednostka i miała kierownika), wówczas zajmowała pozycję równorzędną z innymi działami instytucji.

Biblioteka, w której zaczęłam pracować w 1979 roku, była na początku procesu integracyjnego z Uniwersytetem Ludowym. Wcześniej zatrudniała dwóch pracowników bez wykształcenia bibliotekarskiego (jeden z wykształceniem średnim, drugi z podstawowym), zajmowała stare lokale i posiadała stare zbiory, które zostały częściowo zniszczone w czasie powodzi. Główną przyczyną integracji były względy finansowe, gdyż w ten sposób władze powiatowe mogły przeznaczać na utrzymanie biblioteki o wiele mniej środków. Po integracji z Uniwersytetem biblioteka przeszła okres dynamicznego rozwoju. W 1986 roku posiadała już odpowiednie pomieszczenia: wypożyczalnię dla dzieci z czytelnią, wypożyczalnię dla dorosłych, czytelnię studyjną, nowe wyposażenie, pięciu pracowników z przygotowaniem bibliotecznym, w tym dwóch z wykształceniem wyższym. Na terenie powiatu otwarte zostały trzy filie biblioteczne. Zaczęła być cenioną instytucją w powiecie, jak również poza nim. Dowodem tego było otrzymanie w 1990 roku pierwszej dorocznej nagrody w Chorwacji za osiągnięcia w dziedzinie działalności bibliotecznej.

Dyrekcja wspierała działalność biblioteki i rozumiała potrzeby jej użytkowników. Jak twierdził dyrektor Uniwersytetu, biblioteka powinna być wizytówką całej instytucji. Dobrym i pożytecznym pociągnięciem dyrekcji było przyłączenie do niej małego działu wydawniczego, gdyż środki ze sprzedaży książek przeznaczane były na zakup nowości dla biblioteki. Innym sposobem pozyskiwania nowych książek była wzajemna wymiana publikacji z innymi wydawnictwami i księgarniami.

W 1986 roku biblioteka została przekształcona w Centrum Biblioteczno-Informacyjne i Wydawnicze z kierownikiem na czele i określonym budżetem. Wszystkie te działania miały na celu poprawę jakości działalności bibliotecznej i informacyjnej. Planowano, że po osiągnięciu przez bibliotekę odpowiedniego poziomu rozwoju umożliwiającego samodzielną egzystencję i po zabezpieczeniu stałych środków finansowych na działalność, miała się ona usamodzielnić.

Z perspektywy czasu uważam, że były to małe, ale skuteczne kroki dążące do wyznaczonego celu. Najważniejszym czynnikiem, który przyczynił się do rozwoju instytucji kulturalnych w Novej Gradisce, byli ludzie podejmujący trafne decyzje w dziedzinie kultury i mający na względzie dobro społeczne. Instytucje kultury w innych powiatach, mimo podobnych uwarunkowań zewnętrznych, nie osiągnęły takiego poziomu rozwoju. W 1991 roku wybuchła wojna, wskutek której zniszczeniu uległy dwie filie biblioteczne i częściowo budynek Uniwersytetu. Po wojnie nastąpiły poważne zmiany organizacyjne w dziedzinie kultury w powiecie Nova Gradiska. Obecnie w ramach Uniwersytetu działa Centrum Kultury, Radio i Szkoła Muzyczna. Biblioteka i Muzeum zajmują te same co kiedyś pomieszczenia, ale funkcjonują jako samodzielne instytucje z własnymi budżetami. Gazeta lokalna przeszła w prywatne ręce.

 Początek strony



Problematyka bibliotek publicznych w Chorwacji : (w oparciu o doświadczenia autorki, wyniesione z pracy w bibliotece publicznej w Novej Gradisce w latach 1979-1991) / Łucja Bednarczuk-Kravić// W: Biuletyn EBIB [Dokument elektroniczny] / red. naczelny Bożena Bednarek-Michalska. - Nr 2/2004 (53) luty. - Czasopismo elektroniczne. - [Warszawa] : Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE, 2004. - Tryb dostępu: http://www.ebib.pl/2004/53/bednarczuk.php. - Tyt. z pierwszego ekranu. - ISSN 1507-7187